ปลาทองเล่ห์ดำ (Black Moor)

ที่มาของสายพันธุ์

ปลาทองเล่ห์ดำเป็นสายที่เพาะคัดจากปลาทอง (Carassius auratus) ข้อมูลในแหล่งต่าง ๆ ไม่ได้ระบุชื่อผู้สร้างสายพันธุ์ และช่วงเวลาที่เกิดขึ้นก็ยังไม่ตรงกัน

• แหล่งหนึ่งระบุว่าเชื่อกันว่าปลาทองเล่ห์ดำมาจากจีนในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 15 มีการซื้อขายในญี่ปุ่นในศตวรรษที่ 16 และไปถึงสหรัฐอเมริกาในศตวรรษที่ 19 แต่แหล่งเดียวกันนี้ก็ระบุด้วยว่าลักษณะตาโปนเพาะได้ครั้งแรกในจีนช่วงต้นศตวรรษที่ 18 ชาวจีนเรียกว่า “ตามังกร” (dragon eyes) ส่วนในญี่ปุ่นปลานี้กลายเป็นเดเมกิน (Demekin)
• อีกแหล่งระบุว่าบันทึกของจีนกล่าวถึงปลาทองหางคู่ในศตวรรษที่ 16 จึงคาดว่าปลาทองเล่ห์ดำน่าจะเกิดขึ้นในช่วงนั้น โดยสืบมาจากสายปลาทองตาโปน ซึ่งพัฒนามาจากปลาทองวากิน (Wakin) หางคู่อีกต่อหนึ่ง
• มีอีกแหล่งที่ระบุว่านักเพาะพันธุ์ชาวจีนพัฒนาปลาทองตามังกรขึ้นในศตวรรษที่ 17

ในปี 1941 นักเลี้ยงปลาชาวมอสโกชื่อ P. Andrianov เพาะปลาทองตาโปนสีดำ (black telescope) ที่มีตาสีส้มแดงได้

ชื่อ “Moor” หมายถึงชาวมุสลิมผิวดำแห่งอัล-อันดาลุส ส่วน “Blackamoor” เป็นรูปเขียนแบบเก่า

ลักษณะและสายย่อย

ปลาทองเล่ห์ดำมีลำตัวกลมลึก ครีบคู่ยาวพลิ้ว และตาโปนยื่นออกไปทางด้านข้าง แหล่งหนึ่งบรรยายว่าลำตัวสั้นหนา บางตัวมีโหนกกลมที่ช่วงไหล่ และระบุว่าเล่ห์ดำเป็นปลาทองตามังกรที่พบได้บ่อยที่สุด

เกณฑ์ที่ใช้ตัดสินปลาสวย

• สี: ตัวที่ดีที่สุดมีสีดำอมน้ำเงินเข้มแบบกำมะหยี่ และสีลงไปถึงครีบและท้อง ปลาเกรดดีจะดูเหมือนกำมะหยี่ ไม่มีความเงาแบบโลหะ แต่ความเป็นกำมะหยี่อาจหายไปเมื่อปลาอายุมากขึ้น
• ตา: ควรชี้ออกด้านข้างและเฉียงไปข้างหน้าเล็กน้อย ทั้งสองข้างต้องมีขนาดและรูปทรงเท่ากัน และใหญ่เมื่อเทียบกับหัว รูปทรงตามีทั้งแบบกรวย แบบมีวงแหวน และแบบกลมเหมือนลูกโป่ง
• ลำตัว: ความลึกของลำตัวควรอยู่ที่ประมาณ 65% ของความยาวลำตัวขึ้นไป
• หาง: ควรสม่ำเสมอ แยกเป็นสองแฉก และขอบไม่ม้วน มาตรฐานของสหราชอาณาจักรกำหนดหางแบบวีล (veil tail) ยาวอย่างน้อย 75% ของความยาวลำตัวและต้องไม่เป็นแฉกแบบส้อม ส่วน American Goldfish Association ยอมรับทั้งหางวีลและหางแฉก

