ปลาเทวดาโคอิ (Koi angelfish)

ที่มา

ปลาเทวดาโคอิเป็นที่รู้จักครั้งแรกในปี 1987 จากบทความสองชิ้นของ Jones ชื่อ "Ghianni's koi angel" ซึ่งลงในนิตยสาร Freshwater and Marine Aquarium และ Tropical Fish Hobbyist บทความไม่ได้ระบุตัวผู้เพาะเลี้ยงไว้มากกว่าชื่อนี้ และไม่บอกว่าเพาะที่ไหน

ปีถัดมา (1988) ดร. Joanne Norton ใช้ภาพถ่ายกับข้อมูลพ่อแม่พันธุ์มาวิเคราะห์ แล้วสรุปว่าโคอิก็คือโกลด์มาร์เบิลแบบบลัชชิ่ง (blushing gold marble) หมายถึงโกลด์มาร์เบิลที่มียีน stripeless สองชุด Norton ยังเขียนไว้ว่า ถ้าผสมโกลด์บลัชชิ่งกับโกลด์มาร์เบิล น่าจะได้ปลาโคอิภายในสองรุ่น

ในทางพันธุกรรม โคอิเป็นสายสีของปลาเทวดาธรรมดา Pterophyllum scalare ที่ถูกกำหนดด้วยยีนหลายตัว จีโนไทป์ของมันคือ Gm/Gm S/S หรือ Gm/g S/S

ลักษณะและสายพันธุ์ย่อย

โคอิแบบทั่วไปมีลำตัวขาว จุดดำ และมีสีเหลืองส้มเป็นกระหม่อมบนหัว ปัจจุบันบางสายมีสีส้มเหลืองคลุมลำตัวเกือบทั้งตัวหรือทั้งตัว

• ครีบไม่มีลาย: โคอิแท้ต้องมียีน stripeless สองชุด (S/S) ครีบจึงไม่มีลาย ปลาที่เป็น Gm/Gm มักมีสีดำมากกว่าและสีส้มเข้มกว่าปลาที่เป็น Gm/g
• แก้มแดง (blushing): แผ่นปิดเหงือกไม่มีเม็ดสี จึงมองเห็นเหงือกสีแดงทะลุออกมาเป็นปื้นแดง ปลาโตเต็มวัยมักสร้างเม็ดสีกลับมาจนแก้มแดงจางลง ส่วนโกลด์มาร์เบิลหน้าตาคล้ายกันแต่ไม่มีแก้มแดง
• สีส้มบนหัว: จะเพิ่มขึ้นตามอายุและอาหาร ปลาเล็กมักยังมีสีส้มน้อย

มีแหล่งหนึ่งระบุว่าปลาที่ดีควรมีลายดำหินอ่อนคมชัดและไม่มีโทนเทาบนลำตัว ผู้เลี้ยงมักจัดเกรดปลาตามสัดส่วนสีส้มบนลำตัว และผู้ซื้อนิยมตัวที่สีส้มคลุมตั้งแต่ราว 75% ขึ้นไป สัดส่วนสีส้ม ดำ และขาวต่างกันไปในแต่ละตัว ไม่มีปลาสองตัวที่ลายเหมือนกัน

ชื่อสายย่อยและสายสีที่พบในแหล่งข้อมูล

• Red Devil (Red Devil Koi): สายที่คัดพันธุ์จนมีสีแดงส้มคลุมตัวมาก นักเลี้ยงคนหนึ่งแย้งว่าในทางพันธุกรรม สายนี้ไม่ต่างจากโคอิสีส้มคลุมตัวมากของผู้เพาะรายอื่น
• Koi Red: ขายในเยอรมนี (เพาะในเยอรมนี, DNZ) ในฐานะสายสีแดง ลำตัวสีอ่อน มีจุดสีส้มและดำ
• Blue Koi (Gm/+ S/S): สีเทาอมฟ้าหม่น ในโครงการผสมกับปลาป่าของ Angels Plus บางตัวมีสีส้มรองพื้นแทรกอยู่ใต้สีเทา
• Koi Marble: ร้านหนึ่งจัดให้เป็นสายย่อยของเทวดามาร์เบิล มีสีแดง ดำ และขาว
• Veil และ Superveil Koi: โคอิแบบครีบยาว

Angels Plus เคยผสมปลาเทวดาป่าตัวผู้จากเปรูกับโคอิครีบยาว (veil) ตัวเมีย เพื่อเพิ่มสีส้มให้โคอิ ลูกที่มีเลือดปลาป่า 25% มีสีส้มคลุมเต็มตัว และรูปร่างกับครีบยังดีอยู่

การเลี้ยง

ขนาดตู้ที่แนะนำต่างกันมากในแต่ละแหล่ง

• แหล่งหนึ่งแนะนำตู้ทรงสูง อย่างน้อยราว 300 ลิตร ยาวประมาณ 120 ซม. เพื่อให้ครีบยาวมีที่พอ และระบุว่าปลาโตเต็มที่สูงราว 26 ซม. เมื่อรวมครีบ
• อีกแหล่งแนะนำอย่างน้อย 200 ลิตร สูง 50 ซม. และบอกว่าตู้ 100×45×45 ซม. เหมาะกับปลาหนึ่งคู่หรือสามตัว
• อีกแหล่งให้ขั้นต่ำ 30 แกลลอน (ราว 114 ลิตร)
• ร้านหนึ่งให้ขั้นต่ำ 60 ลิตรต่อหนึ่งคู่ สำหรับเทวดากลุ่มมาร์เบิลและโคอิ

ขนาดปลาโตเต็มที่ แหล่งหนึ่งบอก 12–15 ซม. อีกแหล่งบอกประมาณ 15 ซม.

