Cá Tropheus duboisi

Cá Tropheus đốm trắng (Tropheus duboisi) là loài đặc hữu của hồ Tanganyika. Chúng sống ở những vùng nhiều đá, nhưng ở tầng nước sâu hơn các loài cùng chi. Cá non có thân đen tuyền điểm các đốm trắng hoặc xanh lam nhạt. Khi cá lớn, các đốm này nhạt dần, thân chuyển sang màu đen ánh xanh và có một vạch dọc màu vàng hoặc trắng. Cũng như các loài khác trong chi, loài này rất dễ mắc bệnh bloat (chướng bụng), vì vậy không hợp với người mới chơi.

• Kích thước tối đa: 12 cm SL
• Nhiệt độ: 23–27°C
• pH: 8,0–9,5
• Độ cứng: 8–25 dGH

Nuôi một con thì cần bể 120 x 30 x 30 cm, tức khoảng 110 lít. Muốn nuôi theo nhóm thì bể phải lớn hơn nhiều (xem phần bên dưới).

• Nhiệt độ: 23–27°C
• pH: 8,0–9,5
• Độ cứng: 8–25 dGH

Nhiều người nuôi Tropheus trong bể trống trơn để chúng bớt tranh giành lãnh thổ. Tuy vậy, bạn vẫn có thể nuôi chúng trong bể có bày trí. Nếu muốn bày trí, hãy chất đá thành nhiều đống để tạo hang hốc và chỗ trốn, xen giữa là những khoảng trống cho cá bơi. Dù chọn kiểu nào thì cũng nên dùng nền cát và giữ cho nước luôn đủ oxy.

Loài này ăn hầu hết các loại thức ăn, nhưng phần chính trong khẩu phần nên là thức ăn thực vật như cám vảy spirulina, rau bina chần, rong biển nori... Bạn có thể cho ăn thêm một ít thức ăn sống và đông lạnh. Tuyệt đối không cho ăn tim bò hay bất kỳ loại thịt động vật nào khác, vì thịt làm rối loạn hệ tiêu hóa của chúng.

Loài này mang tiếng hơi xấu là hung dữ, nhưng thực ra chúng không đáng mang tiếng đó. Chúng khá hiền với các loài khác, chỉ hay gây gổ với đồng loại. Dù vậy, chúng bơi lội rất hăng nên không hợp nuôi chung với các loài nhút nhát. Có thể nuôi chung với các loài thuộc chi Julidochromis, Eretmodus và Tanganicodus, vì chúng có chế độ ăn giống Tropheus.

Tiếc là gây được một nhóm T. duboisi sống yên ổn với nhau khá khó. Ngoài tự nhiên, chúng không bơi thành đàn. Trong bể, chúng thường đánh nhau cho tới khi phân xong thứ bậc. Còn nếu nuôi nhóm nhỏ (5-6 con), cá khó ổn định và có thể đánh nhau đến chết. Vì vậy, lời khuyên chung là mua một nhóm 15-20 con để giảm tranh giành lãnh thổ. Cũng có ngoại lệ. Người ta từng thấy những nhóm nhỏ, thậm chí từng cặp Tropheus sống hòa thuận với nhau, nhưng đó chỉ là ngoại lệ chứ không phải quy luật.

Vì thế, nuôi được một đàn Tropheus thì khó nhất là hai chuyện tiền bạc và kích thước bể. Một nhóm cần bể tối thiểu 150 x 45 x 45 cm. Khi nuôi theo nhóm lớn, cách các con cá tương tác với nhau thật sự rất đáng xem. Tuyệt đối không thả thêm cá mới vào một đàn Tropheus đã ổn định, vì cả đàn sẽ không chấp nhận con mới.

Khó phân biệt đực cái ở loài này. Cá đực và cá cái có vài khác biệt nhỏ về tốc độ lớn và dáng thân, nhưng cách chắc chắn duy nhất là xem gai sinh dục. Chỉ người có kinh nghiệm mới nên làm việc này. Gai sinh dục của cá đực nhọn, còn của cá cái thì tròn.