การเปลี่ยนแปลงตามวัย ปลาเล็กดูคล้ายปลาทองหางพัด (fantail) สีทองแดงที่ตายังแบน สีดำและตาโปนจะค่อย ๆ ปรากฏเมื่อโตขึ้น สีดำเกิดจากเมลานินที่มีมากกว่าปกติ ลูกปลาจะเป็นสีเทาก่อน และโดยทั่วไปสีดำจะเริ่มเห็นเมื่อลูกปลาอายุประมาณ 5–6 สัปดาห์

สายย่อยและสายใกล้เคียง

• แพนด้า (panda telescope หรือ panda moor): สีขาวดำ สีอาจเปลี่ยนเป็นส้มขาว หรือซีดจนขาวทั้งตัว
• ปลาทองตาโปนยังมีสีขาว แดง ส้ม และเหลือง แต่สีดำได้รับความนิยมมากที่สุด
• ปลาทองตาโปนหางผีเสื้อ (butterfly-tail telescope) ถูกจัดเป็นสายที่เกี่ยวข้องกัน

การเลี้ยง

ค่าน้ำและขนาดตัวจากแหล่งต่าง ๆ ไม่ตรงกัน จึงรวบรวมไว้ด้านล่าง

หัวข้อ	ค่าที่แหล่งต่าง ๆ ระบุ
อุณหภูมิ	16–24 °C, 18–22 °C, 20–24 °C
ค่า pH	6.5–7.4, 6.5–7.5
ความกระด้าง (GH)	7–11, 4–20, 5–15
ขนาดโตเต็มที่	ราว 12.5 ซม., 10–25 ซม., 15–20 ซม., 20.3–25.5 ซม.

แหล่งหนึ่งระบุว่าปลาทองเล่ห์ดำแข็งแรงและทนอุณหภูมิได้กว้าง มีผู้เลี้ยงบางคนแนะนำว่าไม่ควรเลี้ยงในน้ำที่อุ่นเกินไป เพราะความอุ่นอาจเร่งให้ปลาเปลี่ยนสี

ตู้ปลาและระบบกรอง แหล่งหนึ่งแนะนำให้คิดน้ำประมาณ 70 ลิตรสำหรับปลาตัวแรก และเพิ่มอีกราว 45 ลิตรต่อปลาทองแต่ละตัวที่เพิ่มเข้ามา ระบบกรองควรเป็นแบบไหลเบา ๆ ที่หมุนเวียนน้ำได้ประมาณ 4 รอบต่อชั่วโมง ส่วนอีกแหล่งให้ขนาดตู้ไว้ที่ 75–95 ลิตร

การจัดตู้ ไม่ควรใส่ของตกแต่งที่มีมุมแหลมคมหรือจัดตู้จนรก เพราะตาของปลาถูกทิ่มทะลุได้ง่าย และตาที่เสียหายแล้วจะไม่พองกลับคืนมา

อาหารปลา ปลาโตควรได้อาหารประมาณ 1–2% ของน้ำหนักตัวต่อวัน โดยแบ่งให้เป็นหลายมื้อมื้อละน้อย ๆ อาหารที่เหมาะมีทั้งอาหารเจล ผัก และอาหารสดหรืออาหารแช่แข็ง เช่น ไรแดงและหนอนแดง อาหารแบบจมดีกว่าอาหารลอยน้ำ เพราะปลาหาอาหารที่ผิวน้ำได้ยาก

ปลาที่เลี้ยงร่วมกันได้ ไม่ควรเลี้ยงรวมกับปลาทองตาปกติ เพราะปลาทองตาปกติจะถึงอาหารก่อนเสมอ ส่วนปลาทองตาลูกโป่ง (bubble-eye) และปลาทองตากลับ (celestial) ซึ่งมองเห็นไม่ค่อยดีเช่นกัน เหมาะจะเลี้ยงร่วมกัน

