Cá tra

Cá tra (Pangasianodon hypophthalmus) là cá da trơn họ Pangasiidae, sống ở hạ lưu sông Mê Kông, trải qua Thái Lan, Lào, Campuchia và Việt Nam. Loài này cũng có ở sông Chao Phraya. Trên thị trường cá cảnh, đây là loài phổ biến nhất trong họ Pangasiidae. Cá thường được bán lúc còn nhỏ, thân xanh bạc, và người bán hầu như không nói gì về cỡ của nó khi lớn. Nuôi trong bể, cá hiếm khi đạt 130 cm nhưng vượt 90 cm thì rất dễ. Cá còn có thể sống từ 20 năm trở lên. Vì vậy, có nên coi nó là cá cảnh hay không vẫn là chuyện còn bàn cãi.

• Kích thước tối đa: 130 cm SL
• Nhiệt độ: 22–26°C
• pH: 6,5–7,5
• Cần bể dài ít nhất 2 m

Trừ những bể thật sự cực lớn, còn lại đều không hợp với loài này. Cá tra bơi rất nhiều ở tầng nước mở và dễ hoảng khi phải sống trong chỗ chật. Lúc hoảng, cá hay lao vào kính bể và đồ trang trí, nhiều khi bị thương. Muốn nuôi lâu dài, dù chỉ một con, bạn cần bể tối thiểu 450 cm x 180 cm x 180 cm, tức khoảng 14.580 lít. Cá con thì tất nhiên vẫn nuôi lớn tạm trong bể nhỏ hơn được.

Nhiệt độ: 22–26°C

pH: 6,5 đến 7,5

Độ cứng: Vùng nước tự nhiên của cá tra năm nào cũng có mùa lũ, nên các thông số nước ở đó thay đổi khá nhiều trong năm. Vì thế độ cứng chung (GH) không quá quan trọng. Bất kỳ mức nào trong khoảng 2–30°dH đều có thể chấp nhận được.

Nói cho đúng thì bể nuôi cá trưởng thành không cần trang trí gì, miễn là ánh sáng để khá dịu. Nếu muốn, bạn vẫn có thể bỏ thêm vài khúc lũa lớn, cành dẻ gai hoặc đá nhẵn. Những món này phải đủ nặng để cá không xô dịch được, hoặc phải cố định chắc vào bể. Bể cũng cần chừa nhiều khoảng trống cho cá bơi. Cá tra vốn là cá sông, nên nước giàu oxy và có dòng chảy là điều nên có. Một con cá cỡ này thải ra rất nhiều chất thải, vì thế bạn cần hệ lọc sinh học lớn và mạnh. Nếu được thì chọn lọc sump, vì kiểu lọc này cho phép đặt phần lớn thiết bị ra ngoài bể. Cá lớn có thể phá hỏng sưởi thủy tinh, nhiệt kế và các thiết bị tương tự rất dễ dàng. Bể còn phải có nắp nặng, vừa khít, vì đôi khi cá hoảng lên và phóng khỏi mặt nước.

Cá tra ăn tạp. Tuy vậy, cá con cần khá nhiều đạm trong khẩu phần thì mới phát triển và lớn đúng tốc độ. Bạn nên cho ăn đa dạng, gồm giun đất cắt nhỏ, trùng huyết và thức ăn khô dạng viên. Khi cá lớn hơn, phần rau trong khẩu phần cần tăng lên. Lúc đó bạn có thể bắt đầu cho ăn lá rau chân vịt, đậu Hà Lan đông lạnh (cứ thả thẳng vào bể), thức ăn khô có thành phần chính là Spirulina, và thỉnh thoảng cả một lát trái cây.

Cá tra không hung dữ, nhưng cá cùng bể nhỏ hơn nó nhiều thì nhiều khả năng sẽ bị nó ăn. Cá tra bơi liên tục, nên có thể làm phiền những loài ít vận động hoặc nhút nhát. Ngược lại, nó lại dễ bị các loài hung hăng hoặc hiếu động quá mức làm cho sợ. Bạn chọn bạn cùng bể tốt nhất là các loài lớn, hiền sống ở tầng đáy, cùng các loài cá đàn ở tầng giữa đến tầng mặt. Các loài họ Doradidae như Oxydoras niger, Megalodoras urunoscopus hay Pterodoras granulosus là lựa chọn lý tưởng. Pacu và nhiều loài cá chép (Cyprinidae) cỡ lớn cũng rất hợp. Cá tra vốn sống theo đàn và sẽ bớt nhát khi được nuôi theo nhóm. Có điều, muốn nuôi đủ chỗ cho vài con thì bạn phải có một cái bể thật sự khổng lồ.

