Bảo dưỡng bể thủy sinh: lau kính, tỉa cây, thay nước đúng thứ tự

Nhiều người chơi thủy sinh ngại bảo dưỡng bể. Thực ra phần khó chịu nhất thường là làm lộn xộn, làm dở thì bị gọi đi, hoặc nước tràn ra sàn. Nếu chuẩn bị đủ đồ và làm đúng thứ tự, một buổi bảo dưỡng lớn cho một bể chỉ mất chừng 45 phút.

Bài này đi qua một buổi bảo dưỡng hoàn chỉnh cho bể high-tech có châm CO2. Các bước gồm lau kính, tỉa cây thân, vớt xác lá, vệ sinh ống lily pipe, thay 50% nước, bù khoáng và châm phân.

Khi nào bể cần bảo dưỡng lớn

Hai bể set cùng lúc có thể cần chăm rất khác nhau. Sau một tuần, bể low-tech trong ví dụ vẫn đẹp. Kính hơi bẩn, có chút rêu bám, cây thân tỉa cũng được mà để thêm một hai tuần cũng không sao.

Trong video

• Xem video từ ▶ 1:14 Bể low-tech sau một tuần vẫn đẹp, chỉ hơi rêu bám.
• Xem video từ ▶ 1:34 Bể high-tech cây thân mọc dày, cản dòng chảy và CO2.

Bể high-tech thì khác. Cây thân mọc dày tới mức cản dòng chảy, nên CO2 không còn đi đều khắp bể. Ngoài ra còn một mảng rêu lớn bong ra và nổi lên mặt nước. Có thể nó mọc quá to rồi tự tách ra, hoặc bọt khí kẹt bên trong làm nó nổi. Gặp những dấu hiệu này là bể cần một buổi bảo dưỡng lớn.

Chọn giờ làm cũng quan trọng. Bạn nên làm vào lúc rảnh hẳn, chẳng hạn sáng cuối tuần, để không phải bỏ dở giữa chừng. Mặc đồ thoải mái, pha ly cà phê, bật chút nhạc thì buổi bảo dưỡng sẽ bớt giống một việc phải làm.

Chuẩn bị những dụng cụ gì

• Một thau nước ấm pha chút thuốc tẩy (bleach) để ngâm lily pipe.
• Vợt lớn và vợt nhỏ.
• Dao cạo rêu kính.
• Miếng mút lau kính. Loại có phần kim loại vẫn không làm xước kính và chà được các vết rêu cứng đầu.
• Kéo tỉa (kéo lượn sóng dùng được cho mọi loại cây) và nhíp.
• Cọ thông ống cho lily pipe, bàn chải đánh răng cũ.
• Vài cái kẹp ống.
• Máy đo TDS.
• Ống xi phông kiểu hút nền và một xô lớn để hứng nước.

Các bước bảo dưỡng theo thứ tự

1. Tắt thiết bị. Tắt lọc, sưởi và CO2. Bạn có thể để lọc chạy cũng được. Nhưng khi mực nước thấp, lọc dễ hút phải khí và đầu ra bắn tung tóe, nên tắt đi thì gọn hơn.
2. Rút 5–10% nước. Mục đích là để lúc lau kính nước không tràn qua mép bể. Mảng rêu nổi đang vướng tay thì vớt ra bỏ vào xô trước.
3. Lau kính trước. Dao cạo rêu làm sạch rất tốt trên mặt kính phẳng. Bể bo góc tròn thì dao cạo không vào được, nên dùng mút sẽ dễ hơn. Rêu cạo ra sẽ theo nước ra ngoài khi xi phông sau đó. Tạm thời chỉ lau kính trước, hai bên hông để lại vì lúc này còn vướng cây, khó nhìn.
4. Tỉa cây thân phía sau. Lần đầu cắt thật mạnh tay, chỉ chừa khoảng 10 cm tính từ nền. Cắt tới đâu thấy vướng thì nhặt ngọn ra bỏ vào xô thay nước.
5. Tỉa lại lần hai cho có dáng. Đi lại một lượt, cắt xéo hai bên để cụm cây phía sau thành hình chữ V. Lúc này trông bể khá trơ trụi, nhưng cây sẽ mọc lại nhanh.
6. Gom vụn cây nổi. Có thể vớt bằng vợt. Dùng máy hớt váng (skimmer mặt nước) gắn lên kính thì nhàn hơn nhiều. Máy bị nghẹt vì mảnh lá to thì gỡ ra rồi cho chạy tiếp.
7. Tháo lily pipe trong lúc chờ. Gỡ giác hút khỏi kính, rút ống mềm ra khỏi lily pipe. Dùng kẹp ống giữ đầu ống mềm cố định vào thành bể. Nếu để ống rơi xuống, nó sẽ tự xi phông và rút cạn nửa bình lọc. Lily pipe cho vào thau thuốc tẩy ngâm.
8. Lau nốt kính hông. Cây đã gọn nên lúc này mới dễ thấy chỗ bẩn.
9. Dọn tiền cảnh. Thảm không cần tỉa. Chỉ nhặt những gì lạc chỗ, ví dụ vài ngọn Ludwigia mọc lan ra phía trước, rêu không bám vào đâu mà trôi lơ lửng, hay cây con mọc trên lá dương xỉ Java (Java fern) mà bạn thấy không đẹp.
10. Xi phông tới 50%. Kẹp ống xi phông vào kính để không phải đứng giữ.
11. Vệ sinh lily pipe. Trong lúc chờ nước rút, lấy lily pipe ra khỏi thau thuốc tẩy. Xả thật kỹ bằng nước nóng, rồi thông vài lượt bằng cọ. Một số người còn tráng thêm thuốc khử clo, nhưng không bắt buộc.
12. Châm nước lại. Trong lúc nước lên, buộc lại mảng rêu đã vớt ra. Có thể xé bớt một phần để dùng cho bể khác. Dùng keo dán gel (super glue dạng gel) cũng được.
13. Bật lại thiết bị. Khi nước gần đầy thì gắn lại lily pipe và chạy lọc. Sau đó mở lại sưởi và CO2.
14. Bù khoáng nếu dùng nước RO. Xem phần dưới.

