Cá cichlid đầu lưu huỳnh

Cá cichlid đầu lưu huỳnh (sulphur-headed hap), tên khoa học Otopharynx lithobates, là loài cichlid đặc hữu của hồ Malawi. Ngoài tự nhiên, chúng sống trong hang và khe đá ở những vùng nhiều đá. Đây là loài bám đá thực thụ. Chúng hầu như không bao giờ ra chỗ nước trống, kể cả khi nuôi trong bể. Khi cá đực vào mùa sinh sản, ba đốm bên hông bị hoa văn xanh neon phủ kín, còn vây lưng và đỉnh đầu chuyển sang vàng cam đậm. Trên thị trường, loài này từng được bán dưới tên 'Aristochromis sp. red top'.

• Cỡ tối đa 160 mm SL
• Đáy bể 90 × 45 cm
• Nhiệt độ 24–28°C
• pH 7,6–8,8
• Độ cứng 10–25 dGH

Chiều dài chuẩn (SL) của loài này là 160 mm. Đáy bể cần rộng 90 × 45 cm. Thể tích bể khoảng 154 lít.

Bể 90 × 45 × 38 cm chứa khoảng 154 lít.

• Nhiệt độ 24–28°C
• pH 7,6–8,8
• Độ cứng 10–25 dGH

Phần lớn bể nên chất đá thành từng đống, xếp sao cho tạo thành hang, xen giữa là những khoảng nước trống. Nền cát là lựa chọn tốt hơn. Loài này không phá cây, nên bạn trồng cây cũng được nhưng không bắt buộc. Lũa cũng vậy, có hay không đều được. Nếu muốn trồng cây thì chọn những loài chịu được nước cứng như Anubias hoặc Vallisneria.

O. lithobates ăn được hầu hết các loại thức ăn. Tuy vậy, thức ăn sống và đông lạnh nên chiếm phần lớn khẩu phần.

Đây là loài khá hiền, hợp với nhiều bể cộng đồng nước cứng. Tốt nhất là nuôi chúng trong bể biotope hồ Malawi, chung với các loài Hap hiền. Chúng cũng có thể sống ổn với cá cầu vồng nước cứng và một số loài cá họ chép. Có điều cá nhỏ sẽ bị ăn thịt. Bạn có thể nuôi chúng theo nhóm, nhưng tới lúc đẻ thì chúng bắt đầu giữ lãnh thổ. Cá đực cũng có thể rượt cá cái khá dữ. Vì thế mỗi con đực nên đi kèm vài con cái. Đừng nuôi chung loài này với những loài hiếu động, hung hăng như Mbuna.

Cá đực thường lớn hơn cá cái và màu sắc sặc sỡ hơn nhiều.

Loài này có thể cho sinh sản trong bể. Cá cái là con ngậm trứng trong miệng để ấp. Nên cho chúng đẻ trong bể riêng theo kiểu một đực với ít nhất 3 cái. Nếu nuôi nhiều con đực, sẽ có một con lên làm đầu đàn. Chỉ con này lên đủ màu sinh sản và giao phối với các con cái. Bể dài 120 cm là cỡ vừa đẹp. Bạn bài trí như phần trên đã gợi ý, đặt thêm vài viên đá phẳng để cá có chỗ đẻ. pH nên ở khoảng 8,2–8,5 và nhiệt độ 25–26,5°C. Trước khi cho đẻ, bạn nên vỗ cá bằng nhiều thức ăn sống và đông lạnh.

Cá đực sẽ múa quanh chỗ đẻ mà nó chọn, lên màu thật đậm và tìm cách dụ cá cái đến giao phối. Lúc rượt cá cái, nó có thể khá hung hăng. Chính vì vậy mà loài này nên cho đẻ theo kiểu một đực nhiều cái, để sự hung hăng của con đực không dồn hết vào một con. Chỗ đẻ nhiều khả năng là một phiến đá phẳng ở góc kín dưới đáy bể. Khi cá cái đã sẵn sàng, nó sẽ bơi tới chỗ đẻ và đẻ trứng tại đó. Trong lúc cá cái đẻ, hai con bơi vòng quanh nhau. Cá đực thụ tinh cùng lúc, còn cá cái ngậm trứng vào miệng sau mỗi vòng.

Cá cái có thể ngậm lứa 25–50 trứng tới 4 tuần rồi mới nhả cá bột ra khi chúng đã tự bơi được. Suốt thời gian này cá mẹ nhịn ăn. Bạn sẽ dễ nhận ra nó nhờ cái miệng phồng to. Nếu cá cái bị stress quá mức, nó có thể nhả trứng sớm hoặc ăn luôn cả lứa. Vì vậy, nếu bạn định chuyển cá mẹ ra bể khác để cá bột khỏi bị cá khác ăn thì phải làm thật cẩn thận. Cũng nên nhớ rằng cá cái tách đàn quá lâu có thể mất vị trí của mình trong thứ bậc của nhóm. Trừ khi cá cái đang bị quấy phá, tốt nhất là chờ càng lâu càng tốt rồi mới chuyển nó đi. Một số người nhân giống chủ động lấy cá bột ra khỏi miệng cá mẹ khi trứng được 2–3 tuần rồi tự nuôi tiếp, vì cách này thường giữ được nhiều cá bột hơn. Ngay từ lúc tự bơi được, cá bột đã đủ lớn để ăn ấu trùng Artemia.

Loài này chỉ có ở hồ Malawi. Người ta đã ghi nhận chúng trên đoạn từ đảo Domwe đến Monkey Bay, và ở cả Thumbi (Đông và Tây), Mumbo, Chinyamwezi và Zimbawe Rock.

Chúng sống trong hang và khe đá ở những vùng nhiều đá.

O. lithobates là loài bám đá thực thụ. Chúng hầu như không bao giờ ra chỗ nước trống, kể cả khi nuôi trong bể. Ngay cái tên khoa học lithobates cũng có nghĩa đen là "kẻ sống trong đá". Cá đực vào mùa sinh sản của loài này thuộc hàng đẹp nhất trong các cichlid Haplochromine của hồ Malawi. Lúc đó, ba đốm đặc trưng bên hông biến mất dưới lớp hoa văn xanh neon rất bắt mắt. Gần như toàn bộ vây lưng và đỉnh đầu chuyển sang vàng cam đậm. Dạng có màu sặc sỡ nhất là dạng "Zimbawe Rock". Loài này đôi khi bị bán nhầm thành một loài Aristochromis. Suốt nhiều năm, giới buôn cá vẫn gọi nó là "Aristochromis sp. red top".