10 lời khuyên cho người mới chơi bể thủy sinh, xếp theo độ quan trọng

Người mới chơi thủy sinh hay sa vào hai cái bẫy. Một là muốn làm ngay một bể đẹp như ảnh trên mạng. Hai là hỏi mỗi người một câu rồi rối vì ai trả lời cũng khác. Kết quả quen thuộc là bể lên rêu hại, cây èo uột, người chơi nản rồi bỏ.

Bài này gom 10 lời khuyên cho người mới, xếp từ ít quan trọng đến quan trọng nhất. Mỗi lời khuyên đi kèm cách làm cụ thể để bạn áp dụng được cho bể đầu tiên.

Làm sao để bể chạy ổn định mỗi ngày

Chữ quan trọng nhất là đều đặn. Ý này nằm ở cuối danh sách chỉ vì nó quá rộng, chứ bể thủy sinh nào chạy tốt cũng nhờ nó. Hai thứ cần đều nhất là đèn và CO2, và cả hai đều tự động hóa được dễ dàng.

1. Cắm đèn qua timer để đèn bật và tắt cùng giờ mỗi ngày. Như vậy thời gian chiếu sáng không bao giờ lệch.
2. Cắm van điện CO2 qua timer. Cho CO2 chạy trước khi bật đèn khoảng 1–2 tiếng và tắt trước khi tắt đèn khoảng 1 tiếng.
3. Đặt nhắc nhở trên điện thoại để sáng nào cũng châm một ít phân nước.
4. Chọn một lịch bảo dưỡng hợp với mình rồi giữ cố định. Ai rảnh thì làm vào thứ Bảy, ai bận thì làm buổi tối cũng được, miễn là làm đều.

Vì sao nên bắt đầu đơn giản

Những bể đẹp trên Instagram phần lớn là của người đã chơi lâu và đã mắc đủ lỗi. Bắt chước ngay bể đó từ lần đầu thì nhiều khả năng bạn sẽ thất bại, thất vọng rồi bỏ cuộc. Nên đi từng bước:

1. Đầu tiên chỉ tập trồng cho cây khỏe.
2. Cây lên ổn rồi thì tập cắt tỉa.
3. Cắt tỉa quen tay rồi mới học cách phòng rêu hại.

Mỗi bể sau làm khá hơn bể trước một chút. Đi chậm như vậy nhưng bạn sẽ đi được xa hơn.

Chọn lũa, đá thế nào cho an toàn

Bây giờ trên thị trường có rất nhiều loại đá và lũa mới. Một loại an toàn cho bể không có nghĩa là nó không làm thay đổi nước. Người mới không biết điều này thì rất dễ gặp chuyện.

• Đá Seiryu nhả nhiều canxi, làm nước cứng lên. Nước cứng hơn thì cần châm nhiều CO2 hơn. Nếu không biết mà vẫn châm CO2 như bình thường thì khả năng cao bể sẽ bị rêu râu đen (black beard algae, BBA) nặng.
• Một số loại lũa nhả nhiều tannin làm nước ngả vàng nâu. Có loại lũa nhiều chi tiết rất đẹp (hay gọi là millennial wood) lại tiết nhớt, lên nấm và bốc mùi hôi. Không ít người đã mất cá tép vì loại lũa này.

Trước khi mua lũa đá, bạn nên tìm hiểu xem loại đó ảnh hưởng đến nước thế nào.

Cố định bố cục bằng keo và giấy bếp

Bố cục nhiều nhánh lũa, nhiều cục đá mà không cố định thì chỉ cần một lần cắt tỉa lỡ tay chạm vào là đổ cả cụm. Cách làm vừa rẻ vừa chắc như sau:

1. Vo một mẩu giấy bếp lại.
2. Nhét mẩu giấy vào khe giữa hai điểm cần nối, ví dụ giữa hai nhánh lũa hoặc giữa lũa và đá.
3. Nhỏ vài giọt keo 502 dạng lỏng lên giấy cho thấm đẫm.
4. Chỉ vài giây sau giấy cứng lại như đá và giữ chặt hai mảnh với nhau.

Có nên trồng cây mọc nhanh không

Hướng dẫn cho người mới thường gợi ý dương xỉ java, ráy (Anubias), Cryptocoryne và Bucephalandra. Đây là những cây dễ, ai trồng cũng sống. Nhưng bạn nên trồng thêm vài loại cây mọc nhanh. Cây mọc nhanh hút dinh dưỡng thừa rất mạnh, giành phần ăn của rêu hại, và làm bể ổn định sớm hơn.

Nếu bạn muốn bể nhàn, không thích hai tuần lại cắt tỉa một lần, thì chỉ cần trồng cây mọc nhanh tạm thời trong mấy tuần đầu. Khi bể đã ổn định thì nhổ bỏ chúng đi.

