Rotala macrandra

• Tên khác: Giant Red Rotala (Rotala đỏ khổng lồ)
• Độ khó: Khó
• Ánh sáng: Mạnh
• pH lý tưởng: 6,0–7,5
• GH lý tưởng: 3–8
• Nhiệt độ lý tưởng: 22–26 °C
• Nền: cần nền giàu dinh dưỡng
• Dạng cây: cây thân đứng
• Tốc độ lên: trung bình đến nhanh
• Vị trí: trung cảnh hoặc hậu cảnh
• CO2: cần
• Chiều cao: 20–30 cm
• Nhân giống: giâm ngọn

Cây có thể lên rất mạnh nên cần nhiều không gian. Bể nên có dung tích tối thiểu khoảng 40 lít.

• Nhiệt độ: 22–26 °C.
• pH: 6,0–7,5. Cây thích nước hơi chua.
• Độ cứng: cây cần nước mềm, khoảng 3–8 dKH.
• CO2: bắt buộc phải châm CO2, mức nên giữ là 15–25 ppm. Cây không chịu được CO2 lên xuống thất thường. CO2 dao động có thể làm ngọn bị còi, nhất là ở những giống yếu hơn.
• Muốn cây đỏ đậm: giữ phosphate khoảng 1,5–2,0 ppm và nitrat dưới 10 ppm.

Nếu bạn nuôi tép chung với cây này, hãy nhớ rằng CO2 cao và đồng (có trong phần lớn các loại phân) cực kỳ nguy hiểm với tép.

Đây không phải loại cây thân đứng dành cho người mới chơi. Cây cần đèn mạnh, CO2 ổn định và châm phân nước liều nhẹ thì mới lên tốt và giữ màu tươi. Khi thiếu phân đa lượng, lá phía dưới sẽ xấu dần. Còn thiếu vi lượng thì cây lên màu kém và gặp thêm các vấn đề khác. Khi đã ổn định, cây lên khá nhanh.

Bạn nên dùng kéo sắc tỉa thường xuyên những thân mọc quá dài để chúng không chạm mặt nước. Phần ngọn cắt ra có thể cắm lại hoặc bỏ đi. Mỗi tuần nên thay khoảng 25% nước bằng nước đã khử clo để giữ nước sạch và loại bớt nitrat dư. Lịch châm phân cần đều đặn, liều nhẹ, đủ cả đa lượng lẫn vi lượng mà cây cần.

Ánh sáng: Rotala macrandra là cây khó chiều. Phần lớn các giống cần đèn cường độ cao mới lên khỏe và giữ được màu đậm. Bạn nên dùng đèn LED thủy sinh loại tốt hoặc một nguồn sáng chất lượng khác, giữ PAR ở mức phù hợp và thời gian chiếu sáng theo chuẩn thông thường. Phần dưới của cây có thể bị tan do thiếu sáng hoặc do cây cao hơn che mất.

Nền: cây cần nền giàu dinh dưỡng. Các loại phân nền (aqua soil) giàu dinh dưỡng giữ được amoniac và các chất thiết yếu. Nhờ vậy thân cây mập hơn, lá dày và khỏe hơn. Một số loại nền nên dùng:

• ADA Amazonia aqua soil
• Carib Sea Eco-Complete
• Seachem Fluorite

Rotala macrandra có nguồn gốc từ Ấn Độ. Cây chủ yếu mọc ở bốn khu vực tách biệt nhau thuộc các bang miền Nam Ấn Độ là Karnataka, Kerala, Maharashtra và Tamil Nadu. Ngoài tự nhiên, cây ưa đất đầm lầy và mọc ở suối, ruộng lúa ngập nước, bờ sông và các ao nước tạm thời. Cây sống được cả trên cạn lẫn dưới nước. Hình dáng cây thay đổi khá nhiều tùy theo lượng ánh sáng và dinh dưỡng mà nó nhận được.

Rotala macrandra là một loài cây thân đứng nhiều màu sắc thuộc họ Lythraceae. Dân chơi thường gọi nó là Giant Red Rotala (Rotala đỏ khổng lồ) vì màu đỏ đậm rất đặc trưng. Lá cây mềm và mỏng, mọc đối nhau trên những thân mập, mọc thẳng đứng. Khoảng sáu tuần sau khi trồng, thân có thể cao tới 20–30 cm. Lá chủ yếu có màu đỏ, nhưng tùy giống hoặc dòng mà lá cũng có thể xanh, hồng, nâu vàng hoặc cam. Phần lớn lá có hình trứng hoặc trứng ngược. Ở một số giống, lá thuôn dần về đầu hoặc có hình mác. Khi trồng trên cạn, cây mọc dày hơn, lá to bản hơn và phần lớn có màu xanh. Nếu điều kiện thật tốt, cây sẽ nhả những bọt oxy li ti ở đầu lá, hay còn gọi là "pearling".

Các giống

• 'Variegated' có màu đỏ tím hoặc hồng, pha sắc nâu vàng và cam. Lá to, mép lượn sóng, gân lá màu trắng. Giống này khó trồng hơn.
• Các giống xanh có thân cao, lá phần lớn màu xanh và chỉ hơi ửng hồng hoặc đỏ ở phần ngọn. Đây là nhóm dễ trồng nhất.
• Các giống đỏ đỏ từ ngọn xuống gốc. Nhìn chung nhóm này khó trồng hơn.
• 'Narrow leaf' phân nhánh rất nhiều, cho ra rất nhiều lá hẹp, gần như hình mác, màu đỏ tươi.
• 'Mini butterfly' trông giống Rotala rotundifolia nhưng đỏ đậm hơn, mép lá hơi cuộn ra ngoài. Giống này khó trồng, nhất là trong bể low-tech (bể không châm CO2, đèn yếu).
• 'Mini type 4 green' có lá cỡ vừa, mềm, màu xanh, mép lá có răng cưa. Dưới đèn mạnh, lá sẽ lên sắc cam.
• 'Mini type 4 red' giống type 4 green nhưng cả cây đỏ đậm. Giống này cần đèn mạnh, nền giàu dinh dưỡng và châm phân nước đầy đủ.
• 'Mini type 2' có mép lá cuộn xoăn, lá phần lớn màu xanh pha sắc hồng và cam. Giống này khó giữ được lâu dài.

