ปลาบู่บัมเบิ้ลบี

ปลาบู่บัมเบิ้ลบี (Brachygobius doriae) เป็นปลาบู่ขนาดเล็กจากเกาะบอร์เนียวฝั่งตะวันตกและหมู่เกาะนาทูนา โดยมีการบรรยายลักษณะครั้งแรกจากตัวอย่างในรัฐซาราวัก เป็นชนิดหนึ่งในสกุลนี้ที่มีการซื้อขายกันบ่อย มักถูกระบุชนิดผิดเป็น B. nunus หรือ B. xanthozona และสับสนได้ง่ายที่สุดกับ B. sabanus อาศัยอยู่ทั้งในน้ำจืดและน้ำกร่อยในแหล่งน้ำที่ราบต่ำใกล้ชายฝั่ง เช่น ป่าชายเลน ปากแม่น้ำ และลำธารที่ได้รับอิทธิพลจากน้ำขึ้นน้ำลง เหมาะที่สุดที่จะเลี้ยงในตู้ปลาที่เลี้ยงเฉพาะชนิดนี้

• ขนาดสูงสุด: 3.5 ซม. (ความยาวมาตรฐาน SL)
• ขนาดตู้ปลา: 45 × 30 ซม.
• อุณหภูมิ: 22–28 °C
• ค่า pH: 7.0–8.5
• ความกระด้าง (GH): 8–20 dGH
• ความยากในการเลี้ยง: 6 จาก 8 (ปานกลาง)

ความยาวมาตรฐาน: 3.5 ซม. (SL) ขนาดพื้นตู้: 45 × 30 ซม. ปริมาตร: ประมาณ 41 ลิตร

ขนาดพื้นตู้ 45 × 30 ซม. หรือเทียบเท่า ควรถือเป็นขนาดขั้นต่ำ

• อุณหภูมิ: 22–28 °C
• ค่า pH: 7.0–8.5
• ความกระด้าง (GH): 8–20 dGH

ควรจัดที่หลบซ่อนและสิ่งกำบังให้มาก โดยมีจุดประสงค์เพื่อตัดแนวสายตาภายในตู้ ให้ปลาตัวที่อ่อนแอกว่าหลบหนีจากการถูกตัวที่ข่มกว่าไล่รังควานอยู่ตลอดเวลาได้

หากจำเป็น สามารถผสมเศษปะการังหรือทรายปะการังลงในวัสดุปูพื้นเพื่อช่วยรักษาค่าน้ำ หรือเติมเกลือทะเลในอัตราประมาณ 2 กรัมต่อลิตร

ระบบกรองไม่ควรแรง กรองฟองน้ำที่ใช้ปั๊มลมถือว่าเหมาะที่สุด

อาหารมีชีวิตขนาดเล็ก เช่น ไรทะเล ไรแดง ฯลฯ ควรถือเป็นสิ่งจำเป็น แม้ว่าบางตัวจะเรียนรู้ที่จะกินอาหารแช่แข็งแทนได้ ส่วนอาหารแห้งมักจะไม่กิน

ไม่ใช่ปลาที่เหมาะกับตู้รวม และเหมาะที่สุดที่จะเลี้ยงในตู้ที่เลี้ยงเฉพาะชนิดนี้

แม้ว่าตัวผู้โดยเฉพาะจะหวงอาณาเขตต่อกัน แต่ควรซื้อมาเลี้ยงอย่างน้อย 6 ตัวขึ้นไป เพราะเมื่อมีจำนวนเท่านี้ ความก้าวร้าวจะกระจายไปยังหลายตัว อีกทั้งปลาจะกล้าออกมามากขึ้นและแสดงพฤติกรรมตามธรรมชาติมากขึ้น

ตัวเมียที่โตเต็มวัยมักมีลำตัวกลมกว่าตัวผู้ โดยเฉพาะเมื่อมีไข่

เมื่อพร้อมผสมพันธุ์ ตัวผู้จะมีสีออกแดงทั้งตัวและแถบสีเข้มบนลำตัวจะจางลง ส่วนตัวเมียแถบสีเหลืองแถบแรกจะสดขึ้น

ชนิดนี้วางไข่ในโพรงเล็ก ๆ โดยกระถางดินเผาใบเล็ก ท่อเซรามิก เปลือกหอย หรือกระบอกใส่ฟิล์มกล้องพลาสติก ล้วนใช้ได้ (อย่างหลังอาจต้องหาอะไรถ่วงไว้ไม่ให้ลอย)

