Cá latius

Tariqilabeo latius là một loài cá chép phân bố rộng ở Ấn Độ. Người ta mô tả loài này từ mẫu ở sông Tista, đoạn giáp biên giới Bangladesh. Nó sống ở đủ kiểu nơi, từ suối đồi Himalaya lổn nhổn đá tảng đến các nhánh sông đục phù sa và các vũng nước. Loài này ít khi có hàng, thỉnh thoảng mới lẫn vào các lô Garra Ấn Độ. Hoa văn của nó khá đơn giản nên khó nhầm với các loài cùng giống. Cá non thích đi bầy và bơi lội nhiều, còn cá trưởng thành thường ít vận động và sống lẻ.

• Cần dòng chảy mạnh, lọc phải luân chuyển toàn bộ nước bể 8–12 lần mỗi giờ
• Cần bể rất lớn

Đáy bể cần từ 150 × 45 cm trở lên. Thể tích khoảng 304 lít.

• Nhiệt độ: 18–24°C. Ngoài tự nhiên, nhiệt độ nơi loài này sống thay đổi theo mùa. Cá sống thoải mái trong khoảng 15–25°C, và còn chịu được mức nóng lạnh hơn nữa trong thời gian ngắn. Để nuôi lâu dài, khoảng 18–24°C là lý tưởng.
• pH: Thường nên giữ nước từ hơi axit đến trung tính, trong khoảng 6,0–7,5.
• Độ cứng: 2–15 dGH

Phần lớn các bể chăm sóc đàng hoàng đều nuôi được loài này. Dù vậy, tốt nhất bạn nên set bể theo kiểu sông suối có dòng chảy. Nền nên gồm đá nhiều cỡ, sỏi và vài tảng đá lớn đã bị nước mài nhẵn.

Bạn có thể xếp thêm cành lũa để tạo ra nhiều hốc, kẽ và chỗ râm mát. Phần lớn các loài cây khó sống trong kiểu bể này. Những loại cây khỏe như Microsorum, Bolbitis hay Anubias thì vẫn trồng được bằng cách buộc lên đá, lũa. Đèn mạnh sẽ làm tảo mọc trên đá, và cá sẽ gặm chỗ tảo đó. Trong một môi trường như vậy, cá sẽ cư xử tự nhiên hơn. Bạn cũng có thể nuôi chung nó với những loài khác ưa điều kiện tương tự.

Giống nhiều loài cá sống ở nước chảy ngoài tự nhiên, loài này không chịu được chất thải hữu cơ tích tụ. Muốn cá khỏe, nước lúc nào cũng phải thật sạch. Cá cũng sống tốt nhất khi nước giàu oxy hòa tan và trong bể có dòng chảy khá mạnh. Vì thế bạn nên dùng lọc ngoài, máy tạo dòng hoặc thiết bị tương tự để có được điều kiện này.

Bạn nên tránh cho cá ăn thức ăn giàu đạm, vì cá không chuyển hóa tốt một số thành phần trong đó. Nếu ăn loại này thường xuyên và lâu ngày, cá có thể bị tích mỡ quá mức, thậm chí thoái hóa nội tạng.

Thức ăn khô chất lượng tốt có bổ sung Spirulina hoặc thành phần tương tự là lý tưởng. Bên cạnh đó, khẩu phần cũng nên có nhiều rau củ tươi. Đậu Hà Lan bóc vỏ, bí ngòi chần, rau bina và trái cây cắt nhỏ đều là những món nên thêm vào thực đơn. Khi đã quen bể, đôi khi cá bơi lên tầng giữa để ăn. Trong bể kiểu sông suối như mô tả ở trên, bạn sẽ thường thấy nó gặm lớp màng sinh học bám trên đá. Có thông tin cho rằng loài này còn ăn cả rêu chổi đen (BBA, black brush algae), loại rêu còn gọi là rêu đỏ hay rêu râu.

Nhìn chung đây là loài hiền. Nó có thể sống chung với nhiều loài cá phổ biến trong giới chơi cá. Dù vậy, tốt hơn hết bạn nên chọn bạn cùng bể là những loài đến từ cùng quốc gia hoặc cùng dòng sông với nó. Nếu lấy ví dụ ở miền bắc Ấn Độ, bạn có thể chọn Acanthocobitis botia, Botia dario, B. almorhae, B. rostrata, Lepidocephalichthys guntea, Balitora brucei và nhiều loài cá chép nhỏ.

