คำศัพท์
คำอธิบายศัพท์เกี่ยวกับตู้ไม้น้ำและการเลี้ยงปลา พร้อมชื่อภาษาอังกฤษ
- กระแสน้ำ Water flow
- การเคลื่อนที่ของน้ำในตู้ที่เกิดจากระบบกรอง ปั๊มทำคลื่น หรือการเติมอากาศ ปลาลำธารอย่างปลาค้อและปลาผีเสื้อติดหินต้องการกระแสน้ำแรงและออกซิเจนสูง ขณะที่ปลากัด ปลาดิสคัส หรือปลาที่อาศัยในแหล่งน้ำนิ่งต้องการกระแสน้ำเบา
- การหวงถิ่น Territoriality
- แนวโน้มที่ปลาจะยึดครองและปกป้องพื้นที่หนึ่งในตู้ปลา ซึ่งมักรุนแรงขึ้นในช่วงผสมพันธุ์ ปลาที่หวงถิ่น เช่น ปลาหมอสีหลายชนิด ปลาบู่ หรือปลาหมู ต้องการตู้ที่กว้างพอและมีสิ่งกีดขวางมากพอสำหรับแบ่งพื้นที่ เพื่อลดการต่อสู้กัน
- การให้อากาศ Aeration
- การปล่อยฟองอากาศลงในน้ำเพื่อให้ผิวน้ำเคลื่อนไหว ช่วยให้ออกซิเจนละลายลงในน้ำและ CO2 ระบายออกไป การให้อากาศสำคัญเป็นพิเศษเมื่อน้ำร้อน (น้ำอุ่นเก็บออกซิเจนได้น้อยกว่า) เมื่อเลี้ยงปลาหนาแน่น หรือระหว่างการรักษาโรค สำหรับปลาลำธารที่ชอบน้ำที่มีออกซิเจนสูง ควรให้อากาศควบคู่กับการสร้างกระแสน้ำ
- ขอนไม้ Driftwood
- ไม้ที่ผ่านการปรับสภาพและแช่น้ำมานานจนไม่ผุ ใช้ตกแต่งและเป็นที่หลบซ่อนในตู้ ขอนไม้ปล่อยแทนนินทำให้น้ำเป็นกรดอ่อน ๆ และมีสี ปลาหนังบางชนิดอย่างปลาซักเกอร์สกุลแพนาค (Panaque) ยังแทะขอนไม้เป็นส่วนหนึ่งของอาหารด้วย
- ครีบก้น Anal fin
- ครีบที่อยู่ด้านท้อง หลังช่องทวาร ช่วยให้ปลาทรงตัว ในปลาออกลูกเป็นตัว ครีบก้นของปลาตัวผู้จะเปลี่ยนเป็นอวัยวะสืบพันธุ์ (gonopodium) ซึ่งเป็นวิธีแยกเพศที่ง่ายที่สุด
- ครีบหลัง Dorsal fin
- ครีบที่อยู่บนสันหลังของปลา ช่วยในการทรงตัวขณะว่ายน้ำ จำนวนก้านครีบ ความสูง และจุดสีบนครีบหลังเป็นลักษณะที่มักใช้แยกชนิดที่ใกล้เคียงกันและใช้แยกปลาตัวผู้กับตัวเมีย
- ครีบหาง Caudal fin
- ครีบที่อยู่ปลายลำตัวปลา ทำหน้าที่สร้างแรงขับเคลื่อนหลักในการว่ายน้ำ รูปร่างและลวดลายของครีบหางมักเป็นลักษณะที่ใช้จำแนกชนิด และครีบหางที่ขาดรุ่ยหรือกร่อนอาจเป็นสัญญาณว่าถูกกัดครีบหรือติดเชื้อแบคทีเรีย
- ความกระด้างคาร์บอเนต (KH) Carbonate hardness
- ปริมาณคาร์บอเนตและไบคาร์บอเนตในน้ำ ซึ่งเป็นตัวกำหนดความสามารถในการบัฟเฟอร์ (รักษาค่า pH ให้คงที่) KH ต่ำทำให้ค่า pH ตกลงแรงได้ง่าย โดยเฉพาะในตู้ที่มีสารอินทรีย์มากหรือมีการเติม CO2 ส่วน KH สูงช่วยให้ค่า pH คงที่ แต่ทำให้ลดค่า pH สำหรับปลาที่ชอบน้ำเป็นกรดได้ยาก
