Cá lóc cam đốm

• Kích thước tối đa: 40 cm SL
• Kích thước bể: 150 × 60 cm
• Nhiệt độ: 10–28°C
• pH: 6,0–8,0
• Độ cứng: 2–20 dGH

Loài này cần bể rất lớn và nắp đậy thật khít, vì nó có tiếng hay nhảy.

Cá lóc cam đốm (Channa aurantimaculata) là loài cá lóc đặc hữu của lưu vực sông Brahmaputra, thuộc hai bang Assam và Arunachal Pradesh của Ấn Độ. Cá còn được bán dưới tên 'golden cobra snakehead'. Phần thân trên sẫm màu của cá có bảy hoặc tám mảng cam lớn, hình dạng không đều. Cá rất hung hăng và giữ lãnh thổ gắt với đồng loại, vì vậy cần nuôi bể riêng. Ngay cả những cặp đã sống chung lâu cũng có thể bất ngờ đánh nhau dữ dội.

Chiều dài chuẩn (SL): 40 cm. Đáy bể: 150 × 60 cm. Thể tích: khoảng 540 lít.

Bạn nên dùng bể có đáy ít nhất 150 × 60 cm. Độ sâu mực nước không quan trọng bằng, nhưng không nên dưới 30 cm.

• Nhiệt độ: 10–28°C
• pH: 6,0–8,0
• Độ cứng: 2–20 dGH

Cá thích bể ánh sáng dịu, có một lớp cây nổi trên mặt nước như Ceratopteris spp. và thêm vài chỗ ẩn nấp dưới nước.

Nắp đậy khít là thứ bắt buộc, vì các loài Channa nổi tiếng giỏi thoát khỏi bể. Giữa nắp và mặt nước cần chừa một khoảng trống, vì cá cần lên được lớp không khí ẩm phía trên.

Điều còn quan trọng hơn là không được nuôi C. aurantimaculata ở một nhiệt độ cố định. Bể cần thay đổi theo mùa như ngoài tự nhiên, với mùa đông và mùa hè tách bạch rõ ràng. Vào mùa lạnh, cá ăn không nhiều. Lúc này bạn có thể để mực nước tự hạ xuống mà không cần châm thêm nước.

Đây là loài săn mồi bắt buộc. Ngoài tự nhiên, cá có lẽ ăn cá nhỏ và côn trùng. Khi nuôi trong bể, phần lớn cá thể quen tốt với mồi chết. Có con còn chịu ăn cả thức ăn khô, nhưng loại này không bao giờ nên là thức ăn chính.

Cá nhỏ có thể cho ăn trùng huyết (ấu trùng muỗi chironomid), giun đất nhỏ, tôm cắt nhỏ và các loại mồi tương tự. Cá trưởng thành ăn được thịt cá cắt miếng, tôm nguyên con, trai, tôm sông sống, giun đất cỡ lớn, v.v.

Đừng cho cá ăn thịt động vật có vú hay gia cầm như tim bò, thịt gà. Cá không chuyển hóa được hết một số chất béo trong các loại thịt này. Chúng có thể gây tích mỡ thừa, thậm chí làm thoái hóa nội tạng.

Cá mồi như các loài cá đẻ con hay cá vàng nhỏ cũng chẳng mang lại lợi ích gì. Chúng có nguy cơ mang ký sinh trùng hoặc mầm bệnh vào bể. Hơn nữa, nếu không được nuôi dưỡng kỹ từ trước thì giá trị dinh dưỡng của chúng thường không cao.

Tốt nhất nên nuôi loài này trong bể riêng. Cá rất hung hăng và giữ lãnh thổ gắt với đồng loại. Ngay cả các cặp hay nhóm đã sống chung với nhau lâu ngày cũng có thể bất ngờ đánh nhau mà không có dấu hiệu báo trước.

Khi dài khoảng 15 cm, con đực bắt đầu có vây lưng dài hơn với hoa văn đậm hơn. Phần lớn trường hợp, bạn cũng có thể phân biệt đực cái ở cá trưởng thành bằng cách nhìn từ trên xuống, vì con cái có đầu rộng hơn.

Đây là loài ấp trứng trong miệng, và cá bố là con ngậm trứng. Mới chỉ có ít lần cho loài này sinh sản thành công trong bể nuôi.

Đây là loài đặc hữu của lưu vực sông Brahmaputra, ở hai bang Assam và Arunachal Pradesh thuộc đông bắc Ấn Độ.

Ở Assam, cá có vẻ chỉ sống ở vùng phía bắc. Ở Arunachal Pradesh, người ta đã thu được mẫu quanh Tezu, quận Lohit. Dù vậy, phạm vi phân bố đầy đủ của loài vẫn chưa rõ.

Địa điểm mẫu chuẩn là 'Chợ thị trấn Dibrugarh, Dibrugarh, Assam, Ấn Độ'.

Vùng cá sinh sống có khí hậu 'rừng mưa nhiệt đới gió mùa', mưa nhiều, độ ẩm cao và mùa hè nóng.

