Cá nóc xanh

Nhóm cá nóc xanh trước đây nằm chung trong chi Tetraodon, một chi gom rất nhiều loài vào với nhau. Gần đây chúng được tách ra thành một chi riêng là Dichotomyctere. Trên thị trường thường gặp ba loài: cá nóc Palembang hay còn gọi là cá nóc số 8 (D. ocellatus, tên cũ là Tetraodon biocellatus), cá nóc xanh đốm (D. nigroviridis) và cá nóc xanh thật (D. fluviatilis). Ngoài ra còn vài loài khác, nhưng gần như không bao giờ thấy bán.

Ngoài màu sắc, ba loài này khác nhau chủ yếu ở kích thước khi trưởng thành. D. ocellatus nhỏ nhất, hiếm khi lớn quá 6 cm. D. fluviatilis lớn nhất, có thể đạt 20 cm. D. nigroviridis nằm ở giữa, dài khoảng 12-15 cm.1

Cá nóc xanh (Dichotomyctere fluviatilis) là loài cá nóc phân bố rộng ở Nam Á và Đông Nam Á. Chúng sống ở những đoạn sông nước chảy chậm và vùng cửa sông. Người ta hay nhầm loài này với D. nigroviridis và Tetraodon schoutedeni, nhưng cá nóc xanh có thân thon và thuôn dài hơn. Cửa hàng thường bán cá trong nước ngọt, nhưng thật ra đây là loài nước lợ thứ thiệt. Muốn cá sống lâu dài, bạn cần giữ tỉ trọng nước khoảng 1,005 đến 1,010. Ngoài tiệm, loài này vẫn hay được bán dưới tên Tetraodon fluviatilis.2

Chiều dài chuẩn (SL): 17 cm. Đáy bể: 120 × 30 cm. Thể tích: khoảng 108 lít (120 × 30 × 30 cm).2

Cả ba loài đều là cá nước lợ điển hình, nhưng vẫn sống được trong nước ngọt hoàn toàn lẫn nước biển hoàn toàn. Nếu nuôi nước ngọt thì nước phải cứng. Điểm cực kỳ quan trọng là pH không được tụt xuống dưới 8. Trong môi trường nước như vậy, lọc vi sinh là thứ bắt buộc phải có. Cá nóc ăn rất khỏe, nên chỉ cần lọc vi sinh chạy kém là amoniac rất dễ tích lại, mà amoniac thì cực độc với cá.1

• Nhiệt độ: 24–28°C
• pH: 7,8–9,0
• Độ cứng: 10–30 dGH2

Cá cần nước lợ với tỉ trọng khoảng 1,005-1,010, dù chúng cũng chịu được nước biển hoàn toàn. Bạn nên rải nền cát và xếp vài hòn đá, vài khúc lũa để cá có chỗ trú. Cá cũng thích có cây che. Những loại cây khỏe như dương xỉ java có thể sống được khá lâu trong nước hơi mặn. Nếu không muốn trồng cây thật thì cây nhựa cũng là lựa chọn ổn. Loài này rất nhạy với nước xuống cấp, nên bắt buộc phải thay một phần nước đều đặn.2

Cá rất mê các loại động vật có vỏ, ngoài ra còn ăn giun và nhiều loại thức ăn sống, thức ăn đông lạnh khác. Bạn nên cho cá ăn ốc và đồ biển còn nguyên vỏ (như chân cua, trai...) thường xuyên để cá giữ được bộ răng sắc. Giống các loài cá nóc khác, răng của chúng mọc liên tục. Nếu không có gì để mài mòn, răng sẽ dài ra và gây hại cho cá.2

Cá nóc xanh thường hiền, cả với đồng loại lẫn cá khác trong bể. Tiếc là đôi khi vẫn có vài con chuyên cắn vây, và một con như vậy có thể làm khổ cả bể. Để hạn chế chuyện này, bạn nên dùng bể càng rộng càng tốt, nuôi cá nóc theo đàn 4-8 con, cho ăn nhiều và đa dạng. Dù vậy, làm đủ những điều trên cũng không chắc chắn tránh được hoàn toàn cá cắn vây.1