- ความกระด้าง (GH) General hardness
- ความกระด้างทั้งหมด คือปริมาณแร่ธาตุแคลเซียมและแมกนีเซียมที่ละลายอยู่ในน้ำ มักวัดเป็นองศาเยอรมัน (dGH) น้ำอ่อนมีประมาณ 0–6 dGH ส่วนน้ำกระด้างมีตั้งแต่ 12 dGH ขึ้นไป ปลาจากลำธารในป่าดิบชื้นเขตร้อนมักต้องการน้ำอ่อน ส่วนปลาออกลูกเป็นตัวและปลาหมอสีทะเลสาบแอฟริกาทนหรือต้องการน้ำกระด้าง
- ความแตกต่างระหว่างเพศ Sexual dimorphism
- ความแตกต่างด้านรูปร่างหรือสีสันระหว่างปลาตัวผู้และตัวเมียในชนิดเดียวกัน เช่น ตัวผู้สีสดกว่า ครีบยาวกว่า ส่วนตัวเมียท้องกลมกว่า บางชนิดแยกเพศได้ง่าย แต่บางชนิดแทบจะแยกได้เฉพาะในช่วงฤดูผสมพันธุ์
- ความยาวมาตรฐาน Standard length
- ความยาวของปลาที่วัดจากปลายปากถึงปลายคอดหาง ไม่รวมครีบหาง ใช้ตัวย่อว่า SL แหล่งข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ใช้ SL เพราะครีบหางฉีกขาดได้ง่าย ส่วนความยาวทั้งหมด (TL ซึ่งรวมครีบหาง) มักยาวกว่า SL ประมาณ 15–25%
- ค่าการนำไฟฟ้า Conductivity
- ความสามารถในการนำไฟฟ้าของน้ำ วัดเป็นไมโครซีเมนส์ต่อเซนติเมตร (µS/cm) และเพิ่มขึ้นตามปริมาณเกลือแร่ที่ละลายอยู่ แหล่งข้อมูลหลายแห่งใช้ค่าการนำไฟฟ้าอธิบายแหล่งที่อยู่ของปลา เช่น ลำธารน้ำดำในแอมะซอนอาจมีค่าต่ำกว่า 30 µS/cm ขณะที่น้ำประปามักอยู่ที่หลายร้อย
- ค่า pH pH
- มาตรวัดความเป็นกรด–ด่างของน้ำ มีค่าตั้งแต่ 0 ถึง 14 โดย 7 คือเป็นกลาง ต่ำกว่า 7 เป็นกรด และสูงกว่า 7 เป็นด่าง ปลาสวยงามส่วนใหญ่อยู่ได้ดีที่ค่า pH 6–8 แต่ปลาน้ำดำอย่างปลานีออนหรือปลาปอมปาดัวร์ชอบน้ำที่เป็นกรดมากกว่า ส่วนปลาหมอสีจากทะเลสาบมาลาวีและแทนกันยิกาต้องการน้ำที่เป็นด่าง สิ่งที่สำคัญกว่าตัวเลขที่แม่นยำคือการรักษาค่า pH ให้คงที่และหลีกเลี่ยงการเปลี่ยนแปลงอย่างกะทันหัน
- ชนิดพันธุ์เฉพาะถิ่น Endemic
- ชนิดพันธุ์ที่พบเฉพาะในพื้นที่ทางภูมิศาสตร์แห่งใดแห่งหนึ่ง และไม่พบตามธรรมชาติที่อื่น เช่น แม่น้ำสายหนึ่ง ทะเลสาบแห่งหนึ่ง หรือเกาะแห่งหนึ่ง ชนิดพันธุ์เฉพาะถิ่นมักมีพื้นที่อาศัยแคบ จึงถูกคุกคามได้ง่ายเมื่อแหล่งที่อยู่ถูกทำลาย
- ชื่อพ้อง Synonym
