Rêu nâu (tảo silic) trong bể thủy sinh: vì sao mọc và cách xử lý

Bể mới set được vài tuần thì một lớp màu nâu bắt đầu phủ lên kính, đá, lũa rồi lan sang lá cây. Đó là rêu nâu (brown algae), còn gọi là tảo silic (diatoms). Người mới chơi thấy vậy thường hoảng và nghĩ mình làm sai chỗ nào đó.

Theo MJ Aquascaping, khoảng 90% trường hợp rêu nâu chỉ là một giai đoạn mà bể mới nào cũng phải qua. Bài này giải thích vì sao nó mọc, dọn nó thế nào, xử lý ra sao khi nó mãi không hết, và một cách để tránh hẳn giai đoạn này từ khi set bể.

Vì sao bể mới hay bị rêu nâu

Nguyên nhân chính là bể còn quá non. Bể mới set chưa có nhiều vi khuẩn có lợi và vi sinh vật, nên hệ sinh thái trong bể chưa ổn định. Rêu nâu tranh thủ khoảng trống đó để mọc.

MJ Aquascaping kể rằng bể nào của anh cũng từng bị rêu nâu. Anh thường thấy nó xuất hiện vào khoảng tuần thứ ba hoặc thứ tư sau khi set bể. Anh ví nó như tuổi dậy thì nổi mụn: khó chịu, nhưng rồi sẽ tự qua.

Silicat và rêu nâu

Lý do thứ hai là silicat. Đây là một loại khoáng chất, và rêu nâu sống nhờ khoáng này. Theo video, silicat có thể vào bể qua ba đường:

• Nước máy: nước máy có thể chứa silicat.
• Đá: một số loại đá dùng làm bố cục có thể chứa một ít silicat.
• Cát trang trí: silicat là nguyên liệu làm thủy tinh. Nhiều loại cát trang trí có lẫn thủy tinh hoặc làm hẳn từ thủy tinh, nên cát cũng có thể là một nguồn.

Dọn rêu nâu thế nào

Video đưa ra ba hướng làm:

1. Chờ cho nó tự hết. Rêu nâu là một giai đoạn, nên về lý thuyết bạn không cần làm gì, cứ để bể tự cân bằng. Nhược điểm là trong thời gian đó bể trông khá xấu.
2. Tự lau bằng tay. Rêu nâu không bám chặt. Một miếng mút hay bàn chải đánh răng là đủ để chà nó khỏi kính, đá và lũa, và bạn làm luôn trong buổi vệ sinh bể định kỳ. Lá cây thì khó lau hơn nhiều.
3. Thả đội dọn rêu. Nhiều loài cá, tép và ốc thích ăn rêu nâu, và chúng làm sạch lá cây giỏi hơn tay người.

Không nên để rêu nâu phủ kín lá lâu ngày. Lá bị phủ sẽ nhận ít ánh sáng và ít dinh dưỡng hơn, nên cây lớn chậm lại. Theo MJ Aquascaping, cách tốt nhất là kết hợp bước 2 và bước 3. Bạn tự chà kính và bố cục, còn phần cây thì giao cho đội dọn rêu.

Thả con gì để ăn rêu nâu

Rêu nâu thường xuất hiện vào tuần 3–4, cũng là lúc bể bắt đầu đủ điều kiện để thả sinh vật. Vì vậy thời điểm thả đội dọn rêu khá trùng khớp.

Tác giả video hay dùng vài con cá da trơn nhỏ ăn rêu. Phụ đề tự động ghi tên chúng khá lộn xộn, và người viết hiểu đây là cá chuột Otocinclus. Anh kể rằng mỗi lần thả vài con vào bể đang bị rêu nâu, rêu sạch trong khoảng hai ngày. Đó là kinh nghiệm riêng của anh, bể khác có thể lâu hơn. Anh cũng khen chúng đẹp, tính cách thú vị và rất điềm tĩnh.

Cần lưu ý thêm một điều mà video không nhắc. Otocinclus khá nhạy cảm với bể mới. Bạn chỉ nên thả khi bể đã chạy vi sinh ổn, và cần để ý xem chúng có đủ thức ăn không khi rêu đã sạch.

Rêu nâu mãi không hết thì làm gì

Nếu bạn rơi vào khoảng 10% còn lại, nghĩa là rêu nâu dọn mãi vẫn quay lại, thì có thể nước máy chỗ bạn có hàm lượng silicat rất cao. MJ Aquascaping tìm hiểu và thấy không có quy định nào về mức silicat tối đa trong nước máy, vì khoáng này không hại cho người. Do đó lượng silicat trong nước máy có thể cao tùy nơi.

Muốn biết chắc thì bạn đo silicat trong nước máy bằng bộ test silicat. Nếu kết quả cao, video gợi ý hai cách:

Dark start: tránh giai đoạn rêu nâu ngay từ đầu

Video còn nói đến một cách để bỏ qua hẳn giai đoạn rêu nâu, gọi là dark start (khởi động bể trong tối). Theo MJ Aquascaping, cách này còn khá mới trong giới chơi thủy sinh và chưa nhiều người bàn đến. Nó chỉ hợp với người kiên nhẫn. Các bước như sau:

1. Set bể như bình thường: làm bố cục, rải nền, rồi đổ đầy nước.
2. Chưa trồng cây và không bật đèn.
3. Cho lọc chạy trong bóng tối khoảng 3–4 tuần. Trong thời gian này vi khuẩn có lợi và vi sinh vật hình thành, lọc cũng chạy vi sinh dần.
4. Sau khoảng bốn tuần, rút nước ra, trồng cây rồi đổ nước lại.
5. Lúc này bể đã chạy được bốn tuần, nên bạn thả cá và đội dọn rêu luôn.

Theo tác giả, làm vậy thì bể khởi đầu rất vững và khả năng gặp rêu nâu rất thấp. Cái giá phải trả là phải chờ thêm một tháng mới được trồng cây.

Bắt đầu từ đâu

• Nếu bể mới set được vài tuần và vừa có rêu nâu, đừng hoảng. Phần lớn trường hợp nó sẽ tự qua.
• Chà kính, đá và lũa bằng mút hoặc bàn chải đánh răng mỗi lần vệ sinh bể.
• Khi bể đã chạy vi sinh ổn, thả vài con cá, tép hoặc ốc ăn rêu để dọn phần lá cây.
• Nếu rêu nâu cứ quay lại, đo silicat trong nước máy trước rồi mới tính chuyện mua vật liệu lọc hút silicat hay máy RO.