Cá hổ Puntigrus navjotsodhii

Puntigrus navjotsodhii là một loài cá chép nhỏ. Hiện người ta mới chỉ ghi nhận loài này ở thượng nguồn lưu vực sông Katingan và Barito, thuộc Trung Kalimantan, phần Borneo của Indonesia. Các mẫu chuẩn được thu từ một con suối đồi nhỏ, nước trong. Con suối này có những đoạn nước nông chảy xiết xen với các vũng sâu hơn, nền là cát, sỏi và đá. Trong các loài Puntigrus có bốn vạch, loài này nổi bật nhờ các vạch đen to, rộng tới năm hàng vảy. Cá sống còn có môi đen và vây bụng gần như đỏ hoàn toàn.

• Kích thước tối đa: 48 mm SL (chiều dài chuẩn, khoảng 4,8 cm)
• Tập tính: cần nuôi theo đàn

Loài này mới chỉ được ghi nhận ở thượng nguồn lưu vực sông Katingan và Barito, thuộc tỉnh Kalimantan Tengah (Trung Kalimantan), phần Borneo của Indonesia.

Nơi thu mẫu chuẩn là 'Borneo: Trung Kalimantan: lưu vực Katingan, tiểu lưu vực Mendawai: suối đồi ở vùng đệm Vườn quốc gia Bukit Raya–Bukit Baka, độ cao khoảng 200 m so với mực nước biển (00°44.91'S, 112°15.85'E)'.

Các mẫu chuẩn được thu từ một con suối nhỏ, nước trong, pH 6,0. Dòng suối gồm nhiều đoạn nước nông chảy xiết nối tiếp với các vũng sâu hơn. Chỗ rộng nhất khoảng 5 mét, độ sâu dao động từ 10 cm đến 1 mét. Nền đáy là cát, sỏi và đá, có lẫn một ít lá mục. Hai bên bờ có cây cỏ mọc rủ xuống mặt nước.

Sống chung với loài này có các loài cá thuộc những giống Barbonymus, Barbodes, Crossocheilus, Garra, Hampala, Mystacoleucus, Rasbora, Gastromyzon, Pangio, Leiocassis, Hemibagrus, Glyptothorax, Channa và Mastacembelus.

Giới chơi cá cảnh chưa biết đến loài này. Cá hổ (tiger barb) bán ngoài thị trường phần lớn là cá nhân giống thương mại, không rõ nguồn gốc thực sự.

Có thể phân biệt loài này với các loài cùng giống dựa vào tổ hợp đặc điểm sau. Thân có 4 vạch đen to, rộng tới 5 hàng vảy, trong đó vạch thứ 2 và thứ 3 cong về phía sau. Ở cá sống, 3/4 phía trước của vây lưng màu đen, phần trước nhất và mép sau của vây màu đỏ. Vây bụng của cá sống gần như đỏ hoàn toàn. Môi màu đen. Đường bên hoàn chỉnh, có 20-21 vảy có lỗ trên hàng vảy dọc thân. Thân cao, chiều cao tại gốc vây lưng bằng 53,6–59,2% SL. Cuống đuôi cũng cao, bằng 18,4–19,9% SL.

Kottelat (2013) lập ra giống Puntigrus để xếp một nhóm loài trước đây gọi là 'nhóm Puntius tetrazona'. Các thành viên khác gồm P. tetrazona, P. navjotsodhii, P. pulcher và P. partipentazona. Ba loài đầu lần lượt là loài bản địa ở miền tây, miền trung và miền đông Borneo. Loài cuối cùng sống ở Đông Dương.

Dấu hiệu nhận diện của nhóm này là kiểu màu riêng biệt: 4 vạch đen trên nền thân nhạt màu, cộng với sắc tố đen phủ ít nhất nửa dưới (phần gốc) của vây lưng. Vạch đầu tiên chạy qua mắt. Vạch thứ hai nằm trước gốc vây bụng. Vạch thứ ba nằm phía trên vây hậu môn và kéo dài xuống vây này. Vạch cuối cùng nằm ở gốc vây đuôi.

Một số đặc điểm khác cũng giúp nhận dạng khi xét chung với nhau, dù riêng từng đặc điểm thì không chỉ giống này mới có. Thân hình thoi và cao. Tia đơn cuối cùng của vây lưng có răng cưa ở mép sau. Cá không có râu mõm nhưng có râu hàm trên. Môi trơn và mỏng, rãnh sau môi bị ngắt quãng ở giữa. Đường bên có thể hoàn chỉnh hoặc không hoàn chỉnh, với 18–23 vảy đường bên. Từ gốc vây lưng xuống đường giữa bụng, ngay trước gốc vây bụng, có 9½–10½ [5½/1/3–4½] hàng vảy. Quanh cuống đuôi có 12–14 hàng vảy. Cung mang thứ nhất có 8–9 lược mang.

Trước đây giống Puntius bị xem là một nhóm đa ngành kiểu "giỏ đựng chung", gồm hơn 100 loài. Từ đầu thế kỷ này, vấn đề đó phần lớn đã được giải quyết.

• Tan, H-H. (2012). Systomus navjotsodhii, a New Cyprinid Fish from Central Kalimantan, Borneo. Raffles Bulletin of Zoology Supplement 25, 285-289
• Kottelat, M. (2013). The fishes of the inland waters of southeast Asia: a catalogue and core bibiography of the fishes known to occur in freshwaters, mangroves and estuaries. The Raffles Bulletin of Zoology Supplement 27, 1-663