- ชื่อวิทยาศาสตร์อื่นที่เคยใช้เรียกปลาชนิดเดียวกัน มักเกิดจากการบรรยายชนิดนั้นใหม่หรือการย้ายไปอยู่สกุลอื่น ปลาสวยงามมักถูกขายภายใต้ชื่อเก่า การรู้ชื่อพ้องจึงช่วยให้ค้นข้อมูลได้แม่นยำขึ้น
- ตะไคร่น้ำ Algae
- พืชชั้นต่ำที่เจริญเติบโตบนกระจก หิน ไม้น้ำ และในน้ำ ตะไคร่น้ำเพียงเล็กน้อยถือเป็นเรื่องปกติและเป็นอาหารของปลาเกาะหินและกุ้ง ส่วนการที่ตะไคร่น้ำขึ้นมากผิดปกติมักเกิดจากแสงหรือธาตุอาหารที่มากเกินไป
- ตู้กักโรค Quarantine tank
- ตู้แยกสำหรับเลี้ยงปลาที่เพิ่งซื้อมาเป็นเวลาหลายสัปดาห์ก่อนปล่อยลงตู้หลัก เพื่อตรวจพบและรักษาโรคได้แต่เนิ่น ๆ การกักโรคช่วยป้องกันไม่ให้โรคจุดขาว เชื้อรา หรือปรสิตแพร่ไปยังปลาที่แข็งแรงทั้งฝูง
- ตู้ไบโอโทป Biotope aquarium
- ตู้ปลาที่จำลองแหล่งที่อยู่ตามธรรมชาติแห่งใดแห่งหนึ่งโดยเฉพาะ โดยมีเฉพาะปลา ไม้น้ำ วัสดุปูพื้น และค่าน้ำที่พบในแม่น้ำหรือพื้นที่นั้นจริง ตู้ไบโอโทปช่วยให้ปลาแสดงพฤติกรรมเป็นธรรมชาติมากขึ้น และเป็นวิธีที่ดีในการเรียนรู้ว่าปลาแต่ละชนิดอาศัยอยู่ที่ใดจริง ๆ
- ตู้รวม Community tank
- ตู้ปลาที่เลี้ยงปลานิสัยสงบหลายชนิดรวมกัน ซึ่งมีขนาดและความต้องการด้านน้ำใกล้เคียงกัน การเลือกปลาสำหรับตู้รวมต้องดูอุณหภูมิ ค่า pH นิสัย และระดับน้ำที่ปลาว่าย เครื่องมือตรวจสอบการเลี้ยงรวมของ AquaTome ช่วยเปรียบเทียบปลาแต่ละชนิดได้อย่างรวดเร็ว
- แทนนิน Tannins
- สารประกอบธรรมชาติที่ปล่อยออกมาจากใบไม้แห้ง ขอนไม้ และเปลือกไม้ ทำให้น้ำมีสีเหลืองอมน้ำตาลและเป็นกรดเล็กน้อย แทนนินช่วยจำลองสภาพแวดล้อมแบบน้ำดำและเชื่อกันว่าช่วยให้ปลาเครียดน้อยลง สีของน้ำไม่เป็นอันตราย และหากไม่ชอบก็ลดได้ด้วยถ่านกัมมันต์
- น้ำกระด้าง Hard water
- น้ำที่มีแร่ธาตุแคลเซียมและแมกนีเซียมมาก มีความกระด้างตั้งแต่ประมาณ 12 dGH ขึ้นไป และมักมีค่า pH เป็นด่าง ปลาออกลูกเป็นตัวอย่างปลาหางนกยูง ปลาสอด และปลาหมอสีทะเลสาบแอฟริกาอยู่ได้ดีในน้ำกระด้าง แต่ปลาที่ชอบน้ำอ่อนอาจผสมพันธุ์ได้ยากหรือค่อย ๆ อ่อนแอลงในน้ำแบบนี้
- น้ำดำ Blackwater
- น้ำในแม่น้ำลำธารที่มีสีน้ำตาลเหมือนชาจากแทนนินของใบไม้เปื่อยและเนื้อไม้ เป็นน้ำที่อ่อนมากและเป็นกรด พบเด่นชัดในลุ่มน้ำริโอเนโกร (แอมะซอน) และป่าพรุในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ปลาน้ำดำอย่างปลาคาร์ดินัลเตตร้า ปลากัดหลายชนิด และปลาอะพิสโตแกรมมาจะมีสีสวยขึ้นเมื่อในตู้มีใบไม้แห้งและขอนไม้