Nước RO và chuyện bù khoáng

Nước máy cứng vẫn trồng cây được. Bể trong ví dụ từng chạy bằng nước máy khá cứng nhiều năm mà cây vẫn lên tốt. Máy lọc RO chủ yếu cần cho bể biển. Nhưng phần lớn cây thủy sinh nước ngọt thích nước mềm, nên có máy RO rồi thì dùng luôn cho bể nước ngọt cũng rất hợp.

Trong video

• Xem video từ ▶ 8:21 Đang châm nước vào bể thủy sinh bằng ống.
• Xem video từ ▶ 8:46 Máy lọc RO nhiều cấp lắp trong góc nhà.

Nếu máy RO cho ra nhiều nước, khoảng 3.000 lít mỗi ngày như trong ví dụ, bạn có thể châm thẳng từ máy vào bể. Máy yếu hơn thì nhiều người cho nước chảy vào thùng chứa trước, đủ nước rồi mới bơm vào bể.

Nước RO đã bị lọc gần hết khoáng, nên sau khi châm đầy cần bù khoáng lại. Trong ví dụ, TDS đo được sau khi châm là 68, còn mức muốn giữ là khoảng 120. Đây là con số theo thói quen của một bể cụ thể, không phải chuẩn chung. Cách làm là đổ phần khoáng đã pha sẵn vào bể, chờ 15–20 phút cho tan đều rồi đo lại TDS xem đã tới mức mình muốn chưa.

Châm phân thế nào cho bể mới

Cách châm phân trong ví dụ rất đơn giản, chỉ dùng hai loại phân nước:

Bạn dùng hãng khác cũng được. Nguyên tắc là bể mới châm nhẹ, chủ yếu kali và vi lượng. Khi nền phân bắt đầu cạn thì chuyển sang phân đầy đủ.

Làm gì với ngọn cây vừa tỉa

Sau buổi tỉa sẽ còn một xô đầy ngọn cây thân khỏe. Nhiều người cắm lại một ít ngọn để phía sau đỡ trơ. Nếu thấy gốc còn lại đã đủ dày thì không cần cắm lại. Bể sẽ trông hơi xấu một hai tuần rồi tự đầy lên. Ngọn dư có thể đem sang bể khác để cây dày nhanh hơn.

Bao lâu làm một lần

Buổi bảo dưỡng lớn như trên chỉ cần làm khoảng một tháng một lần. Các cuối tuần còn lại chỉ cần thay nước nhanh và lau kính một chút, xong rất nhanh. Rêu hại là chuyện dài, nên tách thành một chủ đề riêng.

Bắt đầu từ đâu

• Gom đủ dụng cụ vào một chỗ: vợt, dao cạo, mút, kéo, nhíp, xi phông, xô, kẹp ống.
• Chọn một khung giờ rảnh cố định trong tuần để bảo dưỡng.
• Nhìn bể high-tech xem cây thân có đang cản dòng chảy không. Nếu có thì lên lịch một buổi tỉa mạnh theo thứ tự ở trên.
• Nếu dùng nước RO, mua máy đo TDS và chọn một mức TDS để giữ ổn định sau mỗi lần thay nước.