ปลาทองหัวสิงห์ (Lionhead goldfish)

ที่มา

ปลาทองหัวสิงห์คัดพันธุ์มาจากปลาทอง (Carassius auratus) ในจีน โดยตั้งใจให้หน้าตาคล้ายสิงโตในตำนานจีน ชื่อจีนของปลาจึงหมายถึงสิงโตหิน แหล่งข้อมูลหนึ่งระบุว่าสืบมาจากปลาไข่ (Egg Fish หรือ Maruko) ซึ่งเป็นปลาหางพู่ไม่มีครีบหลังและเกี่ยวข้องกับวากิน (Wakin) ที่มีหางคู่

ปลาเข้าไปถึงญี่ปุ่นในช่วงศตวรรษที่ 17–18 และเป็นต้นแบบของรันชู นักเพาะญี่ปุ่นปรับรันชูให้หลังโค้งมนขึ้น หางเปลี่ยนรูป และวุ้นบนหัวเล็กลง ในญี่ปุ่นเรียกปลาหัวสิงห์ว่า Shishi และ Kara Shishi บางแหล่งเรียกหัวสิงห์ว่าเป็นรันชูฉบับจีน

ลักษณะและสายพันธุ์ย่อย

• ลำตัว: ไม่มีครีบหลัง ลำตัวสั้นและลึก ความลึกของลำตัวควรราวครึ่งหนึ่งของความยาว หลังค่อนข้างตรงหรือโค้งสม่ำเสมอ ผิวหลังเรียบ ไม่มีปุ่ม รอยบุ๋ม หรือหนามครีบหลัง
• วุ้น: วุ้นผิวขรุขระคล้ายผลราสป์เบอร์รีควรคลุมกลางหัว แผ่นปิดเหงือก และแก้มอย่างสม่ำเสมอ ปลาที่มีวุ้นเฉพาะบนกระหม่อม (แบบ "หัวห่าน") หรือเฉพาะที่แก้มถือว่าด้อยกว่า ตัวผู้มักมีวุ้นใหญ่กว่าและลอกวุ้นออกเป็นหย่อม ๆ เป็นระยะ
• หาง: หางคู่ควรแยกแฉก สมดุลกัน และยกสูงกว่าแนวระนาบ มาตรฐานสายพันธุ์ยังกำหนดให้มีครีบก้นเป็นคู่ด้วย
• เกล็ดและสี: มีทั้งเกล็ดเงาโลหะ (metallic) เกล็ดกึ่งใส (nacreous หรือ calico) และเกล็ดด้าน (matt) แบบเกล็ดเงาเป็นที่นิยมที่สุด สีมีแดง ขาว แดงขาว น้ำเงิน ดำ ดำขาว ดำแดง สีธรรมชาติ และสีช็อกโกแลต

เกณฑ์ตัดสินของผู้เพาะบางกลุ่มกำหนดให้วุ้นคลุมกระหม่อม หน้า และแผ่นปิดเหงือกเท่า ๆ กัน หลังเกือบแบน มีความโค้งเล็กน้อยเฉพาะช่วงใกล้โคนหาง และแฉกหางต้องแยกกันมากกว่า 25% ถ้าเกิน 50% จะดีที่สุด

เทียบกับรันชู: แหล่งข้อมูลหนึ่งระบุว่าหัวสิงห์มีหลังและคอดหางแบนกว่า ยกหางได้ระนาบกว่า วุ้นทรงกลมแทนที่จะเป็นทรงเหลี่ยม และลำตัวสั้นกว่า

Lionchu: ปลาที่ได้จากการผสมหัวสิงห์กับรันชูในไทย ดูได้จากหลังสูง หางกลม และวุ้นใหญ่ ถ้าปลามีหลังโค้งและหางหักลงชัด ปลาตัวนั้นน่าจะเป็นรันชูมากกว่า

การเลี้ยง

หัวข้อ	ข้อมูล
ขนาดโตเต็มที่	แหล่งข้อมูลต่างกัน: ราว 12.5 ซม., ราว 15 ซม. หรือ 12–15 ซม.
อุณหภูมิ	แหล่งหนึ่งแนะนำ 16–24 °C อีกแหล่งแนะนำ 19–28 °C
ค่า pH	แหล่งหนึ่งแนะนำ 6.5–7.4 อีกแหล่งแนะนำ 6–8
ความกระด้าง	GH 11 dGH ขึ้นไป และ KH 8 dKH ขึ้นไป
คุณภาพน้ำ	แอมโมเนียและไนไตรต์เป็นศูนย์ ไนเตรตต่ำกว่า 30 ppm