- น้ำอ่อน Soft water
- น้ำที่มีแร่ธาตุแคลเซียมและแมกนีเซียมละลายอยู่น้อย ความกระด้างมักต่ำกว่าประมาณ 6 dGH และมักมีค่า pH เป็นกลางถึงกรด ปลาป่าดิบชื้นจากอเมริกาใต้และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้หลายชนิดอาศัยอยู่ในน้ำอ่อน สามารถทำให้น้ำอ่อนลงได้โดยผสมน้ำ RO หรือน้ำฝนที่สะอาด
- ไนเตรต Nitrate
- ผลผลิตขั้นสุดท้ายของวงจรไนโตรเจน มีพิษน้อยกว่าแอมโมเนียและไนไตรต์มาก แต่ยังคงสะสมขึ้นเรื่อย ๆ ในตู้ การเปลี่ยนน้ำสม่ำเสมอและการปลูกไม้น้ำช่วยรักษาระดับไนเตรตให้ต่ำ ไนเตรตที่สูงต่อเนื่องเป็นเวลานานทำให้ปลาอ่อนแอและส่งเสริมให้ตะไคร่เติบโต
- ไนไตรต์ Nitrite
- ผลผลิตระหว่างทางของวงจรไนโตรเจน เกิดขึ้นเมื่อแบคทีเรียออกซิไดซ์แอมโมเนีย ไนไตรต์ขัดขวางการลำเลียงออกซิเจนในเลือดของปลาจึงมีพิษร้ายแรง ในตู้ที่ระบบเดินคงที่แล้ว ค่าไนไตรต์ต้องเป็น 0 เสมอ
- แบคทีเรียที่มีประโยชน์ Beneficial bacteria
- แบคทีเรียไนตริฟายอิ้งที่เกาะอาศัยอยู่บนวัสดุกรอง พื้นตู้ และทุกพื้นผิวในตู้ปลา ทำหน้าที่เปลี่ยนแอมโมเนียและไนไตรต์ให้เป็นไนเตรต แบคทีเรียเหล่านี้คือระบบกรองชีวภาพของตู้ปลา จึงไม่ควรล้างวัสดุกรองด้วยน้ำประปาที่มีคลอรีน และไม่ควรเปลี่ยนวัสดุกรองทั้งหมดในครั้งเดียว เพื่อไม่ให้สูญเสียแบคทีเรียกลุ่มนี้
- ใบไม้แห้ง Leaf litter
- ชั้นใบไม้ร่วงที่ปกคลุมพื้นลำธาร ซึ่งจำลองในตู้ได้ด้วยใบหูกวาง ใบโอ๊ก หรือใบยางที่ตากแห้งแล้ว ใบไม้แห้งเป็นที่หลบซ่อน ปล่อยแทนนิน และเลี้ยงจุลินทรีย์ที่เป็นอาหารธรรมชาติ ปลาเล็กขี้อายหลายชนิดและปลาหมูจะกล้าออกมาโชว์ตัวก็ต่อเมื่ออยู่ในตู้ที่มีชั้นใบไม้นี้
- ใบหูกวาง Indian almond leaf
- ใบแห้งของต้นหูกวาง (Terminalia catappa) ที่ใส่ลงในตู้เพื่อให้ปล่อยแทนนิน ทำให้น้ำเป็นกรดอ่อน ๆ และมีสีชา ผู้เลี้ยงปลากัดและปลาน้ำดำใช้ใบหูกวางกันอย่างแพร่หลาย เมื่อใบเปื่อยยังเป็นที่หลบซ่อนและเป็นแหล่งให้จุลินทรีย์เติบโตเป็นอาหารของลูกปลาและกุ้ง
- ไบโอฟิล์ม Biofilm
- ชั้นเมือกบาง ๆ ที่ประกอบด้วยแบคทีเรีย สาหร่าย และจุลินทรีย์ เคลือบอยู่บนหิน ขอนไม้ และกระจกตู้ สัตว์หลายชนิดอย่างปลาผีเสื้อติดหิน ปลาค้อ และกุ้งสวยงามแทะเล็มชั้นนี้อยู่ตลอด ตู้ที่มีไบโอฟิล์มตามธรรมชาติมากช่วยให้สัตว์เหล่านี้แข็งแรงกว่าการกินแต่อาหารเม็ดอย่างชัดเจน
