Phân cho cây thủy sinh: hướng dẫn cơ bản cho người mới

Cây thủy sinh cần dinh dưỡng mới lên được. Muốn bể cây xanh dày, lá đẹp thì bạn nên nắm vài kiến thức cơ bản về phân. Chủ đề này rất dễ bị làm cho rối, với đủ thứ ký hiệu và công thức. Ở đây mọi thứ được giữ ở mức đơn giản nhất.

Đọc xong, bạn sẽ biết cây cần những chất gì và cách nhìn lá đoán cây đang thiếu gì. Bạn cũng sẽ biết các kiểu châm phân phổ biến khác nhau ra sao, và người mới nên mua loại phân nào.

Cây thủy sinh cần những chất gì

Ba chất cây dùng nhiều nhất là đạm (N, nitrogen), lân (P, phosphorus) và kali (K, potassium). Dân chơi gọi chung nhóm này là đa lượng, hay NPK.

Trong video

• Xem video từ ▶ 0:45 Bể thủy sinh cây xanh đỏ mọc dày dưới đèn.
• Xem video từ ▶ 1:39 Cận cảnh thảm cỏ xanh và cây thân đỏ khỏe mạnh.

Ngoài ra cây còn cần vi lượng (trace elements). Nhóm này gồm sắt, đồng, kẽm và một loạt kim loại khác. Cây chỉ dùng rất ít vi lượng. Nước máy nhiều khả năng đã có sẵn một phần, nhưng thường không đủ cho nhu cầu của cây, nên châm thêm vẫn tốt hơn.

Chất thải của cá có đủ nuôi cây không

Bể có cá, tép, ốc thì trong nước đã có sẵn một ít đa lượng. Chất thải của chúng chứa amoniac. Vi sinh sống trong lọc và trong nền chuyển amoniac thành nitrat, và nitrat chính là nguồn đạm cho cây. Phân cá cũng có một chút lân và kali.

Vấn đề nằm ở lượng. Chất từ phân cá thường không đủ cho cây. Kali là chất cây cần nhiều, trong khi phân cá chứa rất ít. Đó là lý do người chơi cây phải bổ sung phân.

Bể trồng cây dày, có châm CO2 và chạy đèn từ trung bình trở lên thì nên châm thêm đa lượng. Cây trong những bể như vậy ăn nhiều, chỉ trông vào chất thải cá thì khó đủ.

Nhìn lá để biết cây thiếu chất gì

Cây thiếu chất thường lộ ra ở lá. Bạn sẽ thấy lá biến dạng, lá nhợt màu, hoặc cây còi và chậm lớn. Ba chất đa lượng có dấu hiệu khá dễ nhận:

• Thiếu đạm: lá mới ra nhợt nhạt. Một cây lá xanh mà lá non xanh nhạt hẳn so với lá già thì nhiều khả năng đang thiếu nitrat.
• Thiếu lân: lá dần phủ những chấm xanh. Đó là rêu đốm xanh (green spot algae, GSA), loại rêu hại thường gặp khi lân trong bể xuống rất thấp.
• Thiếu kali: lá thủng những lỗ nhỏ li ti. Đôi khi quanh lỗ có một viền vàng.

Còn nhiều kiểu thiếu chất khác nữa. Gõ "aquarium plant deficiencies" lên Google sẽ ra hàng loạt ảnh và bảng tra triệu chứng. Phần lớn các bảng này khá chính xác. Mỗi khi nghi cây thiếu chất, bạn cứ lấy chúng ra đối chiếu.

Ba cách châm phân phổ biến khác nhau thế nào

EI (estimative index) do Tom Barr, một người chơi bố cục nổi tiếng ở Mỹ, đưa ra. Nguyên tắc là châm dư để cây không bao giờ đói. Cuối tuần thay thật nhiều nước để đưa nồng độ phân về lại mức ban đầu. Một lịch mẫu trông như sau:

• Thứ Hai, thứ Tư, thứ Sáu: châm đa lượng (NPK).
• Thứ Ba, thứ Năm, thứ Bảy: châm vi lượng.
• Chủ nhật: thay nhiều nước. Sang thứ Hai thì bắt đầu vòng mới.

Điểm mạnh lớn nhất của EI là rẻ. Phân thường mua ở dạng muối khô về tự pha, giá thấp hơn nhiều so với phân nước pha sẵn.

Cách của ADA thường đi cùng nền ADA. Loại nền này đã chứa sẵn nhiều dinh dưỡng, nên lịch châm cơ bản chỉ gồm vi lượng và kali. Dòng phân và nền ADA rất hợp với người mê bố cục, nhưng chắc chắn không phải lựa chọn rẻ.

Lean là châm ở mức tối thiểu, vừa đủ cho cây khỏe. Cây lên chậm hơn, bù lại bạn không phải cắt tỉa thường xuyên. Nitrat thấp còn làm một số cây đỏ lên màu đậm hơn. Ai muốn đẩy màu cho cây đỏ hay chọn cách này.

Người mới nên dùng phân gì

Người mới nên giữ mọi thứ đơn giản. Thị trường giờ có nhiều loại phân nước all-in-one. Một chai loại tốt chứa đủ đạm, lân, kali, sắt và vi lượng. Bạn chỉ cần một chai đó là đủ cho bể, rất tiện cho người mới.

Có một cái bẫy hay gặp. Vài loại ghi là "complete" nhưng thực ra thiếu đạm và lân. Nhà sản xuất bỏ hai chất này ra vì cho rằng chất thải cá trong bể đã cung cấp đủ. Lúc mua, bạn lật nhãn ra xem chai đó có đủ cả ba chất đa lượng hay không.

Có cần phân nền không

Cây hút dinh dưỡng qua cả rễ lẫn lá. Lý tưởng nhất là dùng cả phân nước lẫn phân nền.

Aquasoil là loại nền giàu dinh dưỡng, cây trồng trên đó bám rễ khỏe. Nó còn hút bớt phân nước bạn châm vào rồi nhả từ từ ra nuôi rễ. Nếu không có hoặc không muốn dùng aquasoil, bạn dùng viên nhét nền (root tabs). Loại này thường ở dạng viên con nhộng, vùi xuống nền rồi tan dần.

Khi nào bắt đầu châm phân nước

Bể mới set bằng aquasoil thì nên chờ khoảng 3 tuần rồi mới châm. Thời gian đầu nền nhả ra rất nhiều dinh dưỡng, châm thêm lúc đó là thừa.

Bể dùng nền trơ như sỏi, cát thì châm ngay từ đầu. Có điều nên bắt đầu với một nửa liều ghi trên chai.

Bắt đầu từ đâu

1. Chọn một chai phân nước all-in-one và đọc nhãn trước khi mua để chắc chắn có đủ N, P, K.
2. Bể đang dùng nền trơ thì mua thêm viên nhét nền để rễ cây có chất ăn.
3. Lưu sẵn một bảng tra triệu chứng thiếu chất trong điện thoại để đối chiếu khi lá cây có biểu hiện lạ.
4. Các cách như EI hay Lean cứ để sau, khi bạn đã quen tay với một chai all-in-one.