Cá hồng két (Blood parrot cichlid)

Nguồn gốc

Hồng két là cá lai do người tạo ra. Theo Wikipedia, cá xuất hiện lần đầu ở Đài Loan vào khoảng năm 1986. Các nguồn tiếng Việt cũng ghi là Đài Loan, năm 1986.

Còn cá lai từ những loài nào thì các nguồn không giống nhau, và chưa nguồn nào khẳng định chắc chắn. Wikipedia cho rằng bố mẹ có thể là Midas cichlid (Amphilophus citrinellus) và Redhead cichlid (Vieja melanurus, tên cũ là Vieja synspila hay Cichlasoma synspilum). Các nguồn tiếng Việt đưa ra hai khả năng:

• Red devil (Amphilophus labiatus) lai với Severum (Heros severus).
• A. citrinellum lai với C. synspilum. Cặp này gần giống giả thuyết của Wikipedia.

Bạn cứ xem các cặp bố mẹ trên là giả thuyết, chưa phải kết luận.

Nhận biết và các dòng

Hồng két có thân tròn, hình bầu dục, trán gồ lên thành u, mắt to, tròn và đen. Nét dễ nhận nhất là cái miệng nhỏ trông như mỏ quạ. Miệng này bị dị dạng và không khép kín hoàn toàn được. Cá con có màu cam đậm, lớn dần thì chuyển sang đỏ.

Màu tự nhiên của hồng két không nhiều. Wikipedia kể ba màu là đỏ, vàng và xám. WebMD kể thêm dạng calico (pha đỏ, nâu và đen) và dạng đỏ cam nhạt. Theo Wikipedia, những màu khác bày bán ngoài tiệm là do tiêm màu.

Dân chơi Việt chấm cá ở chỗ thân to và màu đậm. Các dòng hay gặp:

• King Kong: theo Wikipedia, dòng này thường có màu từ đỏ đến vàng, to con hơn và miệng hoạt động tốt hơn, nên người chơi coi là quý hơn. Một nguồn tiếng Việt lại tả King Kong có màu hồng tươi và hay được nuôi chung với cá rồng. Ở Việt Nam, King Kong thường là dòng đắt nhất.
• Đuôi tim: người ta cắt đuôi cá từ lúc còn nhỏ để thân lớn lên thành hình trái tim. Về di truyền, con cá vẫn là hồng két bình thường.
• Xăm chữ, xăm mình: trên thân cá có chữ như Phúc, Lộc, Thọ, Tài. Cá xăm bán đắt hơn cá trơn, các nguồn nói khoảng gấp rưỡi đến gấp đôi.

Nuôi thế nào

Các nguồn ghi thông số khá khác nhau, nhất là cỡ bể:

Thông số	Theo các nguồn
Nhiệt độ	Một nguồn tiếng Việt ghi 22–27°C. WebMD ghi khoảng 26°C.
pH	Khoảng 7
Cỡ cá trưởng thành	Một nguồn tiếng Việt ghi 18–21 cm. Wikipedia ghi khoảng 20 cm.
Cỡ bể	Một hướng dẫn tiếng Việt khuyên bể dài ít nhất khoảng 60 cm, chứa 300–400 lít. WebMD ghi bể dài 183 cm. Wikipedia gợi ý khoảng 208 lít cho một con, mỗi con thêm cần thêm khoảng 76 lít.

Hồng két thải rất nhiều. Vì vậy bể cần lọc mạnh, sục khí tốt và phải hút nền thường xuyên. Một nguồn tiếng Việt khuyên thay nước hai lần một tuần. Theo nguồn này, miệng cá không mở rộng được nên cá dễ thiếu oxy. Nước bẩn còn là thủ phạm gây nấm và viêm mang.

Cá chịu lạnh kém. Nước mát làm màu đỏ nhạt đi. Khi thay nước, nếu nhiệt độ nước mới và nước cũ chênh nhau nhiều thì cá có thể bị sốc và nổi đốm đen.