- ปรสิต Parasites
- สิ่งมีชีวิตที่เกาะและดูดสารอาหารจากตัวปลา เช่น ปรสิตโรคจุดขาว (ไอค์) หนอนสมอ หรือพยาธิเหงือก ปลาใหม่ โดยเฉพาะปลาที่จับจากธรรมชาติ มักมีปรสิตติดมาด้วย การกักโรคและสังเกตอาการอย่างละเอียดก่อนปล่อยรวมตู้เป็นวิธีป้องกันที่ดีที่สุด
- ปลากินทั้งพืชและสัตว์ Omnivore
- ชนิดที่กินทั้งอาหารจากสัตว์และจากพืช ปลาสวยงามส่วนใหญ่เป็นปลากินทั้งพืชและสัตว์ อาหารที่หลากหลาย ทั้งอาหารแห้งคุณภาพดี อาหารสดหรืออาหารแช่แข็ง และผัก ช่วยให้ปลาแข็งแรงและสีสวย
- ปลาที่อยู่เป็นฝูง Shoaling fish
- ปลาที่อาศัยและว่ายน้ำเป็นกลุ่มในธรรมชาติ เช่น ปลาเตตร้า ปลาซิวราสบอร่า ปลาดานิโอ หรือปลาคอรี่ (ปลาแพะ) การเลี้ยงเพียงไม่กี่ตัวทำให้ปลาเครียด สีซีด และป่วยง่าย ควรเลี้ยงชนิดเดียวกันอย่างน้อย 6–10 ตัวเพื่อให้เห็นพฤติกรรมตามธรรมชาติ
- ปลาธรรมชาติ Wild-caught fish
- ปลาที่จับมาจากแหล่งน้ำธรรมชาติแทนที่จะเพาะพันธุ์ในฟาร์ม ปลาธรรมชาติมักมีสีและรูปร่างตรงตามลักษณะของชนิดพันธุ์ แต่ไวต่อค่าน้ำมากกว่าและมักมีปรสิต จึงต้องใช้เวลาปรับตัวและต้องกักโรค
- ปลาวางไข่แบบกระจาย Egg scatterer
- รูปแบบการวางไข่ที่พบบ่อยในปลาเตตร้า ปลาดานิโอ ปลาซิวราสบอร่า และปลาคาร์พ โดยพ่อแม่ปลาโปรยไข่ไว้บนไม้น้ำ มอส หรือพื้นตู้แล้วปล่อยทิ้งไว้ บางครั้งยังกินไข่ด้วย การอนุบาลลูกปลาให้รอดจึงมักต้องใช้ตู้เพาะพันธุ์แยกที่มีตะแกรงหรือมอสจำนวนมาก และแยกพ่อแม่ปลาออกหลังวางไข่
- ปลาอมไข่ Mouthbrooder
- รูปแบบการเลี้ยงลูกที่ปลาพ่อหรือแม่อมไข่และลูกปลาไว้ในปากจนลูกปลาเอาตัวรอดได้เอง พบในปลาหมอสีแอฟริกาหลายชนิดและปลากัดบางชนิด ระหว่างอมไข่ ปลามักไม่กินอาหารและควรปล่อยให้อยู่อย่างสงบ
- ปลาออกลูกเป็นตัว Livebearer
- กลุ่มปลาที่ไข่ได้รับการผสมและเจริญในท้องแม่ปลา ลูกปลาที่เกิดมาว่ายน้ำได้ทันที เช่น ปลาหางนกยูง ปลาโมลี่ ปลาสอดหางดาบ และปลาเพลที่ ปลากลุ่มนี้ขยายพันธุ์ได้ง่ายและเร็วมาก ควรมีไม้น้ำหนาแน่นหรือมอสให้ลูกปลาหลบซ่อนจากปลาตัวใหญ่
- เปลี่ยนน้ำ Water change
