Bảo dưỡng bể thủy sinh hằng tuần cho người mới: các bước nhanh, gọn

Bể thủy sinh cần được chăm đều tay mỗi tuần thì mới giữ được dáng đẹp. Nhưng bảo dưỡng không nhất thiết phải mất cả buổi. Với một quy trình rõ ràng, một bể nano thường xong trong khoảng 20 phút.

Bài này đi qua lý do phải bảo dưỡng, các bước của một buổi bảo dưỡng cơ bản, cách cắt tỉa một bể đã lâu chưa tỉa, và cách làm nhanh với những bể nhỏ ít việc.

Vì sao bể nào cũng phải bảo dưỡng

Có bốn lý do chính:

Trong video

• Xem video từ ▶ 0:35 Cá nhỏ bơi giữa rêu và cây thủy sinh xanh tốt trong bể.
• Xem video từ ▶ 0:40 Dùng ống siphon hút chất thải và thay nước trong bể thủy sinh.

• Dọn chất thải hữu cơ. Phần lớn chất thải đến từ cá, tép và các sinh vật khác. Cây cũng thải ra chất hữu cơ. Thay nước lớn và đều là cách lấy chúng ra khỏi bể.
• Không cho phân tích tụ. Người chơi thường châm phân nước (phân lỏng pha thẳng vào nước bể) nhiều hơn mức cây thật sự dùng. Nếu cứ châm mà không thay nước, phần dư sẽ dồn lại và đến lúc nào đó sẽ sinh rêu hại.
• Giữ cây trong khuôn khổ. Cây không được tỉa sẽ cứ mọc tiếp và kéo theo đủ thứ rắc rối.
• Thẩm mỹ. Bể được chăm đều nhìn đẹp hơn hẳn.

Một buổi bảo dưỡng mất bao lâu

Thời gian phụ thuộc vào hai thứ. Thứ nhất là độ "chín" của bể. Bể mới set thường tốn công hơn bể đã chạy vài tháng. Thứ hai là lượng cây cần tỉa. Cắt tỉa tốn thời gian hơn nhiều so với một lần thay nước bình thường.

Bạn nên tự hỏi mình có bao nhiêu thời gian và sẵn sàng bỏ ra bao nhiêu. Nhiều người chọn một buổi sáng cuối tuần, bật nhạc lên và làm thong thả. Đó là thói quen riêng, nhưng coi bảo dưỡng như một phần lịch cuối tuần thì sẽ dễ duy trì hơn.

Quan sát trước khi bắt tay vào làm

Trước khi đụng tay vào bể, bạn hãy ngồi trước bể vài phút và xem cần làm gì. Cây vừa tỉa gần đây thì lần này bỏ qua khâu cắt tỉa. Kính, ống lọc hay sủi CO2 bám rêu thì phải chà. Khi đã biết trước việc gì cần làm, bạn sẽ làm nhanh và không bị sót.

Trong video

• Xem video từ ▶ 2:04 Bể nano kiểu Hà Lan cây xanh tốt, vừa tỉa gần đây.
• Xem video từ ▶ 2:24 Cận cảnh ống xả của lọc và thảm cây trong bể.

Ví dụ ở một bể nano kiểu Hà Lan (Dutch style), cây đã được tỉa gần đây nhưng rêu hại bám khá nhiều trên kính, ống hút, ống xả của lọc và sủi CO2. Nguyên nhân nhiều khả năng là sau khi tỉa vẫn châm phân nước đúng liều cũ, trong khi lượng cây trong bể đã ít đi nhiều. Sau mỗi lần tỉa mạnh, bạn nên giảm liều phân nước cho phù hợp. Đây là lỗi dễ mắc, kể cả với người chơi lâu năm.

Quy trình bảo dưỡng cơ bản khoảng 20 phút

Nguyên tắc chung là chà kính trước, thay nước lớn sau. Rêu chà ra sẽ lơ lửng trong nước, và lần thay nước lớn sẽ hút hết chúng đi. Nước mới cấp vào phải là nước máy đã chỉnh đúng nhiệt độ của bể.

