ปลาหมอคริบ

ปลาหมอคริบ (Pelvicachromis pulcher) เป็นปลาหมอสีจากไนจีเรียและแคเมอรูน พบในแหล่งน้ำนิ่งและน้ำไหลช้าที่มีพืชน้ำขึ้นหนาแน่น เป็นหนึ่งในปลาหมอสีที่เลี้ยงกันแพร่หลายที่สุดในวงการมาตั้งแต่ทศวรรษ 1950 ปลาที่ขายกันแทบทั้งหมดเป็นปลาเพาะพันธุ์ในที่เลี้ยง และปลาจากฟาร์มปรับตัวเข้ากับคุณภาพน้ำได้ดีกว่าปลาป่ามาก เป็นปลาที่วางไข่ในโพรงและจับคู่แบบผัวเดียวเมียเดียว มักเป็นปลาชนิดแรกที่มือใหม่เพาะพันธุ์ได้สำเร็จ และจะหวงอาณาเขตมากเมื่อเข้าช่วงผสมพันธุ์

• ขนาดสูงสุด: 10 ซม. SL
• อุณหภูมิ: 24–27 °C
• ค่า pH: 5.0–7.5
• ความกระด้าง: 0–12 dGH

ตู้ปลาขนาด 60×37.5×30 ซม. (71 ลิตร) เหมาะสำหรับเลี้ยง 1 คู่

• อุณหภูมิ: 24–27 °C
• ค่า pH: 5.0–7.5
• ความกระด้าง: 0–12 dGH

ในตู้ควรมีที่หลบซ่อนและจุดที่ปลาจะใช้วางไข่ได้มากพอ ใช้กระถางดินเผาและโพรง รากไม้ และขอนไม้ได้ทั้งหมด ไม้น้ำไม่จำเป็น แต่ปลาจะชอบที่มีที่กำบังเพิ่มขึ้น ควรใช้พื้นทรายหรือกรวดละเอียด เพราะปลาจะขุดหลุมเมื่อผสมพันธุ์

กินอาหารได้แทบทุกชนิด ใช้อาหารเม็ดสำหรับปลาหมอสีคุณภาพดีเป็นอาหารหลักได้ แต่ควรให้อาหารหลากหลาย โดยเสริมอาหารสดและอาหารแช่แข็งเป็นประจำ

เหมาะกับตู้รวมทั่วไป แต่ควรรู้ไว้ว่าปลาจะหวงอาณาเขตมากเมื่อผสมพันธุ์ ไม่ควรเลี้ยงรวมกับปลาที่ว่องไวมากหรือปลาขนาดใหญ่ เพราะโดยทั่วไปเป็นปลาขี้อายและชอบหลบซ่อน ปลาที่เลี้ยงร่วมได้ดี ได้แก่ ปลาคาราซินขนาดเล็ก ปลาตะเพียน ปลาซิว (danio และ rasbora) ปลาแพะ Corydoras ปลากระดี่ และปลาซัคเกอร์ในวงศ์ Loricariidae เลี้ยงร่วมกับปลาหมอสีชนิดอื่นได้ (ปลาหมอแคระจากแอฟริกาตะวันตกเหมาะที่สุด) แต่ต้องมีพื้นที่พอให้แต่ละตัวสร้างอาณาเขต ควรเลี้ยงเป็นคู่ และหากจะเลี้ยงมากกว่าหนึ่งคู่ต้องใช้ตู้ขนาดใหญ่

ตัวผู้ตัวใหญ่กว่าตัวเมีย และมีครีบหลัง ครีบหาง และครีบก้นปลายแหลม ตัวเมียเมื่อพร้อมผสมพันธุ์จะมีท้องสีม่วงอันเป็นเอกลักษณ์ และลำตัวกลมป้อมกว่าตัวผู้

เพาะง่ายมาก เป็นปลาที่วางไข่ในโพรง ปลาหมอคริบมักเป็นปลาชนิดแรกที่มือใหม่เพาะพันธุ์ได้ เพราะมักผสมพันธุ์กันเองในตู้รวม ปลาจับคู่แบบผัวเดียวเมียเดียว วิธีที่ดีที่สุดในการได้คู่ คือซื้อปลาเล็กมาเป็นกลุ่ม 6 ตัวขึ้นไปแล้วเลี้ยงจนโต ปล่อยให้จับคู่กันเองตามธรรมชาติ การซื้อตัวผู้กับตัวเมียมาอย่างละตัวไม่ได้รับประกันว่าจะเข้าคู่กันได้ และอาจทำให้ตัวที่ไม่ยอมรับคู่ตายได้ หากเลือกซื้อมาเป็นคู่ ให้เลือกตัวผู้ที่ตัวใหญ่ที่สุดและตัวเมียที่สีสวยที่สุดจากตู้ของร้าน