- การดูดน้ำในตู้ปลาออกบางส่วนแล้วเติมน้ำสะอาดที่กำจัดคลอรีนแล้ว ซึ่งมีอุณหภูมิและค่าน้ำใกล้เคียงกันลงไปแทน การเปลี่ยนน้ำ 20–30% ทุกสัปดาห์ช่วยลดไนเตรตและของเสียที่ละลายอยู่ในน้ำ สำหรับปลาที่อ่อนไหว ควรเปลี่ยนน้ำทีละน้อยแต่สม่ำเสมอแทนการเปลี่ยนจำนวนมากในครั้งเดียว
- พื้นทราย Sand substrate
- วัสดุที่ปูพื้นตู้ พื้นทรายละเอียดที่ไม่มีขอบคมเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับปลาที่ชอบมุดตัวหรือร่อนทราย เช่น ปลาหมู ปลาคอริดอรัส (Corydoras) และปลาหมอจีโอฟากัส (Geophagus) กรวดหยาบอาจทำให้หนวดของปลาเหล่านี้ถลอก ทำให้ปลาเครียดและกินอาหารน้อยลง
- โรคจุดขาว Ich, white spot disease
- โรคที่เกิดจากปรสิต Ichthyophthirius multifiliis ทำให้ปลามีจุดขาวคล้ายเม็ดเกลือขึ้นตามลำตัวและครีบ และถูตัวกับของตกแต่งในตู้ โรคนี้มักระบาดเมื่ออุณหภูมิเปลี่ยนแปลงกะทันหัน การรักษาทำได้โดยค่อย ๆ เพิ่มอุณหภูมิร่วมกับใช้ยาหรือเกลือตามคำแนะนำ
- ไรแดง Water fleas
- สัตว์จำพวกกุ้งกั้งปูน้ำจืดตัวจิ๋ว (Daphnia, Moina) ที่ว่ายน้ำแบบกระตุก เป็นอาหารสดชั้นดีสำหรับปลาขนาดเล็กและลูกปลา เปลือกของไรแดงมีเส้นใยสูงช่วยให้ปลาย่อยอาหารได้ดี สามารถเพาะไรแดงเองได้ในถังน้ำเขียวที่มีสาหร่าย
- ไรทะเล Brine shrimp
- สัตว์จำพวกกุ้งกั้งปูขนาดเล็กที่อาศัยในน้ำเค็ม ไข่ระยะพักของไรทะเลนำมาฟักเป็นตัวอ่อน (nauplii) ที่มีคุณค่าทางอาหารสูงได้ภายใน 24–48 ชั่วโมง ไรทะเลที่เพิ่งฟักเป็นอาหารมาตรฐานของลูกปลาวัยอ่อนของปลาสวยงามแทบทุกชนิด ส่วนไรทะเลตัวเต็มวัยแช่แข็งเหมาะกับปลาขนาดใหญ่
- ลุ่มน้ำ Drainage basin
- พื้นที่ทั้งหมดที่น้ำฝนไหลลงสู่ระบบแม่น้ำเดียวกัน รวมทั้งลำน้ำสายหลักและลำน้ำสาขา แหล่งอาศัยของปลามักระบุตามลุ่มน้ำ (เช่น ลุ่มแม่น้ำโขง) เพราะประชากรปลาในลุ่มน้ำเดียวกันมักคล้ายกันมากกว่าเมื่อเทียบกับลุ่มน้ำข้างเคียง
- ลูกปลาวัยอ่อน Fry
- ลูกปลาที่เพิ่งฟักหรือเพิ่งใช้ถุงไข่แดงหมด ยังตัวเล็กและอ่อนแอมาก ลูกปลาวัยอ่อนต้องการอาหารขนาดเล็กมาก เช่น อินฟูโซเรีย ไรทะเลที่เพิ่งฟัก น้ำที่สะอาดและคงที่ และต้องแยกออกจากปลาตัวใหญ่เพราะถูกกินได้ง่าย
- วงจรไนโตรเจน Nitrogen cycle
- กระบวนการที่แบคทีเรียที่มีประโยชน์เปลี่ยนแอมโมเนียซึ่งเป็นพิษ (จากมูลปลาและอาหารที่เหลือ) เป็นไนไตรต์ แล้วเป็นไนเตรตซึ่งเป็นพิษน้อยกว่า ตู้ปลาใหม่ต้องใช้เวลาหลายสัปดาห์ให้แบคทีเรียกลุ่มนี้เติบโตในระบบกรองและวัสดุปูพื้นก่อนปล่อยปลา การข้ามขั้นตอนนี้เป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่ทำให้ปลาตายยกตู้ในตู้ใหม่