1. Gỡ hết đồ trên kính. Thường là sủi CO2, drop checker (bình nhỏ đổi màu để đo CO2) và ống lily pipe bằng thủy tinh. Bạn thả ống lily pipe vào xô nước ấm có pha một chút thuốc tẩy để ngâm.
2. Hút ra khoảng 10% nước. Bạn dùng ống nhỏ xi phông nước ra xô đặt cạnh bể. Hạ mực nước một chút thì tay làm trong bể không bị tràn. Xô nước này để dành giặt vật liệu lọc nếu cần, hoặc ngâm cây vừa tỉa.
3. Chà kính. Phần lớn mặt kính chà bằng miếng bọt biển chùi kính. Góc khó với tới thì dùng bàn chải đánh răng hoặc một tấm thẻ nhựa.
4. Thay nước lớn. Lúc này rêu đang trôi lơ lửng, bạn hút ra một lượng nước lớn. Nước bể cũ có thể đem tưới vườn nếu nhà có vườn.
5. Cấp nước mới. Bạn dùng chính ống đó cấp lại nước máy đã đúng nhiệt độ. Cách nhanh là gắn ống vào một máy bơm đặt trong xô ở bồn rửa bếp. Bể đầy lại chỉ trong vài giây.
6. Rửa lily pipe. Bạn cọ ống bằng chổi cọ chuyên dụng, xả sạch thuốc tẩy rồi lắp lại vào lọc.
7. Rửa sủi CO2. Bạn ngâm sủi trong hũ thủy tinh có nước ấm và chút thuốc tẩy, ngâm vài phút. Trong lúc ngâm vẫn để CO2 chạy. Khí đẩy ra liên tục nên sủi tự sạch một phần, và thuốc tẩy không bị hút ngược vào trong sủi. Ngâm xong thì tráng lại bằng nước sạch.
8. Hớt váng mặt nước. Bạn dùng máy hớt váng (skimmer) làm sạch mặt nước, thế là xong.

Cắt tỉa một bể lâu ngày chưa tỉa

Ví dụ là một bể lớn hơn, hơn sáu tuần chưa đụng kéo và đang bị rêu tóc (hair algae). Kế hoạch cho bể này gồm tỉa nhiều cây, vệ sinh ống hút, ống xả và sủi CO2, gỡ càng nhiều rêu tóc càng tốt, chà kính, rồi kết thúc bằng một lần thay nước lớn.

Trong video

• Xem video từ ▶ 7:07 Tay tỉa và gỡ rêu hại giữa các bụi cây hậu cảnh trong bể.
• Xem video từ ▶ 7:36 Dọn tiền cảnh thảm cỏ bằng tay và ống hút ở cuối buổi tỉa.

Khi tỉa, bạn nên đi từ hậu cảnh ra tiền cảnh. Tiền cảnh, nhất là thảm cây, thường làm bể bẩn nhất. Để nó lại sau cùng thì không phải dọn đi dọn lại.

1. Cây thân đỏ hậu cảnh như Ludwigia 'Mini Super Red': tỉa ngọn, giữ lại vài đoạn đẹp để cắm lại sau khi xong việc.
2. Cây mọc nhanh như Hygrophila pinnatifida: đây là cây lên nhanh nhất bể nên phải tỉa mạnh tay.
3. Ráy (Cryptocoryne): tỉa thưa bớt lá dài vì chúng che sáng và cản dòng chảy.
4. Thảm tiền cảnh như cỏ tóc (dwarf hair grass): để sau cùng.

Tỉa xong, bạn gỡ rêu tóc ra khỏi rêu thủy sinh (moss) bằng tay, lấy được càng nhiều càng tốt. Nếu bể có tép Amano cỡ lớn, phần rêu tóc còn sót lại có thể để chúng xử lý dần. Cách này không chắc ăn hoàn toàn, nên phần lớn vẫn phải gỡ bằng tay. Sau đó làm như quy trình cơ bản: chà kính, thay nước lớn, hớt váng, lắp lại lily pipe và sủi CO2.

Bảo dưỡng nhanh cho bể nano ít việc

Không phải tuần nào bể nào cũng cần làm đủ các bước. Mỗi bể làm theo tình trạng của nó:

• Bể 20 lít mới tỉa hai tuần trước: chỉ chà kính, vệ sinh ống hút và ống xả của lọc, thay nước nhanh.
• Bể cube chạy lâu nhất: loại bể này cần rất ít công. Cây đã gần rậm nhưng vẫn đợi thêm được một tuần, nên chỉ thay nước và chà kính.
• Bể 10 lít không lọc: tuần trước bỏ qua nên kính có một lớp rêu mỏng. Lần này chỉ chà kính và gỡ bớt phần moss đã mọc quá to.

Với bể nhỏ, bạn không cần ống lớn và máy bơm. Một cái xô và một ống nhỏ là đủ để thay nước. Nếu không phải tỉa, năm bể như trên có thể làm xong trong khoảng một tiếng.

Có cần vệ sinh lọc hằng tuần không

Không cần. Lọc chỉ cần vệ sinh khi bạn thấy dòng chảy yếu dần. Với bể nuôi chủ yếu tép và vài con cá nhỏ, lọc hiếm khi bẩn nhanh, nên có thể rất lâu mới phải mở ra một lần.

Bắt đầu từ đâu

• Chọn một buổi cố định trong tuần để bảo dưỡng, và ngồi quan sát bể vài phút trước khi làm.
• Làm theo đúng thứ tự: gỡ đồ trên kính, hút 10% nước, chà kính, rồi mới thay nước lớn bằng nước máy đúng nhiệt độ.
• Sau mỗi lần tỉa mạnh, giảm liều phân nước cho tương xứng với lượng cây còn lại.
• Khi tỉa thì đi từ hậu cảnh ra tiền cảnh, và để thảm cây lại sau cùng.