Cá chạch Nemacheilus ornatus

Nemacheilus ornatus là một loài chạch nhỏ thuộc họ Nemacheilidae. Hiện người ta mới chỉ biết đến loài này ở lưu vực sông Tapi, tỉnh Surat Thani, miền nam Thái Lan. Theo ghi nhận, chúng sống ở những đoạn ghềnh nông có nước trong, chảy vừa phải, nền là sỏi nhỏ. Trên thân cá có một sọc đen chạy dọc, kèm 9–16 vệt dọc kéo dài cả lên trên lẫn xuống dưới sọc. Vệt đầu tiên có viền màu sáng hơn bao quanh nên trông như một đốm mắt.

• Kích thước tối đa: 45 mm SL (chiều dài chuẩn)
• Kích thước bể: 60 × 30 cm
• Nhiệt độ: 23–26°C
• pH: 6,0–7,5
• Độ cứng: 2–12 dGH
• Cần dòng chảy mạnh, lọc phải luân chuyển lượng nước bằng 8–12 lần thể tích bể mỗi giờ

Chiều dài chuẩn: 45 mm SL. Đáy bể: 60 × 30 cm. Thể tích: khoảng 54 lít.

Bạn nên chọn bể có đáy từ 60 × 30 cm trở lên.

• Nhiệt độ: 23–26°C
• pH: 6,0–7,5
• Độ cứng: 2–12 dGH

Loài này không khó nuôi nếu bể đúng điều kiện. Cách tốt nhất là set bể theo kiểu một con suối hay khúc sông đang chảy. Nền nên có đá đủ cỡ, cát, sỏi mịn và vài tảng đá cuội đã bị nước mài nhẵn.

Bạn có thể xếp thêm cành lũa để tạo ra nhiều hốc, kẽ và góc râm. Nhờ vậy tầm nhìn trong bể bị chia cắt, cá không phải lúc nào cũng thấy nhau. Phần lớn cây thủy sinh sẽ không lên nổi trong kiểu bể này. Tuy vậy, mấy loại cây khỏe như Microsorum, Bolbitis hay Anubias vẫn sống được nếu buộc chúng lên đá hoặc lũa.

Bể không cần dòng chảy xiết như thác. Dù vậy, cá sống khỏe nhất khi nước giàu oxy hòa tan và luôn có dòng chảy trong bể. Vì thế bạn nên dùng lọc máy, gắn thêm máy tạo dòng hoặc sủi khí khi cần.

Giống nhiều loài cá sống ở nước chảy ngoài tự nhiên, chúng không chịu được chất bẩn hữu cơ tích tụ trong bể. Nước phải thật sạch thì cá mới khỏe. Vì vậy bạn nên coi việc thay 30–50% nước mỗi tuần là chuyện thường lệ.

Các loài Nemacheilus ăn tạp. Tuy vậy, thức ăn chính của chúng là côn trùng nhỏ, giun, giáp xác và các loài động vật phù du khác. Lượng thực vật chúng ăn vào khá ít, và phần lớn đến từ thức ăn còn trong bụng con mồi.

Trong bể, chúng ăn được thức ăn khô nếu viên vừa cỡ miệng, nhưng không nên chỉ cho ăn đồ khô. Cho ăn mỗi ngày bằng thức ăn sống và đông lạnh cỡ nhỏ như bo bo, Artemia, trùng huyết… thì cá sẽ lên màu đẹp và khỏe nhất.

Bạn cùng bể tốt nhất là những loài có môi trường sống tự nhiên tương tự. Hợp nhất là các loài cá họ chép hiền lành bơi ở tầng nước thoáng. Loài chạch này vốn nhút nhát, hay trốn, nhưng chỉ cần có một hai đàn cá như vậy trong bể là chúng đã mạnh dạn hơn thấy rõ.

Bạn cũng có thể nuôi chung với các loài chạch ưa nước chảy thuộc các chi Gastromyzon, Pseudogastromyzon, Beaufortia và Sewellia, hoặc các loài cá họ chép sống ở tầng đáy như Crossocheilus và Garra.

Một số họ hàng có dáng tương tự như các loài Nemacheilus khác, Acanthocobitis và Schistura lại giữ lãnh thổ rất gắt hoặc hung dữ. Dù vậy, nuôi chung chúng trong bể lớn hơn vẫn có thể ổn.

Loài này hiền với đồng loại và có vẻ thích sống theo nhóm. Vì thế bạn rất nên mua từ bốn con trở lên.

Cá đực có một vạt da ở dưới mắt. Bốn tia phân nhánh đầu tiên của vây ngực ở cá đực dày hơn, mặt trên có 3–4 hàng nốt sần. Vào mùa sinh sản, các tia này có thể dày thêm và nốt sần có thể nhiều hơn.