การเพาะพันธุ์

ปลาทองเล่ห์ดำผสมพันธุ์แบบเดียวกับปลาทองทั่วไป ควรใช้ตัวผู้หลายตัวต่อตัวเมียหนึ่งตัว เพราะตาโปนทำให้ตัวผู้หาตัวเมียได้ยาก ตัวผู้ที่พร้อมผสมพันธุ์จะมีตุ่มสีขาวขึ้นที่แผ่นปิดเหงือกและครีบอก

เรื่องอายุพ่อแม่พันธุ์ แหล่งหนึ่งระบุว่าปลาโตเต็มวัยและเริ่มผสมพันธุ์ได้เมื่ออายุราว 6–7 เดือน แต่อีกแหล่งแนะนำให้ใช้พ่อแม่พันธุ์อายุประมาณ 1–2 ปี

ปลาทองตาโปนสีดำไม่ได้ให้ลูกตรงตามพ่อแม่เสมอไป บางครอกมีลูกสีดำที่ตาปกติปนออกมา และลูกเหล่านี้มักถูกคัดทิ้ง

สุขภาพ

• สายตาไม่ดี ทำให้หาอาหารได้ช้า และเสี่ยงต่อการบาดเจ็บและการติดเชื้อที่ตา
• แหล่งหนึ่งระบุว่าโรคถุงลมเป็นสาเหตุหลักที่ทำให้ปลาโตตาย และมักเกิดจากอาหารที่ไม่เหมาะสมในปลาที่อายุมาก
• ปลาที่ตาเสียไปข้างหนึ่งอาจต้องแช่น้ำเกลือ และต้องคอยดูตอนให้อาหาร
• แหล่งเดียวกันระบุว่าปลาทองเล่ห์ดำไม่ได้ป่วยง่ายกว่าปลาทองแฟนซีชนิดอื่น และทนความเย็นได้ดีกว่าปลาทองส่วนใหญ่

การเลือกซื้อ

• เลี่ยงปลาที่มีเงาสีทองแดง เพราะต่อไปอาจเปลี่ยนเป็นสีส้มหรือแดง ปลาที่ท้องสีขาวหรือสีเงินมีโอกาสคงสีดำได้มากกว่า
• ปลาตาโปนตัวเล็กบางตัวดำเพียงชั่วคราวแล้วซีดเป็นสีส้มภายหลัง ส่วนปลาทองเล่ห์ดำแท้จะคงสีดำไว้ จึงไม่ควรตัดสินจากสีดำของปลาเล็กอย่างเดียว
• เลือกตัวที่ตาสองข้างสม่ำเสมอและเหมือนกัน ลำตัวลึก หางสม่ำเสมอและแยกเป็นสองแฉก
• เลือกตัวที่สีสด รูปร่างสมส่วน และไม่มีอาการป่วย
• ควรกักโรคปลาใหม่ทุกครั้ง โดยถือไว้ก่อนว่าปลาอาจมีปรสิต การแช่น้ำเกลืออ่อน ๆ ช่วยได้

ข้อถกเถียง

รายงาน “Breeding and Welfare in Companion Animals” ของ Companion Animal Welfare Council ในสหราชอาณาจักร จัดปลาทองตาโปนไว้ในกลุ่มลักษณะจากการเพาะคัดที่ส่งผลเสียต่อสวัสดิภาพสัตว์ โดยระบุว่าตาโปนซึ่งยื่นได้ถึง 2 ซม. บาดเจ็บได้ง่าย ฝ่ายวิจารณ์โต้ว่ารายงานนี้อ้างอิงหนังสือของวงการเลี้ยงปลาแทนที่จะใช้งานวิจัยใหม่

อีกประเด็นคือ ลูกปลาตาปกติที่เกิดจากการเพาะปลาทองตาโปนสีดำมักถูกคัดทิ้ง