Betta đuôi tưa (Crowntail betta)

Nguồn gốc

Betta đuôi tưa là một dòng cá xiêm Betta splendens sinh sản trong môi trường nuôi, xuất hiện lần đầu năm 1997. Người tạo ra dòng này là Achmad Yusuf, một người lai tạo Indonesia có biệt danh Iyus, ở Slipi, Tây Jakarta. Yusuf gọi con cá là "cupang serit". Sau đó Henri Gunawan mang cá đi dự một cuộc thi IBC dưới cái tên "Crowntail", và tên này được dùng tới giờ.

Một trang betta tiếng Việt cũng ghi dạng đuôi này có từ năm 1997 và do Ahmad Yusuf người Indonesia giới thiệu. Một wiki tiếng Việt khác lại ghi nguồn gốc là Thái Lan, Campuchia, Indonesia và Việt Nam. Nhiều khả năng đó là những nơi đang nuôi đại trà dòng cá này hiện nay, chứ không phải nơi nó ra đời.

Nhận biết và các dòng

Ở dòng này, màng vây bị tiêu bớt, còn tia vây thì vươn dài ra ngoài. Nhờ vậy vây đuôi, vây lưng và vây hậu môn trông như răng lược hay vương miện. Theo tiêu chuẩn thi, màng vây ở cả ba vây này phải ngắn đi ít nhất 33% chiều dài tia thì mới tính là đuôi tưa. Mức lý tưởng là khoảng 50%.

Một con đẹp có các tia dài đều nhau và cách nhau đều. Vây lưng và vây hậu môn phải ăn khớp với kiểu đuôi. Tia quăn, tia cong, tia dài ngắn lệch nhau hay có tia lạc ra ngoài đều bị tính là lỗi. Người chơi Việt khi chấm cá thường xem mấy điểm sau:

• Đuôi xẻ đều, các tia tạo thành hình chữ V.
• Tia vây hậu môn thẳng và song song.
• Vây lưng không bị gãy gập.
• Vây bụng có răng cưa.

Người ta chia đuôi tưa theo cách tia vây tách nhánh:

Dòng	Tên tiếng Việt	Đặc điểm
Single ray (SR)	Tia đơn	Mỗi đoạn vây kết thúc bằng một tia, màng vây tiêu đều.
Double ray (DR)	Tia đôi	Màng vây còn bị cắt sâu giữa các nhánh tia nên thành từng cặp gai. Giới lai tạo rất chuộng dòng này.
Double-double ray (DDR)	Tia hai đôi	Mỗi tia tách thành bốn nhánh.
Cross ray (CR)	Tia chéo	Từng cặp tia uốn bắt chéo lên nhau.
Random ray (RR)		Kiểu tia lẫn lộn, chưa cố định.

Nét đuôi tưa còn được lai với các dạng đuôi khác. Đuôi tưa lai halfmoon cho ra dạng gọi là half-sun (CTHM).

Về tính nết, betta đuôi tưa hiếu động, nhiều năng lượng và nổi tiếng là hung hăng.

Nuôi thế nào

Các nguồn ghi thông số khá khác nhau:

Thông số	Nguồn Việt Nam	Nguồn nước ngoài
Nhiệt độ	24–28°C	24,4–26,7°C
pH	6–8	6,4–7
GH	5–20
Kích thước cá	3–3,5 cm	khoảng 6,4 cm

Cỡ bể cũng vậy. Một hướng dẫn tiếng Việt khuyên tối thiểu 5 lít hoặc bể dài 20 cm để vây dài khỏi bị rách. Một hướng dẫn nước ngoài thì khuyên ít nhất khoảng 38 lít (10 gallon Mỹ), tốt nhất là bể dài và thấp. Lý do là bộ vây nặng làm cá khó bơi lên mặt nước. Nguồn này cũng dặn đậy nắp kín.

