ปลาหางดาบ

• ชื่อสามัญ: ปลาหางดาบ (Swordtail)
• ชื่อวิทยาศาสตร์: Xiphophorus helleri
• ขนาดโตเต็มวัย: 8–10 ซม.
• อายุขัย: 3–5 ปี
• วงศ์: Poeciliidae
• ถิ่นกำเนิด: เม็กซิโกและอเมริกากลาง
• นิสัย: รักสงบ
• ระดับที่อยู่ในตู้: ผิวน้ำถึงกลางน้ำ
• ขนาดตู้ปลาขั้นต่ำ: 75 ลิตร
• อาหาร: กินทั้งพืชและสัตว์
• การขยายพันธุ์: ออกลูกเป็นตัว
• การเลี้ยง: ง่าย
• ค่า pH 7.0–8.5
• ความกระด้าง: 12–30 dGH
• อุณหภูมิ: 18–28 °C

เว็บไซต์และร้านปลาสวยงามบางแห่งมีปลาหางดาบสายพันธุ์ "พิเศษ" ที่หาจากที่อื่นไม่ได้ ควรทราบไว้ว่าสายพันธุ์แปลกใหม่เหล่านี้หลายสายพันธุ์ได้มาจากการผสมเลือดชิดต่อกันหลายรุ่น แม้รูปลักษณ์ภายนอกอาจโดดเด่นมาก แต่ก็อาจมีปัญหาภายใน เช่น ภูมิคุ้มกันต่ำและอายุขัยสั้นได้เช่นกัน

ปลาหางดาบได้ชื่อมาจากครีบหางด้านล่างของตัวผู้ที่ยื่นยาวออกไปจนดูคล้าย "ดาบ" ปลาชนิดนี้ถูกเพาะพันธุ์ออกมาหลากหลายสี ในบรรดาสายพันธุ์ต่าง ๆ จะพบทั้งสีแดง สีเหลือง และสีดำสดใส ผสมกับลายแถบขวางและลายแถบยาว นอกจากนี้ยังมีสายพันธุ์ครีบยาวที่มีครีบหลัง ครีบอก และครีบหางยื่นยาวออกไปด้วย

ปลาที่วางจำหน่ายเป็นปลาเพาะพันธุ์จากเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

ชนิดย่อย Xiphophorus hellerii guentheri ได้รับการบรรยายลักษณะจากกัวเตมาลา ในเยอรมนีมักเรียกปลาหางดาบที่มีจุดว่า "guentheri" ปลา "Golden Stream" ไม่ตรงกับลักษณะที่เข้าใจกันว่าเป็น guentheri แต่ชื่อนี้เป็นที่ยอมรับกันอย่างกว้างขวางในหมู่ผู้เลี้ยงปลาออกลูกเป็นตัวแล้ว จึงไม่ควรเปลี่ยนหากไม่มีความจำเป็นจริง ๆ สิ่งที่สำคัญกว่ามากคือการเพาะพันธุ์ปลาเหล่านี้ให้เป็นสายเลือดบริสุทธิ์ เพราะเมื่อนั้นจึงจะสามารถศึกษาพฤติกรรมและพันธุกรรมของปลาป่าได้ในอนาคต ปลาที่กลายพันธุ์และปลาลูกผสมที่มนุษย์สร้างขึ้นมีอยู่มากพอแล้ว

ปลาหางดาบปรับตัวได้ดีกับการจัดตู้ปลาหลายรูปแบบ เป็นปลาเลี้ยงง่ายที่เหมาะกับมือใหม่ และช่วยเพิ่มสีสันให้ตู้ปลารวมได้ทุกตู้ ปลาชนิดนี้ว่ายน้ำตลอดเวลา จึงไม่ควรมีของตกแต่งมากจนเกะกะทางว่าย การจัดที่ดีที่สุดคือวางของตกแต่งและไม้น้ำไว้ในช่วงครึ่งล่างถึงสองในสามส่วนล่างของตู้ แล้วเว้นพื้นที่ด้านบนให้โล่งไว้สำหรับว่ายน้ำ

ปลาหางดาบกินทั้งพืชและสัตว์ และชอบอาหารที่หลากหลาย อาจต้องให้อาหารวันละ 2–3 ครั้ง ขึ้นอยู่กับอุณหภูมิน้ำ ปลาเขตร้อนหลายชนิดชอบหากินตลอดทั้งวัน การให้อาหารน้อยครั้งจึงไม่เหมาะ ปลาหางดาบกินอาหารเม็ดเล็กสำหรับปลาตู้รวมได้ดีเกือบทุกชนิด และชอบอาหารแช่แข็งหรืออาหารฟรีซดรายเป็นครั้งคราวด้วย

ปลาหางดาบอยู่ได้ดีที่สุดเมื่อเลี้ยงเป็นฝูง จึงควรเลี้ยงอย่างน้อย 4–5 ตัวต่อตู้ สามารถเลี้ยงหลายสายพันธุ์รวมกันได้ แต่ถ้าเลี้ยงตัวผู้กับตัวเมียรวมกันก็เตรียมรับลูกปลาหางดาบจำนวนมากได้เลย ปลาที่อาจเลี้ยงร่วมตู้ได้ เช่น ปลาเตตร้านีออน ปลาหมูอารีย์ หรือปลาแพะ (Corydoras)