จัดตู้ตามที่กล่าวไว้ข้างต้น ตั้งอุณหภูมิ 24–27 °C และค่า pH 6.5–7.0 ค่าเหล่านี้มักช่วยให้ลูกปลาในครอกมีสัดส่วนเพศค่อนข้างเท่ากัน หากน้ำเป็นด่างเกินไป ลูกปลามักเป็นตัวผู้เกือบทั้งหมด หากเป็นกรดเกินไปจะเป็นตรงกันข้าม ควรมีโพรงหลายจุดให้ปลาเลือกเป็นที่วางไข่ (กระถางดินเผาคว่ำที่ตัดขอบปากออกเล็กน้อยใช้ได้ดีเป็นพิเศษ) ระบบกรองควรเบา เช่น กรองฟองน้ำที่ใช้ปั๊มลมหรือแบบใกล้เคียงกัน เพราะลูกปลาอาจถูกดูดเข้าไปในกรองที่ใช้ปั๊มน้ำ เพื่อให้ลูกปลารอดมากที่สุด ไม่ควรใส่ปลาหน้าดินชนิดอื่น โดยเฉพาะปลาแมว เพราะอาจกินลูกปลาหรือไข่ อย่างไรก็ตาม ปลานำทาง (dither fish) เช่น ฝูงปลาเตตร้า ปลาซิว ฯลฯ ใส่ได้ และจะช่วยให้คู่ปลาขี้อายน้อยลง

ขุนพ่อแม่ปลาด้วยอาหารดีๆ ทั้งอาหารสด อาหารแช่แข็ง และอาหารแห้ง แล้วในกรณีส่วนใหญ่ปลาจะวางไข่ สัญญาณแรกว่าใกล้วางไข่คือสีของปลาทั้งคู่จะเข้มขึ้น โดยเฉพาะตัวเมีย ท้องจะเข้มขึ้นจนเป็นสีม่วงเข้ม ตัวเมียมักเป็นฝ่ายเริ่มก่อน โดยเต้นอยู่หน้าตัวผู้และอวดท้องสีม่วงเพื่อเชิญชวนให้ผสมพันธุ์ เมื่อพร้อมแล้ว คู่ปลาจะเลือกโพรงสำหรับวางไข่ หรือขุดโพรงเองใต้ของตกแต่ง จากนั้นอาจหายเข้าไปหลายวัน ในการวางไข่แต่ละครั้งมักวางไข่ได้ถึง 300 ฟองบนเพดานหรือผนังโพรงที่เลือก ตัวเมียจะดูแลไข่ ส่วนตัวผู้คอยป้องกันอาณาเขตจากผู้บุกรุก

ไข่ฟักใน 2–3 วัน และลูกปลาจะเริ่มว่ายน้ำได้เองหลังจาก 7–8 วัน ช่วงนี้มักเป็นตอนที่ผู้เลี้ยงซึ่งไม่ทันสังเกตเพิ่งรู้ว่าปลาผสมพันธุ์แล้ว เพราะลูกปลาจะออกจากโพรงพร้อมกันทั้งฝูง โดยมีพ่อแม่คอยต้อนทั้งคู่ การดูพ่อแม่พาลูกปลาว่ายไปรอบตู้เป็นภาพที่น่าดูมาก ลูกปลาที่หลงฝูงจะถูกต้อนกลับ หรือถูกพ่อหรือแม่อมเข้าปากแล้วพ่นกลับเข้าฝูง ช่วงนี้ควรเฝ้าดูคู่ปลาให้ดี เพราะตัวเมียบางตัวอาจหันมาทำร้ายคู่ของตัวเอง ลูกปลามีขนาดใหญ่พอจะกินลูกไรทะเลแรกฟักหรือไมโครเวิร์มเป็นอาหารแรกได้ และจะเล็มตะไคร่และเศษตะกอนด้วย ควรปล่อยลูกปลาไว้กับพ่อแม่จนเห็นสัญญาณการวางไข่ครั้งถัดไป ไม่เช่นนั้นตัวผู้โดยเฉพาะอาจก้าวร้าวกับคู่ของตัวเอง

ไนจีเรีย แคเมอรูน

ในธรรมชาติ P. pulcher พบในแหล่งน้ำนิ่งและน้ำไหลช้า บริเวณเหล่านี้มักมีพืชน้ำขึ้นหนาแน่น และพบปลาอาศัยอยู่ในน้ำตื้น บางประชากรอาศัยอยู่ในน้ำกร่อย

เป็นหนึ่งในปลาหมอสีที่เลี้ยงกันแพร่หลายและได้รับความนิยมมากที่สุดในวงการ ปลาหมอคริบ (ผู้เลี้ยงหลายคนเรียกสั้นๆ ว่า "คริบ") ที่เห็นกันในปัจจุบันส่วนใหญ่เป็นปลาเพาะพันธุ์ในที่เลี้ยง ซึ่งปรับตัวเข้ากับคุณภาพน้ำได้ดีกว่าปลาป่ามาก และมักก้าวร้าวน้อยกว่าเมื่อผสมพันธุ์ด้วย มีสายพันธุ์เผือก (albino) ที่เกิดขึ้นในที่เลี้ยงวางขาย และค่อนข้างได้รับความนิยม ปลาชนิดนี้เป็นตัวเลือกที่ดีที่สุดตัวหนึ่งสำหรับผู้ที่เพิ่งเริ่มเลี้ยงปลาหมอสีและเพิ่งเริ่มเพาะพันธุ์ปลา เพราะขนาดไม่ใหญ่เกินจัดการ ดูเพลิน สวยงาม และเพาะง่าย เป็นปลาที่ได้รับความนิยมมาตลอดนับตั้งแต่เข้าสู่วงการในทศวรรษ 1950 และจะยังคงเป็นที่นิยมไปอีกหลายปีอย่างแน่นอน