Cá kiếm

• Tên thường gọi: Cá kiếm
• Tên khoa học: Xiphophorus helleri
• Kích thước trưởng thành: khoảng 8-10 cm
• Tuổi thọ: 3-5 năm
• Họ: Poeciliidae
• Nguồn gốc: Mexico và Trung Mỹ
• Tính cách: Hiền hòa
• Tầng nước: Tầng mặt, tầng giữa
• Bể tối thiểu: khoảng 75 lít
• Thức ăn: Ăn tạp
• Sinh sản: Đẻ con
• Độ khó: Dễ nuôi
• pH 7,0-8,5
• Độ cứng: 12-30 dGH
• Nhiệt độ: 18-28 °C

Một số trang web và cửa hàng cá cảnh bán những dòng "đặc biệt" mà chỗ khác không có. Bạn nên biết là nhiều dòng lạ này được tạo ra bằng cách cho cận huyết qua nhiều thế hệ. Nhìn bên ngoài chúng có thể rất nổi bật, nhưng bên trong có thể mang sẵn vấn đề như sức đề kháng yếu và tuổi thọ ngắn.

Cá kiếm có tên như vậy là nhờ phần dưới vây đuôi của con đực kéo dài ra, trông như một thanh kiếm. Loài này được lai tạo ra rất nhiều màu. Bạn sẽ gặp những con đỏ, vàng, đen rực rỡ, có con mang thêm vạch và sọc. Ngoài ra còn có các dòng vây dài, với vây lưng, vây ngực và vây đuôi đều dài hơn bình thường.

Cá bán ngoài thị trường là cá nhân giống ở Đông Nam Á.

Phân loài Xiphophorus hellerii guentheri được mô tả từ mẫu ở Guatemala. Ở Đức, người ta thường gọi chung cá kiếm có đốm là "guentheri". Dòng "Golden Stream" không khớp với hình dung thông thường về guentheri. Tuy vậy, cái tên này đã được giới chơi cá đẻ con chấp nhận rộng rãi, nên nếu không thật cần thiết thì cũng chẳng nên đổi. Điều quan trọng hơn nhiều là giữ cho dòng cá này thuần chủng khi nhân giống. Có giữ thuần thì sau này mới nghiên cứu được hành vi và di truyền của cá hoang dã. Dòng đột biến nhân tạo và cá lai thì hiện đã có quá đủ rồi.

Cá kiếm sống tốt trong nhiều kiểu bể khác nhau. Đây là loài dễ tính, hợp với người mới chơi, và thả vào bể cộng đồng nào cũng thêm màu sắc. Cá kiếm bơi rất nhiều, vì vậy đừng bày quá nhiều đồ trang trí chắn lối bơi của chúng. Cách bố trí hợp nhất là dồn đồ trang trí và cây vào khoảng nửa dưới đến 2/3 chiều cao bể. Phần trên để trống cho cá bơi thoải mái.

Cá kiếm ăn tạp và thích được đổi món. Tùy nhiệt độ nước, có thể bạn cần cho cá ăn 2-3 lần mỗi ngày. Nhiều loài cá nhiệt đới quen kiếm ăn rải rác cả ngày, nên cho ăn ít bữa không phải cách hay. Phần lớn các loại cám viên siêu nhỏ dành cho bể cộng đồng đều hợp với cá kiếm. Thỉnh thoảng bạn có thể thưởng thêm đồ đông lạnh hoặc đồ sấy khô, cá rất thích.

Cá kiếm sống theo nhóm thì khỏe nhất, vì vậy mỗi bể nên có ít nhất 4-5 con. Bạn có thể nuôi lẫn nhiều dòng với nhau. Có điều, nếu thả chung cả đực lẫn cái thì cứ chuẩn bị tinh thần đón cả đàn cá kiếm con. Một vài loài có thể nuôi chung là cá neon, cá chạch Coolie hoặc cá chuột Corydoras.

Cá kiếm đực có thể giành lãnh thổ và gây hấn với cá khác. Dù cá kiếm nhỏ con, bạn vẫn phải cho cả đàn đủ chỗ bơi. Trồng thêm cây thật hoặc đặt cây giả để cá có chỗ trốn cũng có thể đỡ được phần nào.

Con đực có "thanh kiếm" đặc trưng ở phần dưới vây đuôi. Con cái có mép đuôi tròn, thân thường dày hơn vì mang cá con trong bụng. Vây hậu môn cũng khác nhau. Ở con đực, vây này nhọn, còn ở con cái thì xòe hình quạt. Nhờ đặc điểm này, bạn có thể phân biệt đực cái từ lúc cá còn nhỏ, trước khi con đực mọc kiếm dài.

Một nét đặc biệt của dòng "Golden Stream" là con đực vẫn giữ được tính đa hình tự nhiên. Cùng một lứa có thể ra những con đực nhỏ, thậm chí bé xíu, thường lên màu rất đẹp. Cùng lứa đó cũng có những con đực to vạm vỡ, nặng gần gấp đôi mấy con nhỏ kia. Hai dạng này gọi là đực trưởng thành sớm và đực trưởng thành muộn. Lúc đầu, quần thể cá kiếm nào cũng có cả hai dạng. Ở các dòng đã thuần hóa thì người nhân giống thường loại bỏ những con đực nhỏ trưởng thành sớm, nên chỉ còn lại đực to trưởng thành muộn.

Con đực thường có các sọc dọc sẫm màu ở vùng vai.

Những loài đẻ con như cá kiếm rất dễ làm bể chật cứng. Nhiều người mới chơi không biết cá kiếm đẻ con, đến khi thấy cả đàn cá con trong bể mới giật mình. Cá cái có thể đã mang bầu từ lúc mua về. Chỉ cần một con cái có bầu là số cá trong bể có thể tăng vọt.

Cá kiếm có thể trưởng thành sớm, chỉ từ 3 tháng tuổi, và mỗi lứa đẻ tới 50 con. Nếu không muốn có thêm cá con, bạn nên tách đực và cái ra trước khi chúng đến tuổi sinh sản.

Sau vài thế hệ, bạn có thể thấy cá con chết nhiều hơn, hoặc cá không sống lâu như trước. Cứ để cùng một đàn sinh sản mãi thì nhiều khả năng sẽ gặp bệnh do cận huyết. Cách sửa tốt nhất là đưa thêm nguồn gen mới vào bằng cách mua cá mới hoặc đổi cá với người chơi khác. Nếu không rõ cá mới từng mắc bệnh gì, bạn luôn nên cách ly chúng trước rồi mới thả vào bể.

Cá kiếm góp mặt trong giới chơi cá cảnh từ nhiều năm nay và luôn là loài cá rực rỡ trong bể. Loài này có nguồn gốc từ Mexico và Trung Mỹ. Người ta đã nuôi và cho nó sinh sản trong bể qua không biết bao nhiêu thế hệ. Ngoài thị trường có rất nhiều dòng dễ mua, từ cá kiếm xanh mang màu tự nhiên cho đến các dòng neon, pineapple, painted, marigold wag, red wag và hi fin lyretail.

Dòng cá kiếm xanh khá lạ này có nguồn gốc từ vùng quanh khu bảo tồn Golden Stream ở Belize. Khu bảo tồn rộng khoảng 61 km² và là nơi sống của rất nhiều loài quý hiếm, đang bị đe dọa.

"Golden Stream" là một dạng cá kiếm hoang dã tuyệt đẹp. Dòng này rất đáng nuôi với người muốn tìm hiểu hành vi và di truyền của cá. Còn nếu bạn chỉ đơn giản thích ngắm cá đẹp thì chọn nó cũng không sai.