ปลาหางดาบตัวผู้อาจยึดอาณาเขตและก้าวร้าวกับปลาตัวอื่น แม้จะเป็นปลาตัวเล็กก็ควรมีพื้นที่ให้ปลาหางดาบทุกตัวอย่างเพียงพอ การเพิ่มไม้น้ำปลอมหรือไม้น้ำจริงเพื่อให้ปลามีที่หลบซ่อนมากขึ้นอาจช่วยได้

ตัวผู้มี "ดาบ" อันเป็นเอกลักษณ์ที่ด้านล่างของครีบหาง ส่วนตัวเมียมีขอบหางกลมและมักมีลำตัวหนากว่า เนื่องจากต้องอุ้มท้องลูกปลา นอกจากนี้ครีบก้นของตัวผู้จะแหลม ส่วนของตัวเมียเป็นรูปพัด ใช้แยกเพศปลาที่ยังเล็กได้ก่อนที่ตัวผู้จะมีดาบยาว

ลักษณะพิเศษอย่างหนึ่งของ "Golden Stream" คือตัวผู้ยังคงมีความหลากหลายทางรูปร่างตามธรรมชาติ ในลูกปลาครอกเดียวกันอาจได้ทั้งตัวผู้ตัวเล็กจิ๋วที่มักมีสีสันสดใสมาก และตัวผู้ร่างใหญ่บึกบึนที่มีมวลกายราวสองเท่าของตัวผู้ตัวเล็ก ตัวผู้ที่เติบโตเต็มวัยเร็วและตัวผู้ที่เติบโตเต็มวัยช้าเหล่านี้จะพบได้ในช่วงแรกของประชากรปลาหางดาบทุกกลุ่ม แต่ในสายพันธุ์เลี้ยง ผู้เพาะพันธุ์มักคัดตัวผู้ตัวเล็กที่เติบโตเต็มวัยเร็วทิ้ง จึงเหลือเพียงตัวผู้ตัวใหญ่ที่เติบโตเต็มวัยช้า

ตัวผู้มักมีแถบสีเข้มแนวตั้งบริเวณไหล่

ปลาออกลูกเป็นตัว เช่น ปลาหางดาบ ทำให้ปลาในตู้ล้นได้ง่าย มือใหม่หลายคนไม่รู้ว่าปลาหางดาบออกลูกเป็นตัว จึงตกใจเมื่อเห็นลูกปลาเต็มตู้ ตัวเมียอาจตั้งท้องมาแล้วตั้งแต่ตอนซื้อ และแม้มีตัวเมียท้องเพียงตัวเดียวก็ทำให้จำนวนปลาเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วได้

ปลาหางดาบอาจเจริญพันธุ์ได้เร็วตั้งแต่อายุ 3 เดือน และออกลูกได้ถึง 50 ตัวต่อครอก หากไม่ต้องการลูกปลาเพิ่ม ควรแยกตัวผู้ออกจากตัวเมียก่อนที่จะเจริญพันธุ์

เมื่อผ่านไปหลายรุ่น อาจสังเกตเห็นว่าลูกปลาตายมากขึ้น หรือปลามีอายุสั้นลง หากยังเพาะพันธุ์ในกลุ่มเดิมต่อไป ก็อาจเกิดปัญหาสุขภาพจากการผสมเลือดชิดได้ วิธีแก้ที่ดีที่สุดคือเพิ่มความหลากหลายทางพันธุกรรมด้วยการซื้อปลาใหม่หรือแลกปลากับผู้เลี้ยงคนอื่น หากไม่ทราบประวัติสุขภาพของปลาใหม่ ควรกักโรคก่อนปล่อยลงตู้ปลาทุกครั้ง

ปลาหางดาบเป็นปลาที่สร้างสีสันให้แวดวงผู้เลี้ยงปลาสวยงามมาหลายปีแล้ว ปลาชนิดนี้มีถิ่นกำเนิดในเม็กซิโกและอเมริกากลาง และถูกเพาะพันธุ์ในที่เลี้ยงมานับรุ่นไม่ถ้วน มีหลายสายพันธุ์ที่หาซื้อได้ทั่วไป ได้แก่ หางดาบเขียวซึ่งเป็นสีตามธรรมชาติ รวมถึงหางดาบนีออน หางดาบสับปะรด หางดาบลายแต้มสี หางดาบสีดาวเรืองครีบดำ หางดาบแดงครีบดำ และหางดาบกระโดงสูงหางพิณ

ปลาหางดาบเขียวที่แปลกตานี้มีที่มาจากบริเวณรอบเขตอนุรักษ์ Golden Stream ในประเทศเบลีซ เขตอนุรักษ์นี้มีพื้นที่ประมาณ 61 ตร.กม. และเป็นที่อยู่ของสิ่งมีชีวิตหายากและใกล้สูญพันธุ์จำนวนมาก

"Golden Stream" เป็นปลาหางดาบสายพันธุ์ป่าที่ยอดเยี่ยม เหมาะสำหรับผู้เลี้ยงที่สนใจศึกษาพฤติกรรมและพันธุกรรม แต่สำหรับผู้เลี้ยงที่เพียงชอบปลาสวย ๆ ก็ถือเป็นตัวเลือกที่ดีเช่นกัน