Loài này có thể sinh sản trong bể. Cá cái ấp trứng trong miệng. Bể bố trí như mô tả ở trên. Cá trưởng thành rất đắt, nên bạn nên mua 20-30 con non và nuôi chúng lớn lên cùng nhau. Nếu được, hãy chọn cá sinh sản trong bể, vì cá bắt ngoài tự nhiên thường yếu hơn, dữ hơn và đắt hơn nhiều. Khó có được một nhóm hoàn hảo, và bạn có thể mất một số con (nhất là những con đực yếu thế). Một cách khác là khi cá lớn dần, bạn tách bớt các con đực đầu đàn ra cho tới khi đạt tỷ lệ đực cái mong muốn. Nếu muốn nuôi nhiều hơn một con đực, mỗi con cần khoảng 60 cm lãnh thổ riêng, trong đó có một đống đá để nó canh giữ. Mỗi con đực nên đi kèm 6-10 con cái. Nếu bể có nhiều con đực mà chỉ có một đống đá, hoặc các đống đá liền thành một dải, thì chỉ một con đực giành được vị trí đầu đàn và đẻ với các con cái.

Cá đẻ ở vùng nước trống, thường là ngay phía trên đá. Lúc đẻ, cá cái có thể ngậm trứng vào miệng trước khi trứng rơi xuống nền, hoặc để trứng rơi vào khe đá rồi mới nhặt lên. Sau đó cá cái dụi mõm vào lỗ huyệt của cá đực. Cá đực phóng tinh thẳng vào miệng cá cái, và trứng thụ tinh ngay trong đó. Cá cái có thể ngậm ổ 5-15 trứng hơn 4 tuần rồi mới nhả cá bột ra khi chúng đã tự bơi được. Trong thời gian này, cá cái thường vẫn ăn, và bạn dễ nhận ra nó nhờ cái miệng phình to.

Nếu bị stress quá mức, cá cái có thể nhả trứng sớm hoặc ăn luôn ổ trứng, vì vậy nếu định chuyển cá sang bể khác thì phải hết sức cẩn thận. Tuy nhiên, với Tropheus thì không nên chuyển cá. Cá cái tách khỏi đàn quá lâu sẽ mất chỗ đứng trong thứ bậc và có thể bị đánh dữ dội khi thả về. Ngược lại, nếu để cá cái ở bể chính, nó có thể mất phần lớn ổ trứng vì bị các con khác quấy phá. Nếu đã chuyển cá cái ra, lúc thả nó về bể chính hãy tắt đèn và trùm chăn lên bể vài giờ.

Phần lớn người nhân giống muốn có nhiều cá bột sẽ lấy cá bột ra khỏi miệng cá mẹ ở giai đoạn 2 tuần rồi tự ương tiếp. Tuy vậy, cách này chỉ dành cho người có kinh nghiệm. Khi đã bơi tự do, cá bột đủ lớn để ăn ấu trùng artemia, giun vi sinh (microworm) và thức ăn khô dạng bột. Nếu để cá bột ở với mẹ, cá mẹ vẫn chăm con thêm một thời gian. Khi thấy nguy hiểm, cá bột sẽ bơi vào miệng mẹ để trốn.

Đây là loài đặc hữu của hồ Tanganyika.

Loài này sống ở những vùng nhiều đá, ở tầng nước sâu hơn các loài cùng chi.

Cũng như các loài khác trong chi, Tropheus duboisi vẫn còn là một ẩn số với giới chơi cá. Dù rất được ưa chuộng, đây không phải loài dành cho người mới. Người chơi đã tranh luận rất nhiều về cách nuôi chúng tốt nhất, và một số cuộc tranh luận đến giờ vẫn chưa ngã ngũ. Phần này trình bày cách nuôi được nhiều người công nhận nhất. Trên thực tế, cách hợp với người này chưa chắc đã hợp với người khác. Chỉ có một điều luôn đúng. Trong bể Tropheus, chất lượng nước quan trọng hơn hết, vì loài này rất dễ mắc bệnh bloat (chướng bụng).

Cá non của loài này rất đẹp, thân đen tuyền điểm các đốm trắng hoặc xanh lam nhạt. Khi cá trưởng thành, màu này nhạt dần thành đen ánh xanh, trên thân có một vạch dọc màu vàng hoặc trắng. Loài này có nhiều dạng địa lý khác nhau. Dĩ nhiên không nên nuôi chung các dạng này trong một bể, vì chúng sẽ lai với nhau rất dễ.