Cá nóc xanh khá khó chung sống với cá khác, nên không hợp lắm với bể cộng đồng. Chúng hay rượt đuổi và rỉa vây cá cùng bể, nhất là những con bơi chậm hoặc vây dài. Nếu bể lớn, bạn có thể cân nhắc những loài khỏe và bơi nhanh như cá nầu (scat), cá mang rổ (cá bắn nước), cá da trơn Arius, và có thể cả cá mono. Trừ khi bể thật rộng, mỗi bể chỉ nên nuôi một con, vì chúng thường khá hung hăng với đồng loại.2

Loài này đã từng sinh sản trong bể nuôi, nhưng thông tin về chuyện này còn rất ít. Cá cái đẻ trứng lên một bề mặt phẳng. Sau đó cá đực canh trứng cho đến khi trứng nở.2

Cá nóc xanh thật (D. fluviatilis) chỉ có ở Ấn Độ và các đảo ngoài khơi, chẳng hạn Sri Lanka.1

Đây là loài phân bố khá rộng. Cá có mặt ở Ấn Độ, Bangladesh, Sri Lanka, Myanmar, Thái Lan, Lào, Campuchia, Việt Nam và Indonesia.2

Cá thường sống ở những đoạn sông nước chảy chậm và vùng cửa sông.2

Cá nóc có tên như vậy vì chúng bơm được nước hoặc không khí vào cái dạ dày co giãn của mình cho phồng lên. Chúng thường làm vậy khi thấy bị đe dọa, nhưng trong bể nuôi, nhiều con cứ phồng lên mà chẳng có lý do gì rõ ràng. Khi phồng, cá to gấp 2 đến 3 lần bình thường. Kích thước đó đủ để dọa chạy nhiều loài săn mồi, hoặc khiến kẻ săn mồi khó nuốt. Cá nóc còn có vài đặc điểm thích nghi thú vị khác. Chúng là một trong số ít loài cá thật sự chớp mắt hay nhắm mắt được. Miệng chúng có dạng mỏ, do mỗi hàm có 2 chiếc răng dính liền lại với nhau. Tên họ Tetraodontidae cũng bắt nguồn từ đặc điểm này. Cá dùng cái mỏ đó để nghiền động vật không xương sống có vỏ, vốn là món khoái khẩu của phần lớn cá nóc. Nhiều bộ phận trên cơ thể cá nóc chứa tetrodotoxin, một chất độc thần kinh chết người. Đây cũng chính là chất độc có ở loài bạch tuộc đốm xanh khét tiếng. Nếu ăn phải đủ lượng, người ta có thể bị liệt và tử vong. Đến nay vẫn chưa có thuốc giải nào. Với con người, chất này độc gấp hơn 1000 lần xyanua. Cá nóc là món ăn nổi tiếng ở Nhật Bản, nhưng chỉ những đầu bếp được đào tạo kỹ mới được chế biến. Dù vậy, vẫn có nhiều người đã chết vì ăn cá nóc.

D. fluviatilis hay bị nhầm với hai loài họ hàng trông rất giống nó là D. nigroviridis và Tetraodon schoutedeni. Bạn có thể nhận ra D. fluviatilis nhờ thân thon và thuôn dài hơn. Ngoài ra, T. schoutedeni ngả nâu hơn, còn hai loài kia chủ yếu có màu xanh lục. T. schoutedeni cũng có gai trong suốt ở bụng. Khi mua, bạn nên cố xác định cho đúng loài, vì chỉ có fluviatilis là loài nước lợ thật sự. Thế nhưng loài này lại hay được bán trong nước ngọt. Muốn cá sống lâu dài, bạn cần cho cá làm quen dần với nước lợ.2