ตู้และระบบกรอง: ปลาตัวแรกต้องใช้น้ำอย่างน้อย 70 ลิตร และเพิ่มราว 45 ลิตรต่อปลาทองหนึ่งตัวที่เลี้ยงเพิ่ม ระบบกรองควรหมุนเวียนน้ำได้ราว 4 เท่าของปริมาตรตู้ต่อชั่วโมง แต่ไม่ควรมีกระแสน้ำแรง เพราะปลาว่ายน้ำไม่เก่ง ของตกแต่งควรมีน้อยและผิวเรียบ ไม่ควรมีของแหลมคมหรือช่องที่ปลาอาจเข้าไปติด และไม่ควรวางตู้ให้โดนแดดตรง

เลี้ยงในบ้านมักไม่ต้องใช้ฮีตเตอร์ ถ้าเลี้ยงในบ่อแล้วอุณหภูมิต่ำกว่า 7 °C ติดต่อกันนาน ควรย้ายปลาเข้ามาเลี้ยงในบ้าน

ผู้เลี้ยงบางกลุ่มเลี้ยงในน้ำตื้นราว 15–25 ซม. เนื่องจากน้ำลึกอาจทำให้หางตก พวกเขาใส่หัวทรายให้อากาศ ให้น้ำไหลเบา ๆ และเปลี่ยนน้ำบางส่วนบ่อย ๆ ด้วยน้ำที่พักไว้จนไม่มีคลอรีน

อาหารปลา: ให้อาหารเจลร่วมกับอาหารแช่แข็งหรืออาหารสด เช่น หนอนแดง ไรแดง และไรทะเล วันละราว 1–2% ของน้ำหนักตัว และควรมีพืชผักในอาหารให้เพียงพอ

ปลาที่เลี้ยงร่วมกันได้: ไม่ควรเลี้ยงรวมกับปลาทองหางเดี่ยวที่ว่ายเร็ว เพราะปลาเหล่านั้นจะแย่งอาหารไปก่อน ปลาซักเกอร์และปลาบริสเทิลโนสอาจมาดูดกินเมือกบนตัวปลา

การเพาะพันธุ์

ปลาทองหัวสิงห์วางไข่ และผสมกับรันชูได้ ลูกที่ได้คือ Lionchu ลักษณะไม่มีครีบหลังไม่ได้ถ่ายทอดให้ลูกทุกตัว ถ้าได้ลูกปลาที่ไม่มีครีบหลังถึง 40% ก็ถือว่าดีมากแล้ว ผู้เพาะจึงคัดลูกปลาที่เริ่มมีครีบหลังออก

ถ้าเพาะจากพ่อแม่เกล็ดกึ่งใส (nacreous) จะได้ลูกเกล็ดกึ่งใสราว 50% เกล็ดด้านราว 25% และเกล็ดเงาราว 25% วุ้นเริ่มขึ้นราว 120 วันหลังฟักเป็นตัว และอาจใช้เวลา 4–5 ปีกว่าจะเต็มที่

สุขภาพ

• ลำตัวสั้นทำให้มีปัญหาถุงลมได้ง่ายกว่ารันชูซึ่งลำตัวยาวกว่า
• ลำตัวที่ลึกอาจทำให้ปลาทรงตัวผิดปกติ ถ้าได้อาหารคุณภาพต่ำหรือได้พืชผักไม่พอ
• วุ้นอาจขึ้นจนปิดตา และอาจต้องเล็มออก
• ป่วยได้ด้วยโรคเดียวกับปลาทองทั่วไป เช่น พยาธิปลิงใส (flukes) จุดขาว Costia หนอนสมอ ครีบเปื่อย โรคเหงือก และฝีดาษปลาคาร์พ (carp pox) ควรกักโรคปลาใหม่ทุกครั้ง

การเลือกซื้อ

• เลือกปลาที่วุ้นคลุมทั้งสามส่วน คือ กระหม่อม หน้า และแผ่นปิดเหงือก อย่างสม่ำเสมอ หลังค่อนข้างตรง และหางคู่แยกกันชัด
• หลีกเลี่ยงปลาที่มีสันครีบหลัง ปุ่มหรือหนามบนหลัง หรือโคนหางเรียวลง
• ถ้าปลาเกล็ดเงามีปื้นดำ มักเป็นเพราะบาดเจ็บหรือกำลังเปลี่ยนสี
• ในบางตลาด ชื่อหัวสิงห์กับรันชูถูกใช้ปนกัน ควรดูทรงหลังและหางด้วยตาตัวเอง

ประเด็นถกเถียง

UFAW องค์กรการกุศลด้านสวัสดิภาพสัตว์ จัดให้เนื้อเยื่อบนใบหน้าที่มากเกินไปของปลาทองหัวสิงห์เป็นปัญหาสวัสดิภาพทางพันธุกรรมที่เกิดจากการคัดพันธุ์ และระบุว่าการไม่มีครีบหลังทำให้ปลาว่ายน้ำได้ไม่ดี