Cá cái trưởng thành nhiều khả năng to hơn và mập hơn cá đực một chút.

Chưa có ghi nhận nào về việc loài này sinh sản trong bể.

Hiện người ta mới chỉ biết đến loài này ở lưu vực sông Tapi thuộc tỉnh Surat Thani, miền nam Thái Lan. Địa điểm thu mẫu chuẩn là 'Lake Sonkphan, Khlong Sok at Ban Khlong Sok, 8°49'N, 98°35'E, Tapi River basin, Surat Thani Province, Thailand'.

Sông Tapi bắt nguồn từ tỉnh Nakhon Si Thammarat kế bên, nhưng chưa có ghi nhận nào về loài này ở tỉnh đó.

Theo ghi nhận, loài này sống ở những đoạn ghềnh nông có nền sỏi nhỏ, nước trong và chảy vừa phải.

Ở một điểm trong lưu vực Tapi thuộc xã Khlong Sok, Surat Thani, người ta bắt gặp chúng sống cùng chỗ với Acanthocobitis zonalternans, Schistura geisleri, Homaloptera smithi, H. ogilviei, Amblyceps mangois và Akysis hendricksoni.

Một số loài cùng chi trông khá giống loài này, chẳng hạn N. longistriatus. Cách phân biệt là dựa vào hoa văn riêng của nó. Thân cá có một sọc đen chạy dọc, kèm 9–16 vệt dọc kéo dài lên trên và xuống dưới sọc. Ngoài ra còn có một sọc không đều chạy dọc sống lưng.

Vệt đầu tiên phía trước thân có viền màu sáng hơn bao quanh, tạo thành một đốm mắt giống như ở N. binotatus.

Theo Kottelat (1990), chi Nemacheilus được nhận diện qua tổ hợp các đặc điểm sau:

• thân thon dài
• đường bên hoàn chỉnh
• một số loài có vảy to nằm phía trên và phía dưới đường bên
• vây đuôi chẻ đến chẻ sâu, thùy trên to hơn
• mắt to
• miệng nhỏ, cong mạnh
• môi thường mỏng
• môi trên thường không bị đứt quãng ở giữa
• hàm trên có processus dentiformis (một mấu nhô hình răng)
• hàm dưới không có khía ở giữa
• râu dài
• cá đực thường có vạt da dưới mắt, các tia vây ngực thứ 2–6 dày lên và có các hàng nốt sần

Họ Nemacheilidae phân bố rộng khắp phần lớn lục địa Á–Âu. Tiểu lục địa Ấn Độ, Đông Nam Á và Trung Quốc là những nơi có nhiều loài nhất.

• Bănărescu, P. M. and T. T. Nalbant (1995). A generical classification of Nemacheilinae with description of two new genera (Teleostei: Cypriniformes: Cobitidae). Travaux du Museum d'Histoire Naturelle 'Grigore Antipa' 35, 429-495
• Freyhof, J. and D. V. Serov (2001). Nemacheiline loaches from Central Vietnam with descriptions of a new genus and 14 new species (Cypriniformes: Balitoridae). Ichthyological Exploration of Freshwaters 12(2), 133-191
• Kottelat, M. (1990). Indochinese nemacheilines. A revision of nemacheiline loaches (Pisces: Cypriniformes) of Thailand, Burma, Laos, Cambodia and southern Viet Nam. Verlag Dr. Friedrich Pfeil, München, Germany, 1-262
• Šlechtová, V., J. Bohlen and H. H. Tan (2007). Families of Cobitoidea (Teleostei; Cypriniformes) as revealed from nuclear genetic data and the position of the mysterious genera Barbucca, Psilorhynchus, Serpenticobitis and Vaillantella. Molecular Phylogenetics and Evolution 44(3), 1358-1365
• Tang, Q., H. Liu, R. Mayden and B. Xiong (2006). Comparison of evolutionary rates in the mitochondrial DNA cytochrome b gene and control region and their implications for phylogeny of the Cobitoidea (Teleostei: Cypriniformes). Molecular Phylogenetics and Evolution 39(2), 347-357
• Kottelat, M. (2012). Conspectus cobitidum: an inventory of the loaches of the world (Teleostei: Cypriniformes: Cobitoidei). Raffles Bulletin of Zoology Supplement 26, 1-199
• Kottelat, M. (2013). The fishes of the inland waters of southeast Asia: a catalogue and core bibiography of the fishes known to occur in freshwaters, mangroves and estuaries. The Raffles Bulletin of Zoology Supplement 27, 1-663