- เส้นข้างลำตัว Lateral line
- แนวอวัยวะรับความรู้สึกที่พาดยาวตามสองข้างลำตัวปลา ช่วยให้ปลารับรู้แรงสั่นสะเทือนและการไหลของน้ำรอบตัว จำนวนเกล็ดบนเส้นข้างลำตัวมักใช้ในการจำแนกชนิด ส่วนแผลเป็นหลุมรอบหัวและตามเส้นข้างลำตัวอาจเป็นสัญญาณของโรค
- ไส้เดือนน้ำ Tubifex worms
- หนอนขนาดเล็กสีแดงที่อาศัยอยู่รวมกันเป็นกระจุกในโคลนของแหล่งน้ำที่สกปรก เป็นอาหารมีชีวิตที่คุ้นเคยกันดี ปลาชอบกินมาก แต่ไส้เดือนน้ำนำเชื้อโรคได้ง่าย จึงควรล้างน้ำให้สะอาดหลายวันก่อนให้ปลากิน หรือใช้แบบแช่แข็งหรือแบบอบแห้งแทน
- หนอนแดง Bloodworms
- ตัวอ่อนสีแดงของริ้นน้ำจืด (วงศ์ Chironomidae) มีโปรตีนสูง เป็นที่ชื่นชอบของปลากินเนื้อและปลากินทั้งพืชและสัตว์ มักขายในรูปแช่แข็งหรืออบแห้ง ไม่ควรให้มากเกินไปเพราะทำให้ปลาอ้วนและท้องอืดได้ง่าย
- หวอด Bubble nest
- รังฟองอากาศที่ยึดติดกันด้วยน้ำลาย ซึ่งปลาตัวผู้ของปลากลุ่มที่มีอวัยวะช่วยหายใจ (labyrinth) บางชนิด เช่น ปลากัดและปลากระดี่ สร้างไว้บนผิวน้ำ ไข่จะถูกเก็บไว้ในหวอดโดยมีปลาตัวผู้คอยเฝ้าและเก็บไข่ที่หล่นกลับขึ้นไปจนกว่าลูกปลาจะว่ายน้ำได้ ผิวน้ำต้องสงบและมีกระแสน้ำน้อย
- หากินกลางคืน Nocturnal
- หมายถึงปลาที่พักในเวลากลางวันและออกหากินเมื่อปิดไฟ เช่น ปลาหนังหลายชนิด ปลาไนฟ์ และปลาหมูบางชนิด ปลาเหล่านี้ต้องมีที่หลบมืด ๆ ในเวลากลางวัน และควรให้อาหารหลังปิดไฟเพื่อไม่ให้ปลาอื่นแย่งอาหารไปหมด
- ออกซิเจนละลายน้ำ Dissolved oxygen
- ปริมาณออกซิเจนในน้ำที่ปลาใช้หายใจผ่านเหงือก น้ำยิ่งร้อนและยิ่งนิ่งก็ยิ่งมีออกซิเจนน้อย ปลาที่ขาดออกซิเจนมักขึ้นมาอ้าปากที่ผิวน้ำ กระแสน้ำ การเติมอากาศ และผิวน้ำที่โล่งช่วยรักษาระดับออกซิเจนละลายน้ำ
- อาหารแช่แข็ง Frozen food
- อาหารอย่างไรทะเล หนอนแดง ไรแดง หรือมายซิสที่นำไปแช่แข็ง ยังคงคุณค่าทางอาหารส่วนใหญ่ของอาหารมีชีวิตไว้แต่ปลอดภัยกว่าในแง่เชื้อโรค ควรละลายในน้ำจากตู้ปลาเล็กน้อยก่อนให้ และให้เพียงปริมาณที่ปลากินหมดภายในไม่กี่นาที
- อาหารมีชีวิต Live food