Khi mô tả loài, Musikasinthorn (2000) dựa vào thông tin từ người bắt cá địa phương và cho rằng cá sống ở 'suối rừng, đầm lầy và ao thông với sông Brahmaputra'. Sau đó ông cho rằng loài này có thể chỉ sống trong những mảng rừng mưa rời rạc còn sót lại ở bắc Assam.

Theo Goswami và cộng sự (2006), cá đào hang gần các gốc cây trong những khu rừng bị ngập tạm thời vào mùa gió mùa hằng năm. Hang có thể sâu tới 200 cm. Cá trú trong hang suốt những tháng mùa đông khô, rồi chui ra săn mồi và sinh sản khi nước ngập.

Loài này kém linh hoạt về sinh thái hơn nhiều loài Channa khác. Nó cần một kiểu vi môi trường sống riêng, có vùng phân bố hẹp và chưa bao giờ gặp với số lượng lớn. Vì thế Goswami và cộng sự (2006) đề xuất xếp loài này vào diện cần quan tâm bảo tồn. Nhóm tác giả cũng ghi nhận cá đang bị đánh bắt 'tràn lan' để làm thực phẩm và bán làm cá cảnh.

Giống các loài khác trong chi, cá chịu được nước thiếu oxy vì có thể thở trực tiếp không khí (xem phần 'Ghi chú').

Loài này còn được bán dưới tên 'golden cobra snakehead' và thường xuyên có mặt trên thị trường cá cảnh.

Có thể phân biệt loài này với các loài Channa khác nhờ tổ hợp các đặc điểm sau: 51-54 vảy đường bên, 45-47 tia vây lưng, 28-30 tia vây hậu môn, 8-12 vảy má, tổng cộng 50-52 đốt sống, mỗi bên mặt dưới hàm dưới có hai vảy tròn lớn, vây bụng ngắn hơn 50% chiều dài vây ngực, nửa trên thân màu nâu sẫm đến đen với 7-8 mảng cam lớn không đều, vây ngực có một mảng đen ở gốc và 5 dải đen rộng.

Các loài trong họ Channidae thường được gọi chung là 'snakehead' (cá đầu rắn), vì phần lớn các loài có vảy lớn trên đầu, trông giống các tấm vảy biểu bì (tấm đầu) trên đầu rắn. Hiện có hơn 30 loài hợp lệ, nhưng độ đa dạng thực tế của nhóm nhiều khả năng còn lớn hơn đáng kể.

Đã có đề xuất chia họ này thành những nhóm phát sinh loài riêng biệt. Nhóm loài C. gachua giả định của Britz (2008) gồm C. orientalis, C. gachua, C. bleheri, C. burmanica, C. barca, C. aurantimaculata và C. stewartii. Vishwanath và Geetakumari (2009) cũng chia các loài ở đông bắc Ấn Độ thành nhóm C. marulius và nhóm C. gachua. C. aurantimaculata nên được xếp vào nhóm sau. Theo hai tác giả này, nhóm đó có tổ hợp đặc điểm sau: eo mang (isthmus) hình chữ U, các lỗ cảm giác trên đầu xếp đều thành một hàng, mỗi bên hàm dưới có một hoặc hai vảy tròn lớn, không có hypurapophysis dạng gai nhọn nổi rõ, xương mang trên (epibranchial) không có hoặc có một tấm răng, không có urostyle kéo dài.

Mọi loài Channa đều có cơ quan hô hấp phụ, gồm một cặp khoang trên mang nằm phía sau và phía trên mang. Các khoang này không có cấu trúc mê lộ mà được lót bằng biểu mô hô hấp. Nhờ chúng, cá thở được không khí và sống sót trong nước thiếu oxy, thậm chí sống được khá lâu ngoài nước. Trong bể, bạn sẽ thường thấy cá ngoi lên mặt nước để đớp không khí.

• Musikasinthorn, P. (2000). Channa aurantimaculata, a new channid fish from Assam (Brahmaputra River basin), India, with designation of a neotype for C. amphibeus (McClelland, 1845). Ichthyological Research 47(1), 27-37
• Vishwanath, W. and Kh. Geetakumari (2009). Diagnosis and interrelationships of fishes of the genus Channa Scopoli (Teleostei: Channidae) of northeastern India. Journal of Threatened Taxa 1(2), 97- 105
• Goswami, M. M., B. Arunav and P. Janardan (2006). Comparative biometry, habitat structure and distribution of endemic snakehead (Teleostei: Channidae) species of Assam, India. Journal of the Inland Fisheries Society of India 38(1), 1-8
• Britz, R. (2008). Channa ornatipinnis and C. pulchra, two new species of dwarf snakeheads from Myanmar (Teleostei: Channidae). Ichthyological Exploration of Freshwaters 8(4) [for 2007], 335-344
• Brede, N. and P. Antler (2009). Schlangenkopffische—Die Gattungen Channa und Parachanna. Natur und Tier Verlag, Münster, 62 pp.