Làm bảo dưỡng nhẹ nhàng hơn

Bảo dưỡng mà cực thì không ai làm đều được lâu. Tuần nào cũng xách từng xô nước nặng thì sớm muộn bạn cũng ngại. Muốn bảo dưỡng đều thì phải làm nó dễ đi:

• Gom hết dụng cụ vào một chỗ và sắp xếp gọn gàng.
• Lập một hệ thống thay nước. Một cách hay là dùng ống dài xả nước thẳng ra bồn cầu. Khi châm lại, bạn đặt bơm chìm vào bồn rửa bếp, nối cùng ống đó và lấy nước có nhiệt độ phù hợp bơm thẳng vào bể.
• Chuẩn bị sẵn vài cái xô để đựng cây cắt tỉa, ngâm đầu vào và đầu ra của lọc trong dung dịch tẩy, hoặc giặt bông lọc bằng nước bể. Chơi thủy sinh thì xô bao nhiêu cũng không thừa.
• Bật nhạc lên khi làm. Thấy vui thì bạn sẽ làm thường xuyên hơn.

Đèn là chân ga: cân bằng đèn, CO2 và phân

Hãy coi đèn như chân ga. Đạp ga mạnh thì xe chạy nhanh nhưng tốn xăng hơn. Đèn mạnh thì cây lớn nhanh, nhưng cây cũng cần nhiều CO2 và phân hơn. Thiếu một trong hai là rêu hại tới.

Bể nhỏ dù dùng đèn mạnh nhưng có lớp cây nổi che nên ánh sáng xuống tới dưới khá ít. Nếu vớt hết cây nổi đi thì cân bằng mất ngay. Lúc đó phải châm CO2 và tăng phân, nếu không bể sẽ lên rêu hại.

Gặp rêu hại thì làm gì

Bể mới set khoảng 2–3 tuần thường bắt đầu lên rêu. Người mới thấy vậy thì hoảng, chạy ra tiệm mua thuốc diệt rêu hoặc giảm đèn. Giảm đèn còn tệ hơn, vì cây sẽ chậm lớn trong khi mình đang cần cây lớn nhanh để lấn rêu hại.

Bể mới lên rêu là chuyện bình thường và diễn ra khá theo lịch:

1. Tuần thứ 3 thường xuất hiện tảo silic (diatoms).
2. Tuần thứ 4 có thể có thêm rêu bụi xanh (green dust algae, GDA) và rêu đốm xanh (green spot algae, GSA).
3. Lúc này là lúc thả đội ăn rêu như cá otto (Otocinclus) và tép Amano.
4. Đến tuần 6–7 rêu thường hết sạch và bể sạch bong.

Bạn không cần biết hết về rêu hại, chỉ cần nắm mấy dấu hiệu cơ bản:

• Tảo silic là dấu hiệu bình thường của bể mới.
• Rêu bụi xanh thường do dư dinh dưỡng một chút.
• Rêu đốm xanh thường do dư phosphate.
• Rêu sợi (filamentous algae) thường do thiếu CO2 hoặc đèn quá mạnh.
• Rêu râu đen thường do nồng độ CO2 lên xuống thất thường.

Lên kế hoạch trước khi mua

Nhiều người mua bể, mua nền, mua cây rồi bắt tay vào làm mà không biết mình đang làm gì. Phần lớn những bể như vậy không ra kết quả tốt. Bạn nên ngồi tính trước. Ví dụ bạn định mua bể 60 cm, rồi muốn nâng lên bể 90 cm. Bể 90 cm cần nhiều phân nền hơn, tổng chi phí đội lên khá nhiều, nên có khi giữ bể 60 cm là hợp lý hơn. Chốt kích thước bể rồi thì chia ngân sách cho bộ CO2, cho cây, và quyết định dùng lọc ngoài hay lọc trong. Bạn cũng nên tìm hiểu trước nhu cầu của từng loại cây định trồng. Lập danh sách đồ bắt buộc và đồ tùy chọn sẽ giúp bạn không mua thừa, cũng không thiếu.

Tìm một người để học theo

Đây là lời khuyên quan trọng nhất. Bạn hãy tìm một người có bể đúng kiểu mình thích và cho ra kết quả mình muốn. Tìm hiểu cách họ làm, sản phẩm họ dùng, cách họ châm phân và bảo dưỡng, rồi làm theo.

Hỏi trên hội nhóm thì bạn sẽ nhận về mười câu trả lời khác nhau, vì mỗi người một phương pháp, một loại sản phẩm. Người mới đọc xong càng rối hơn. Người mới nào cũng phải tự mò xem cái gì không hiệu quả trước khi tìm ra cái hiệu quả, và quá trình đó vừa mất thời gian vừa mệt. Đi theo cách của một người đã thành công thì bạn bớt được rất nhiều đường vòng. Bạn cũng không nhất thiết phải nói chuyện với họ. Ngày nay rất nhiều người chơi ghi lại chi tiết quá trình làm bể của mình trên mạng xã hội, nên chỉ cần theo dõi và làm theo.

Bắt đầu từ đâu

1. Chọn một người chơi có bể bạn thích và theo dõi cách họ làm từ đầu đến cuối.
2. Lập danh sách đồ cần mua và chốt ngân sách trước khi ra tiệm. Khi chọn lũa đá, hỏi kỹ xem loại đó có làm thay đổi nước không.
3. Mua timer cho đèn và CO2 ngay từ ngày đầu, và trồng thêm vài bụi cây mọc nhanh.
4. Đánh dấu lịch tuần thứ 3–4 sau khi set bể là thời điểm chuẩn bị thả cá otto và tép Amano, thay vì hoảng lên khi thấy rêu.