Về trang trí, hướng dẫn tiếng Việt khuyên bày đá, lũa và cây cho cá có chỗ trốn. WebMD thì khuyên dùng cây giả, vì cá có thể ăn hoặc đào bật cây thật. Cá thích đào bới, nên nền sỏi mịn là hợp.

Hồng két ăn được hầu hết các loại thức ăn:

• Cám chìm
• Trùn chỉ, lăng quăng đỏ (bloodworm)
• Artemia
• Krill
• Mysis

Thức ăn giàu beta-carotene và canthaxanthin giữ màu đỏ cam cho cá tốt hơn.

Hồng két khá hung dữ và sẽ ăn cá nhỏ. Bạn nên nuôi chung với cá hiền có cỡ bằng hoặc lớn hơn, như cá sặc (gourami), cầu vồng cỡ lớn, cá da trơn, Severum, Firemouth, Acara và một số loài Geophagus. Không nên nuôi chung với cá betta hay những loài hiếu chiến khác.

Sinh sản

Theo Wikipedia, cá đực nhìn chung vô sinh, nhưng vẫn có ghi nhận những lần đẻ thành công. Phần lớn cá cái có khả năng sinh sản. Cá đẻ trứng lên bề mặt cứng, rồi cả bố lẫn mẹ cùng canh trứng. Một số trại cá tiêm hormone cho cá đực để tăng khả năng sinh sản.

Ở bể nhà, các cặp hồng két vẫn hay đẻ, ví dụ trong chậu đất nung. Có điều trứng thường hóa trắng và không nở. Một nguồn tiếng Việt giải thích là cá đực không thụ tinh được cho trứng, nên con lai này thường không sinh sản được.

Bệnh và vấn đề sức khỏe

Vấn đề lớn nhất nằm ở cái miệng. Miệng bị dị dạng làm cá ăn khó và dễ bị suy dinh dưỡng. Cá phải dùng cơ ở họng để nghiền thức ăn.

Wikipedia còn kể những dị tật khác:

• U đầu bị méo
• Đốt sống bị nén
• Bong bóng bơi có thể bị lỗi, làm cá bơi vụng về
• Mống mắt to và thường bị dị dạng

Cá bị nhuộm hoặc tiêm màu thường kém khỏe hơn và có thể chết sớm. Theo Practical Fishkeeping, cá bị tiêm màu hay chết về sau, có lẽ do thận bị tổn thương. Nếu chăm tốt, hồng két sống được khoảng 10–15 năm.

Chọn mua

WebMD khuyên tránh cá nhuộm màu và cá xăm, vì nhiều con hồng két ngoài tiệm đã bị tô màu nhân tạo. Bạn nên so màu con cá với các màu tự nhiên kể ở trên trước khi xuống tiền.

Cá đực và cá cái rất khó phân biệt. Trước khi mua, bạn nên đứng xem cá một lúc để biết con nào hung dữ, vì tính hung dữ có thể di truyền.

Cá mới mua về hay bị bạc màu. Đây thường là do cá chưa quen bể mới, và màu thường trở lại trong khoảng 90 ngày.

Tranh cãi

Theo Wikipedia, chuyện lai tạo hồng két gây lo ngại về đạo đức vì cá mang dị tật, lại hay bị nhuộm màu và cắt đuôi. Báo chí đưa tin nhiều đến mức nhiều cửa hàng đã ngừng bán cá bị can thiệp.

Tạp chí Practical Fishkeeping cho biết người ta nhuộm hồng két bằng kim tiêm hoặc ngâm thuốc màu, và xăm ký hiệu hay chữ lên thân cá. Tạp chí gọi chuyện cắt đuôi để làm cá "trái tim" là còn tệ hơn, và là hành vi tàn nhẫn. Practical Fishkeeping bắt đầu chiến dịch chống cá nhuộm màu từ năm 1996. Khi đó hồng két nhuộm màu thuộc nhóm cá nhuộm bán nhiều nhất ở Anh. Khoảng 75% cửa hàng ở Anh đã cam kết không bán cá bị cắt xẻo hay can thiệp.

WebMD cũng gọi chuyện nhuộm màu và xăm cá là vô nhân đạo.