- สิ่งมีชีวิตขนาดเล็กที่ยังมีชีวิตอยู่ซึ่งใช้เป็นอาหารปลา เช่น ไรทะเล ไรแดง ไส้เดือนน้ำ หรือหนอนแดง อาหารมีชีวิตกระตุ้นสัญชาตญาณการล่า ช่วยให้ปลาที่กินยากยอมกินอาหาร และช่วยบำรุงพ่อแม่ปลาในช่วงผสมพันธุ์ แต่ต้องมาจากแหล่งที่สะอาดเพื่อไม่ให้นำเชื้อโรคเข้าสู่ตู้ปลา
- อาหารสำเร็จรูป Dry food
- อาหารปลาที่ผลิตแบบอุตสาหกรรมในรูปอาหารเม็ด อาหารแผ่น หรือแบบเกล็ดเล็ก สะดวกและมีสารอาหารสมดุล ควรเลือกขนาดเม็ดให้เหมาะกับปากปลา และเลือกแบบจมหรือลอยตามระดับน้ำที่ปลาว่าย ปลาหลายชนิดต้องได้รับอาหารมีชีวิตหรืออาหารแช่แข็งเพิ่มเติมเพื่อให้แข็งแรงและผสมพันธุ์ได้ดี
- อินฟูโซเรีย Infusoria
- ชื่อเรียกรวมของสิ่งมีชีวิตเซลล์เดียวและจุลชีพขนาดเล็กมากในน้ำ ซึ่งเป็นอาหารแรกของลูกปลาที่ยังเล็กเกินกว่าจะกินไรทะเลได้ เช่น ลูกปลากัดหรือลูกปลากระดี่ เพาะได้โดยแช่ผัก เปลือกกล้วย หรือใบไม้แห้งไว้ในน้ำสองสามวัน
- แอมโมเนีย Ammonia
- ของเสียที่มีไนโตรเจนซึ่งปลาขับออกทางเหงือก และเกิดขึ้นเมื่ออาหารปลาที่เหลือ ซากพืชและซากสัตว์ย่อยสลาย แอมโมเนียเป็นพิษต่อปลามากแม้มีความเข้มข้นต่ำ โดยเฉพาะเมื่อค่า pH และอุณหภูมิสูง ในตู้ปลาที่ระบบเสถียรแล้ว แบคทีเรียในระบบกรองจะเปลี่ยนแอมโมเนียเป็นไนไตรต์และไนเตรตตามลำดับ
- Aufwuchs Aufwuchs
- คำภาษาเยอรมันที่หมายถึงชั้นสิ่งมีชีวิตที่เกาะอยู่บนหินและพื้นผิวใต้น้ำ ได้แก่ สาหร่าย แบคทีเรีย สัตว์ขนาดเล็ก และเศษอินทรียวัตถุ นี่คือแหล่งอาหารหลักของปลาหมอสีทะเลสาบมาลาวีและแทนกันยิกาหลายชนิด รวมถึงปลาที่เกาะหิน เมื่อเลี้ยงในตู้ปลาจึงต้องให้อาหารที่มีเส้นใยจากพืชสูงทดแทน
- CO2 Carbon dioxide
- ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ เป็นแหล่งคาร์บอนที่ไม้น้ำใช้สังเคราะห์แสง ตู้ไม้น้ำสวย ๆ มักเติม CO2 เพื่อให้ไม้น้ำโตเร็วและหนาแน่น CO2 ที่มากเกินไปทำให้ค่า pH ลดลงและปลาขาดอากาศหายใจ จึงต้องคอยตรวจด้วยดรอปเช็กเกอร์ (ชุดวัดระดับ CO2) และปิด CO2 เมื่อปิดไฟ
- TDS Total dissolved solids
- ปริมาณของแข็งที่ละลายอยู่ในน้ำทั้งหมด วัดเป็นหน่วย ppm (ส่วนในล้านส่วน) ด้วยปากกาวัดแบบอิเล็กทรอนิกส์ ค่า TDS บอกได้อย่างรวดเร็วว่าน้ำอ่อนหรือกระด้าง และช่วยติดตามการผสมน้ำ RO โดยน้ำฝนหรือน้ำ RO มีค่า TDS ใกล้ 0 ส่วนน้ำประปามักอยู่ที่หลายร้อย ppm