Khử clo nước máy cho bể cá: các cách làm và cách nào an toàn

Là gì, vì sao cần

Công ty cấp nước cho clo hoặc cloramin vào nước máy để diệt vi sinh vật có hại. Cloramin hình thành khi clo kết hợp với amoniac. Nó là họ hàng của clo nhưng tồn tại lâu hơn và khó nhận ra hơn.

Với cá và các sinh vật thủy sinh khác, chỉ một chút clo cũng có thể gây chết. Clo làm tổn thương màng mang vốn mỏng manh, và những loài nhạy cảm có thể chết vì nó. Cloramin cũng rất độc, cả với cá nước ngọt lẫn cá nước mặn.

Clo còn giết vi sinh có lợi sống trong lọc. Khi đám vi sinh này chết, chất bẩn trong bể có thể tăng vọt và cá dễ đổ bệnh.

Nước máy ở Việt Nam

Quy chuẩn nước sạch QCVN 01-1/BYT yêu cầu đơn vị cấp nước nào khử trùng bằng clo phải giữ clo dư tự do ở mức 0,2–1,0 mg/L. Vì vậy nước máy về tới nhà vẫn còn clo. QCVN 01-1:2018/BYT (Thông tư 41/2018/TT-BYT) nay đã được thay bằng QCVN 01-1:2024/BYT (Thông tư 52/2024/TT-BYT), và mức clo dư tự do vẫn giữ ở 0,2–1,0 mg/L.

Ở Việt Nam, các dung dịch khử clo thường được bán như một cách để khỏi phải phơi nước hay sục khí đuổi clo. Dù dùng loại nào, bạn vẫn nên đọc nhãn xem nó có xử lý cloramin không.

Các cách khử clo

Dung dịch khử clo. Phần lớn các loại dạng nước chứa natri thiosunfat. Chất này biến clo thành clorua. Đa số dung dịch khử clo trung hòa clo trong khoảng 2 phút và cloramin trong khoảng 5 phút. Tuy vậy, có loại hoàn toàn không xử lý được cloramin, nên phải đọc nhãn trước khi mua.

Natri thiosunfat nguyên chất. Trong một bài thực hành của UF/IFAS, nước xử lý bằng natri thiosunfat sẽ không còn lượng clo nào đo được. Có một điểm cần biết: với cloramin, natri thiosunfat nguyên chất chỉ trung hòa phần clo và để lại amoniac. Khi đó bạn cần theo dõi amoniac, hoặc dùng thêm một sản phẩm khác để giữ amoniac lại.

Vitamin C (axit ascorbic). Khoảng 2,5 phần vitamin C trung hòa được 1 phần clo. Ở nồng độ dùng để khử clo, vitamin C không độc với sinh vật thủy sinh. Dung dịch vitamin C bị phân hủy trong vòng 1–2 ngày, vì thế cần dùng bao nhiêu thì pha mới bấy nhiêu.

Sục khí. Khi không có thuốc khử clo, bạn có thể đuổi clo bằng cách sục khí mạnh trong xô ít nhất 12 tiếng. Bài thực hành của UF/IFAS thì đem sục khí mạnh trong 24 tiếng ra so với natri thiosunfat. Hai nguồn ghi thời gian khác nhau. Các nguồn nói cách này dùng để đuổi clo. Riêng với cloramin, để nước trong thùng hở, đun sôi hay cho muối đều không khử được.

Liều dùng Prime theo nhà sản xuất

Prime là dung dịch khử clo của Seachem. Seachem nói Prime khử được cả clo và cloramin, khử độc kim loại nặng ở mức thường có trong nước máy và không làm đổi pH. Liều Seachem ghi như sau:

• 1 nắp (5 mL) cho 200 L (50 gallon Mỹ) nước mới. Với lượng nước nhỏ hơn, mỗi vòng ren trên nắp tương đương khoảng 1 mL.
• Nếu nước có rất nhiều cloramin, châm gấp đôi liều vẫn an toàn.
• Nếu nước nóng trên 30 °C (86 °F) và clo hoặc amoniac thấp, chỉ dùng nửa liều.

Seachem cũng nói Prime giữ amoniac, nitrit và nitrat ở dạng không độc nhưng không loại bỏ chúng. Vi sinh trong lọc vẫn phải xử lý số chất này.

Các bước khử clo khi thay nước

1. Đọc nhãn dung dịch khử clo, xem nó xử lý được cả clo lẫn cloramin hay chỉ clo.
2. Hứng nước máy mới ra xô và tính thể tích nước.
3. Châm dung dịch khử clo vào xô nước mới theo đúng hướng dẫn liều của loại bạn đang dùng.
4. Đợi cho thuốc kịp trung hòa. Đa số loại cần khoảng 2 phút cho clo và khoảng 5 phút cho cloramin.
5. Đổ nước vào bể. Nếu bạn châm thẳng vào bể thay vì vào xô, phải tính liều cho toàn bộ thể tích bể, không phải chỉ phần nước mới.

Sai lầm hay gặp

• Bỏ qua bước khử clo. Đây là sai lầm. Ai bảo không cần khử clo thì thường là chưa hiểu rõ chuyện này.
• Tưởng đun sôi, cho muối hay để nước trong thùng hở là hết cloramin. Không cách nào trong ba cách này khử được cloramin.
• Dùng loại thuốc chỉ khử clo cho nước có cloramin. Có loại không xử lý được cloramin. Natri thiosunfat nguyên chất thì để lại amoniac.
• Tin quá vào quảng cáo "giảm stress" cho cá. Những lời hứa này trên chai thuốc khử clo nên nghe với chút dè dặt.
• Sợ thuốc khử clo bám kín mang cá. Nỗi lo này không có cơ sở. Thuốc khử clo vô hại với cá, trừ khi châm với liều quá vô lý.

Kiểm tra lại

• Cloramin trong nước nuôi cá nên giữ dưới 0,1 mg/L.
• Nếu đo amoniac bằng bộ test dạng nước theo phương pháp Nessler, kết quả sẽ sai sau khi châm Prime. Seachem khuyên dùng bộ test amoniac của hãng, hoặc đợi vì Prime tan hết trong khoảng 24 tiếng.
• Prime có mùi lưu huỳnh và thỉnh thoảng có vài đốm đen nhỏ. Chuyện này bình thường. Nếu bảo quản đúng cách thì sản phẩm không hết hạn.