ค่า	ช่วงที่แนะนำ (แต่ละแหล่ง)
อุณหภูมิ	22–28 °C (สองแหล่ง); 26–28 °C (อีกหนึ่งแหล่ง)
ค่า pH	6–7.5; 6–8; 6.8–7.4
ความกระด้าง (GH)	3–15; 3–8

อีกแหล่งบอกว่าปลาชอบน้ำค่อนข้างอ่อนและค่า pH ต่ำ ส่วนแหล่งที่ให้ช่วง 26–28 °C เน้นว่าน้ำที่นิ่งสำคัญกว่าตัวเลขที่เป๊ะ แหล่งหนึ่งแนะนำให้เลี้ยงในตู้ใหญ่ที่สงบ ไม่โดนแดดตรง

เรื่องเปลี่ยนน้ำ แหล่งข้อมูลก็ไม่ตรงกัน แหล่งหนึ่งให้เปลี่ยนน้ำบางส่วนราวเดือนละสองครั้งและห้ามเปลี่ยนทั้งหมด อีกร้านแนะนำเปลี่ยน 20–30% สัปดาห์ละสองครั้ง และให้ใส่ไม้น้ำจริงเยอะๆ

อาหาร: ปลากินได้ทุกอย่าง ทั้งอาหารแห้ง อาหารสด และอาหารแช่แข็ง แหล่งหนึ่งแนะนำให้สลับอาหารเร่งสีกับมายซิสแช่แข็งและหนอนแดง ให้ทีละน้อยวันละสองครั้ง เพราะให้มากเกินไปจะทำให้ท้องอืดและสีซีด

ปลาที่เลี้ยงร่วมได้: แหล่งเดียวกันแนะนำเตตร้าจมูกแดง (rummynose) ปลาซิวขนาดใหญ่ Bolivian ram แพะ (Corydoras) และซักเกอร์บริสเทิลโนส ควรเลี่ยงนีออน เพราะอาจถูกกิน และเลี่ยงปลาที่ชอบตอดครีบ

การเพาะพันธุ์

โคอิไม่เป็นหมันและใช้ผสมข้ามสายได้ Jones รายงานว่าสายโคอิดั้งเดิมให้ลูกเป็นโคอิ 75% และโกลด์บลัชชิ่ง 25% ยีน stripeless เป็นยีนด้อย พ่อแม่ที่เป็นบลัชชิ่งทั้งคู่จึงน่าจะให้ลูกเป็นบลัชชิ่งทั้งหมด

คู่มือของร้านหนึ่งเขียนว่าโคอิผสมโคอิจะได้ลูกเป็นโกลด์มาร์เบิลเกือบ 100% และถ้าผสมกับเทวดาเงิน (silver) สีส้มจะจางลง คู่มือเดียวกันบอกว่าคู่ปลาจะวางไข่บนพื้นผิวแนวตั้งทุก 10–14 วัน ส่วนอีกร้านบอกว่าไข่ฟักในราวสองวัน และแนะนำให้ย้ายคู่ไปวางไข่ในตู้แยก

ในโครงการผสมกับปลาป่า ลูกรุ่นแรก (ปลาป่า × โคอิ) ออกมาเป็นปลาสีเรียบแบบ "silver gold marble ghost" แล้วลักษณะโคอิกลับมาในรุ่นถัดไปและในการผสมย้อนกลับ ผู้เลี้ยงยังบอกว่า แม้แต่สายที่สีแดงหรือสีส้มคลุมตัวมากก็ยังมีลูกที่แดงน้อยกว่าออกมาบ้าง

สุขภาพ

• นักเลี้ยงบางกลุ่มเห็นว่าโคอิกับเทวดาดำเป็นสายที่ผสมเลือดชิดมากที่สุดสายหนึ่ง จึงอ่อนแอกว่า และโทษว่าเกิดจากการผสมพี่น้องต่อกันเป็นเวลานานโดยไม่ผสมข้ามสาย
• ให้อาหารมากเกินไปทำให้ท้องอืดและสีซีด
• ร้านหนึ่งเตือนให้ระวังโรคเชื้อราและปรสิต

การเลือกซื้อ

• เลือกปลาเล็กที่ว่ายคล่อง มีสีเหลืองบนหัวบ้าง และลายดำหินอ่อนคมชัด เลี่ยงตัวที่สีซีดหรืออมเทา
• ถ้าจะแยกโคอิแท้ออกจากโกลด์มาร์เบิล ให้ดูว่าครีบไม่มีลาย และตอนยังเล็กมีแก้มแดงที่บริเวณเหงือก แต่แก้มแดงอาจจางไปเมื่อปลาโต
• ปลาเล็กมักมีสีส้มน้อย สีอาจเข้มขึ้นเมื่อโต แต่ไม่มีอะไรรับประกันว่าสีส้มสุดท้ายจะคลุมตัวมากแค่ไหน

ข้อถกเถียง

นักเลี้ยงในฟอรั่มวิจารณ์ว่าโคอิเป็นสายที่ผสมเลือดชิดหนักและมักอ่อนแอ และว่าสีกลายพันธุ์ต่างๆ ของปลาเทวดาถูกรักษาไว้ด้วยการผสมเลือดชิดมาตั้งแต่ทศวรรษ 1950

อีกเรื่องคือชื่อ "Red Devil" นักเลี้ยงยังเห็นไม่ตรงกันว่าเป็นสายที่แยกออกมาจริง หรือเป็นแค่ชื่อทางการตลาดของโคอิที่สีส้มคลุมตัวมาก