Nước là chuyện bạn phải để tâm. Vây của đuôi tưa mỏng và rất nhạy với nước bẩn. Ammonia cao có thể làm tia vây quăn hoặc teo lại vĩnh viễn, nên nước phải sạch và ổn định. Người chơi cho rằng chất lượng nước với đuôi tưa quan trọng hơn so với các dạng đuôi khác. Có lời kể rằng vài trại Thái đem cá bị cong tia ra phơi nắng, nhưng đây chỉ là chuyện truyền miệng.

Về thức ăn, nên cho cá ăn xen cám chìm loại tốt với thức ăn đông lạnh để cá khỏi bị táo bón. Cá cũng ăn thức ăn sống như trùn chỉ đỏ, lăng quăng và tép nhỏ.

Tuyệt đối không nuôi hai con trống chung. Bạn cùng bể hợp là các loài hiền sống tầng đáy như cá chuột (Corydoras), ốc và tép cỡ lớn. Tránh cá hay rỉa vây, cá bơi nhanh và cá màu sặc sỡ như cá bảy màu.

Sinh sản

Đuôi tưa đẻ giống mọi con cá xiêm khác. Con trống làm tổ bọt và canh trứng. Cá bột nở sau khoảng 48 giờ, lúc đầu ăn infusoria (trùng cỏ), sau đó chuyển sang Artemia và vi trùn.

Vì đây chỉ là một dạng của cùng một loài, con non sinh sản bình thường. Chuyện di truyền thì các nguồn chưa thống nhất. Một nguồn của người chơi cho rằng gen đuôi tưa là gen lặn, hoặc có thể là trội không hoàn toàn. Nguồn này kể thêm rằng vài con đuôi đơn mang gen có tia hơi dài ra. Một shop thì nói nét đuôi tưa di truyền theo kiểu trội. Ghép đuôi tưa với đuôi tưa nhìn chung cho ra con đuôi tưa, nhưng vây đẹp hay xấu còn tùy di truyền của cặp bố mẹ.

Con mái có thể ôm trứng rất nặng bụng, dẫn tới chướng bụng và kẹt trứng.

Bệnh và vấn đề sức khỏe

Tia vây dài nên dòng này được coi là khó nuôi hơn các dạng đuôi khác. Không chăm kỹ thì tia dễ quăn hoặc vặn vẹo. Các vấn đề hay gặp gồm:

• Nấm và mủn tia: tia vây lộ ra ngoài nên dễ dính nấm, đầu tia có thể mủn rồi rụng.
• Quăn tia do ammonia: tổn thương này là vĩnh viễn.
• Táo bón kéo dài: đuôi tưa hay bị táo bón mãn tính, có thể dẫn tới chướng bụng và phù (dropsy). Cách xử lý là cho cá nhịn ăn 48 giờ.
• U trên vây: có thể xuất hiện trên các vây.
• Lồi mắt: một người lai tạo lâu năm kể đã gặp đuôi tưa bị lồi mắt. Nhìn giống bệnh lồi mắt nhưng không phải do nhiễm trùng. Người này nghi đó là một dạng rối loạn áp lực giống bệnh tăng nhãn áp, có thể làm cá mù.
• Đốm trắng (Ich): chữa bằng thuốc, kèm nâng nhiệt lên khoảng 28°C trong bốn ngày.

Chọn mua

Khi chọn cá, bạn nên kiểm tra:

• Tia vây thẳng, đều, cân hai bên, không có đầu tia quăn hay cong.
• Đuôi xẻ đều.
• Vây lưng không bị gãy gập và khớp với kiểu đuôi.
• Tia vây hậu môn thẳng và khớp với đuôi.
• Màng vây tiêu rõ ở cả ba vây đuôi, lưng và hậu môn.

Ở Việt Nam, cá nhập từ Thái thường bán giá cao hơn cá nuôi trong nước. Nếu mua online, bạn không xem được cá tận mắt trước khi nhận, nên khó kiểm tra mấy điểm trên.