Trồng và nhân giống

Cây hợp nhất với trung cảnh và hậu cảnh. Trong bố cục kiểu Nature hay kiểu Nhật, cây có thể làm điểm nhấn rất nổi. Trong bể kiểu Hà Lan (Dutch), bạn có thể trồng nó thành từng dải hoặc từng lớp.

• Tháo dây buộc bó cây và chia ra thành nhiều phần.
• Khử trùng cây con nếu đó không phải cây cấy mô.
• Cắm từng thân xuống nền giàu dinh dưỡng, mỗi thân cách nhau khoảng 5–8 cm để cây không chen chúc và che sáng lẫn nhau.
• Châm phân nước ngay từ đầu và tiếp tục châm trong suốt thời gian cây lớn.

Cây nhân giống bằng cách giâm ngọn. Bạn cắt phần ngọn dài khoảng 10–15 cm rồi cắm lại xuống nền. Hãy giữ khoảng cách hợp lý giữa các thân, châm phân và tỉa đều tay để cây đâm nhiều nhánh bên. Bạn cũng có thể trồng cây theo kiểu dry start (trồng cạn trước rồi mới cho nước vào). Cách này cho cây nguồn CO2 không giới hạn, nhưng lúc chuyển sang ngập nước thì cây có thể bị tan lá.

Các vấn đề thường gặp

• Ngọn còi cọc, xoăn lại. Thủ phạm thường là CO2 không ổn định, lúc nhiều lúc ít, hoặc châm phân quá tay. Mép lá và ngọn lá bị vụn, xoăn lại, có khi héo luôn. Bạn nên kiểm tra lại CO2 và lượng phân đang châm.
• Vàng lá (chlorosis), lá nhợt màu. Phần lớn trường hợp là do thiếu sắt. Cách xử lý là tăng lượng sắt chelate trong nước.
• Cây chuyển nâu. Cây nhạy cảm với thuốc khử trùng. Phần mô càng non thì càng bị hại nặng.
• Tan lá. Đây là loài khó tính, cần thông số nước ổn định. Thông số thay đổi đột ngột có thể làm cây tan lá.
• Rụng lá gốc, thân trơ trụi ở phần dưới. Khi cây mọc quá dày, lá phía dưới thiếu sáng nên chết dần. Bạn nên để cây thưa ra và tỉa thường xuyên.

Lợi ích

• Trang trí bố cục. Dáng cây và màu lá rất đẹp, làm điểm trang trí cực tốt cho bể.
• Dễ dời chỗ. Rễ cây yếu nên bạn có thể dời hoặc nhổ cây dễ dàng mà không làm xới tung nền.
• Chỗ trú ẩn. Cây là chỗ nấp và bóng râm cho động vật không xương sống, tép và cá nhỏ.
• Nguồn thức ăn. Trên cây có lớp màng sinh học (biofilm), đây là thức ăn đầu đời lý tưởng cho cá bột và tép con mới nở.
• Bổ sung oxy. Cây cung cấp thêm oxy cho nước.

Sinh vật nuôi chung phù hợp

• Cá gồm cá betta, cá tetra, cá sặc trân châu (pearl gourami), cá sặc mật (honey gourami), cá ngựa vằn, cá cherry barb, cá platy, cá bảy màu, cá endler, cá molly, cá otocinclus, cá chuột pygmy và nhiều loài khác.
• Ốc gồm ốc trapdoor Nhật (Japanese trapdoor snail), ốc sừng cừu (ramshorn), ốc nerite, ốc tháp Malaysia, ốc quỷ đen, Asolene spixi, ốc thỏ và nhiều loài khác.
• Tép cảnh gồm tất cả các dòng Neocaridina (tép red cherry, Blue Velvet, Snowball, Black Rose, Orange Sakura, Green Jade, Rili…) hoặc Caridina (Crystal Red, Caridina cf. babaulti, Blue Tiger…), tép Amano, tép ma (ghost shrimp), tép tre (bamboo shrimp), tép ma cà rồng (vampire shrimp) và nhiều loài khác.

Bạn nên tránh những loài có thể phá hoặc ăn cây, như cá koi, cá vàng, cá oscar, cá cầu vồng, cá Jack Dempsey, cá heo hề (clown loach) và cichlid châu Phi. Cũng đừng nuôi chung với phần lớn các loài tôm càng hay cua nước ngọt, vì chúng hay cắt, ăn và nhổ bật cây lên.

Cây này dễ mua ở các cửa hàng cá cảnh và vườn ươm cây thủy sinh khắp thế giới. Một bó có thể có tới 7 thân tươi khỏe. Khi mua, bạn nên chọn những cây khỏe, xanh tốt, không có vết cắt, vết rách hay chỗ đổi màu.

Rotala macrandra hợp với người đã có kinh nghiệm hơn. Cây đòi hỏi điều kiện cao và phải chăm kỹ thì mới khỏe và lên màu đẹp.