ตัวผู้แต่ละตัวจะเลือกจุดวางไข่และแสดงท่าทางเกี้ยวตัวเมียที่อยู่ใกล้ ๆ จนกว่าจะพบตัวที่พร้อมผสมพันธุ์ ไข่ประมาณ 100–200 ฟองจะถูกวางไว้ในโพรง จากนั้นตัวเมียจะจากไป ปล่อยให้ตัวผู้เฝ้าและดูแลไข่

เมื่อตัวผู้เฝ้าไข่แล้ว อาจย้ายปลาตัวอื่นทั้งหมดออก หรือถ้าทำได้ ให้ย้ายโพรงพร้อมตัวผู้และไข่ไปยังอีกตู้ที่ใช้น้ำแบบเดียวกัน เพื่อป้องกันไม่ให้ลูกปลาถูกกิน ระยะฟักไข่คือ 7–9 วัน

เมื่อลูกปลาว่ายน้ำได้เองแล้ว ต้องให้อาหารขนาดจิ๋ว เช่น พารามีเซียม หรือโรติเฟอร์ (Brachionus) จนกว่าจะโตพอกินไรทะเลแรกฟักและอาหารทำนองเดียวกันได้ ลูกปลาจะว่ายอยู่กลางน้ำในช่วงไม่กี่สัปดาห์แรก แล้วจึงลงไปอยู่ที่พื้นในที่สุด

มีการบรรยายลักษณะครั้งแรกจากรัฐซาราวักของมาเลเซียบนเกาะบอร์เนียว และดูเหมือนจะเป็นปลาถิ่นเดียวของพื้นที่ทางตะวันตกของเกาะ รวมถึงหมู่เกาะนาทูนาซึ่งอยู่นอกชายฝั่งตะวันตกของบอร์เนียว แต่เป็นส่วนหนึ่งของจังหวัดหมู่เกาะเรียว ประเทศอินโดนีเซีย

บนเกาะบอร์เนียวมีบันทึกการพบจากหลายพื้นที่ในรัฐซาราวักและบรูไนดารุสซาลาม โดยระบบแม่น้ำกาปัวส์ในจังหวัดกาลิมันตันตะวันตก (Kalimantan Barat) ประเทศอินโดนีเซีย ดูเหมือนจะเป็นขอบเขตการกระจายพันธุ์ด้านตะวันออกสุด

บันทึกการพบในสิงคโปร์ดูเหมือนจะไม่ถูกต้อง

อาศัยอยู่ทั้งในน้ำจืดและน้ำกร่อย โดยทั่วไปพบเฉพาะในแหล่งน้ำที่ราบต่ำใกล้ชายฝั่ง เช่น ป่าชายเลน ปากแม่น้ำ และลำธารที่ได้รับอิทธิพลจากน้ำขึ้นน้ำลง พื้นจึงมักเป็นโคลน ทราย และตะกอน ที่มีสารอินทรีย์ทับถมอยู่ด้านบน เช่น ใบไม้ร่วง รากไม้ป่าชายเลน และขอนไม้ที่จมน้ำ

บางประชากรอาศัยอยู่ในป่าพรุดั้งเดิมที่น้ำมีสีเข้มคล้ายน้ำชา ค่า pH ต่ำมาก ค่าการนำไฟฟ้าต่ำมาก และแทบไม่มีความกระด้าง

ชนิดนี้เป็นหนึ่งในสมาชิกของสกุลที่มีการซื้อขายกันบ่อย แต่ความสับสนเรื่องการระบุชนิดและการกระจายพันธุ์ตามธรรมชาติเกิดขึ้นเป็นเรื่องปกติ และมักถูกระบุชนิดผิดเป็น B. nunus หรือ B. xanthozona

ตามความรู้ในปัจจุบัน สามารถจำแนกชนิดได้ดังนี้: เกล็ดตามแนวข้างลำตัวน้อยกว่า 30 เกล็ด; มีแถบดำบนหัว 1 แถบ บนลำตัว 3 แถบ; แถบดำแถบแรกบนลำตัวเริ่มตรงกับกึ่งกลางแผ่นปิดเหงือก และทับครีบหลังอันแรกจนเกือบทั้งครีบเป็นสีดำ ยกเว้นขอบแคบ ๆ; แถบดำแถบที่สองยาวถึงแนวกึ่งกลางด้านท้องหลังครีบก้น; มีสีดำบนก้านครีบทุกก้านของครีบหลังอันที่สอง; มีเกล็ดบนแผ่นปิดเหงือก; ครีบท้องเป็นสีดำสองในสามส่วนจากโคนครีบ; ครีบอกเป็นสีดำสองในสามส่วนจากโคนครีบ

บางตัวมีจุดสีดำเพิ่มเติมระหว่างแถบที่หนึ่งและแถบที่สองบนลำตัว และส่วนใหญ่แถบดำจะกว้างกว่าช่วงสีเหลืองที่อยู่ระหว่างแถบ