Người ta cho rằng con cái thân chắc hơn và hoa văn nhạt hơn con đực. Tuy nhiên, ở cỡ cá thường thấy bán ngoài tiệm thì không thể nhận ra những khác biệt này.

Cá tra là loài di cư. Vào cuối xuân và trong mùa hè, cá bơi ngược dòng để đẻ. Điều kiện như vậy gần như không thể tạo lại trong nhà. Thêm vào đó, cá tới tuổi sinh sản đã có kích thước rất lớn. Vì vậy, chuyện cho cá tra đẻ trong bể khó có khả năng thành công. Dù vậy, các trang trại cá ở Viễn Đông vẫn nhân giống thương mại loài này trong những ao rất lớn.

Cá tra có nguồn gốc ở hạ lưu sông Mê Kông, đoạn chảy qua Thái Lan, Lào, Campuchia và Việt Nam. Loài này cũng có mặt ở sông Chao Phraya của Thái Lan. Phần lớn cá bán trên thị trường cá cảnh là cá nhân giống hàng loạt dành riêng cho thị trường này. Ở hầu hết các nước nằm trong vùng phân bố tự nhiên, người ta cũng nuôi cá tra để làm thực phẩm.

Cá tra sống ở tầng nước mở, trong dòng chính của sông và các nhánh sông lớn.

Cá tra trước đây có tên Pangasius sutchi. Đây là loài phổ biến nhất trong số cá da trơn họ Pangasiidae có mặt trên thị trường cá cảnh. Ngoài tiệm, cá thường được bán lúc còn bé xíu, dài 5–8 cm, thân xanh bạc rất dễ thương. Đi kèm thường không có đủ thông tin về cách chăm lâu dài và cỡ cá có thể đạt được. Lúc nhỏ cá đẹp thật, và tiếc là vì thế mà nó lọt vào không ít bể cộng đồng của người mới chơi. Những tên thường gọi như tên dùng ở đây cũng góp phần làm tình hình tệ hơn, vì người ta đặt ra chúng để bán được nhiều cá hơn. Thậm chí còn có vài dòng lai chọn lọc tạo ra riêng cho thị trường cá cảnh. Phổ biến nhất là dòng bạch tạng và dòng 'thân ngắn/bóng bay' bị biến dạng nặng. Dòng thân ngắn nhỏ hơn đáng kể so với cá tự nhiên.

Thật ra, có nên coi loài này là cá cảnh hay không vẫn còn là chuyện bàn cãi. Pangasius nuôi trong bể hiếm khi đạt cỡ tối đa, nhưng vẫn dễ dàng dài tới cỡ một mét. Chuyện cá chỉ lớn vừa với cái bể đang nuôi chỉ là lời đồn sai. Cá tra cũng có thể sống khoảng 20 năm hoặc lâu hơn, nên nuôi nó là một cam kết lâu dài không nhỏ. Có người mua cá con với ý định khi nào cá lớn thì sắm bể to hơn. Nhưng đời có nhiều chuyện không lường trước, và rất ít người thực sự làm được bước đó. Phần đông cuối cùng lại tìm chỗ để gửi con cá đi. Các thủy cung công cộng vốn đã quá tải vì cá người chơi bỏ lại, nên khó có chỗ nào nhận giúp bạn một con cá lớn. Người chơi khác có đủ điều kiện để nhận nuôi cũng rất hiếm. Nghĩ đến cảnh hàng trăm con cá tra bị thị trường cá cảnh đẩy vào một đời sống ngắn hơn hẳn mà thấy buồn. Xin đừng mua cá tra, trừ khi bạn nằm trong số ít người chơi đã có sẵn đủ điều kiện để nuôi nó suốt đời.