Andy Rushworth, một người từng nuôi T. latius, kể rằng lúc còn nhỏ cá khá thích đi bầy và bơi lội nhiều. Khi trưởng thành, chúng thường ít vận động hơn và sống lẻ. Tuy vậy, chúng vẫn hiền với nhau.

Cá cái đã thành thục thường có thân dày hơn cá đực. Với cá non thì không thể nhìn bên ngoài mà phân biệt đực cái chính xác được.

Nhiều khả năng loài này chưa từng sinh sản trong bể nuôi. Ngoài tự nhiên, các loài Crossocheilus có tập tính di cư sinh sản theo mùa. Chúng bơi ngược dòng vào những tháng khô hơn, rồi bơi theo chiều ngược lại khi nước lên.

Loài này được mô tả từ sông Teesta/Tista, gần biên giới giữa huyện Darjeeling (Ấn Độ) và Bangladesh, dù hiện không còn mẫu chuẩn nào được lưu giữ. Nó phân bố rộng ở Ấn Độ và còn được ghi nhận ở miền đông Iran, Afghanistan, Pakistan, Nepal, Bhutan, Bangladesh, Trung Quốc và Myanmar. Tuy vậy, một số ghi nhận trong đó có thể là loài khác, vì nhóm phân loại này mới bị tách ra gần đây.

Chẳng hạn, trước đây dạng ở Bangladesh được gọi là C. latius latius, còn dạng ở Pakistan/Afghanistan là C. l. diplocheilus. Về sau dạng thứ hai được nâng lên thành loài riêng với tên diplochilus. Kullander và cộng sự (1999) kết luận rằng loài cá này thậm chí không thuộc Crossocheilus, nhưng họ chưa thể xếp nó vào giống nào khác một cách chắc chắn. Sau đó Kottelat (2016) đã chuyển nó sang Tariqilabeo.

Tương tự, dạng ở thượng nguồn sông Ayeyarwady, sông Salween và thượng nguồn sông Mekong thuộc tỉnh Vân Nam, tây nam Trung Quốc từng được mô tả là C. multirastellus (Su, Yang & Chen, 2000). Kottelat (2003) đã đính chính lại chuyện này. Ông chỉ ra những chỗ sai trong nghiên cứu trước và kết luận C. multirastellus chính là C. burmanicus, loài Hora mô tả lần đầu năm 1936. Phần lớn cá bán ngoài thị trường cá cảnh nhiều khả năng có nguồn gốc từ Ấn Độ.

Nơi thu mẫu chuẩn được ghi là 'Tista River, at base of Darjeeling Himalayas, India/Bangladesh'.

Loài này sống ở nhiều kiểu môi trường khác nhau. Có nơi là suối đồi vùng thấp của dãy Himalaya, nước chảy qua đá tảng, đá cuội, sỏi và cát. Có nơi là các nhánh sông chảy chậm, nước nhiều phù sa, cùng những vũng nước liền kề có nền bùn. Do con người đắp đập chặn dòng sông, hiện nay nó cũng sống ở một số vùng nước quanh năm không cạn.

T. latius ít khi có hàng ngoài thị trường cá cảnh. Nếu may mắn tìm được, đây là lựa chọn rất đáng để thay cho các loài Crossocheilus thường gặp hơn. Thỉnh thoảng các lô Garra Ấn Độ có ngoại hình tương tự, như G. mullya hay G. gotyla, có lẫn một vài con.

Hoa văn màu của loài này khá đơn giản. Vì thế khó mà nhầm nó với loài Crossocheilus nào đang có trong giới chơi cá cảnh.

• Su, R.-F., J.-X. Yang and Y.-R. Chen (2000). A review of the Chinese species of Crossocheilus, with description of a new species (Ostariophysi: Cyprinidae). The Raffles Bulletin of Zoology 48(2), 215-221
• Kottelat, M. (2003). Nomenclatural status of Crossocheilus burmanicus, C. horai and C. multirastellatus (Osteichthyes: Cyprinidae). Raffles Bulletin of Zoology 51(2), 399-401
• Rainboth, W. J. (1996). Fishes of the Cambodian Mekong. FAO Species Identification Field Guide for Fishery Purposes. FAO, Rome, 1-265
• Hamilton, F. (1822). An account of the fishes found in the river Ganges and its branches. An account of the fishes found in the river Ganges and its branches., i-vii + 1-405