B. sabanus คล้ายกับ B. doriae มาก และสองชนิดนี้สับสนกันได้ง่ายกว่า อย่างไรก็ตาม ใน B. doriae ครีบหลังอันแรกส่วนใหญ่และครีบอกสองในสามส่วนเป็นสีดำ ขณะที่ใน B. sabanus ก้านครีบหนึ่งหรือสองก้านสุดท้ายของครีบหลังอันแรกไม่มีสี และครีบอกเป็นสีดำไม่ถึงครึ่ง

นอกจากนี้ B. sabanus มักมีแต้มสีเข้มรูปอานม้าขนาดเล็กอยู่ระหว่างแถบสีเข้มบนลำตัว ซึ่ง B. doriae มักไม่มี และขนาดสูงสุดของทั้งสองชนิดก็ต่างกันมาก โดย B. doriae ตัวใหญ่กว่ามาก

ถึงกระนั้น รูปแบบกึ่งกลางที่มีลักษณะข้างต้นผสมกันก็พบได้บ่อย ดังนั้นในตอนนี้อาจเหมาะที่สุดที่จะถือว่าเป็นชื่อทางอนุกรมวิธานตามชื่อเท่านั้น เนื่องจากอาจเกี่ยวข้องกับหลายชนิด ด้วยเหตุนี้ แม้ภาพประกอบจะจัดให้แต่ละชนิดตามความสอดคล้องกับรูปวิธานของ Inger (1958) แต่การระบุชนิดถือได้เพียงว่าเป็นการระบุเบื้องต้น จนกว่าจะมีการตีพิมพ์งานทบทวนที่กำลังจะออกมา

B. nunus เป็นปลาพื้นถิ่นของอินเดีย ศรีลังกา และบังกลาเทศ มีแถบสีเข้มค่อนข้างบาง 4 แถบบนลำตัว แทนที่จะเป็นแถบกว้าง 3 แถบอย่างใน B. doriae และ B. sabanus

B. xanthozona มีเกล็ดตามแนวข้างลำตัวมากกว่า 50 เกล็ด ซึ่งเป็นลักษณะที่ทำให้แตกต่างจากสมาชิกอื่นทั้งหมดในสกุลและทำให้ลำตัวดูยาวโดยรวม เคยถูกจัดไว้ในสกุลของตัวเองคือ Hypogymnogobius อาจเป็นปลาถิ่นเดียวของเกาะชวา และปัจจุบันไม่มีในวงการปลาสวยงาม

ปัจจุบันสกุล Brachygobius มีชนิดที่ได้รับการบรรยายแล้ว 9 ชนิด และแม้ทั้งหมดจะถูกเรียกรวมกันว่าปลาบู่บัมเบิ้ลบี แต่มีเพียง B. doriae และ B. sabanus ที่พบได้ทั่วไปในตลาดปลาสวยงาม ทั้งสองชนิดบางครั้งถูกเรียกว่า 'golden-banded goby'

กลุ่มนี้มักถูกจัดไว้ในวงศ์ย่อย Gobionellinae ร่วมกับสกุลต่าง ๆ เช่น Chlamydogobius, Mugilogobius, Pseudogobiopsis, Rhinogobius, Schismatogobius และ Stigmatogobius

ถือว่ามีความใกล้ชิดที่สุดกับสกุล Pandaka โดยทั้งสองสกุลมีลักษณะร่วมกันหลายประการ แต่ต่างกันที่สัณฐานของระบบเส้นข้างลำตัวบริเวณหัวและจำนวนกระดูก epural

• Günther, A. (1868). Description of two new gobioid fishes from Sarawak. Annals and Magazine of Natural History (Series 4) v. 1 (no. 4) (art. 34): 264-266, 264-266
• Roberts, T. R. (1989). The freshwater fishes of western Borneo (Kalimantan Barat, Indonesia). Memoirs of the California Academy of Sciences 14, 1-210
• Tan, H. H. and K. K. P. Lim (2004). Inland fishes from the Anambas and Natuna Islands, South China Sea, with description of a new species of Betta (Teleostei: Osphronemidae). Raffles Bulletin of Zoology Supplement 11, 107-115
• Larson, H. K., Z. Jaafar, and K. K. P. Lim (2008). An annotated checklist of the gobioid fishes of Singapore. Raffles Bulletin of Zoology 56(1), 135-155
• Miller, P. J. (1989). The classification of bumble-bee gobies (Brachygobius and associated genera) (Teleostei: Gobiidae). Cybium 13(4), 375-383
• Inger, R. F. (1958). Notes on the fishes of the genus Brachygobius. Fieldiana Zoology 39(14), 107-117