Chi phí set bể thủy sinh 55 lít low-tech và high-tech, kèm hỏi đáp

Người mới thường kẹt ở hai câu hỏi: set một bể thủy sinh tử tế thì tốn bao nhiêu, và set xong thì giữ bể cân bằng thế nào. Bài này tổng hợp chi phí thực tế của hai bể 55 lít chạy song song, một bể low-tech giá vừa phải và một bể high-tech có CO2. Sau đó là phần hỏi đáp về đèn, phân, CO2, nước RO, lọc, cắt tỉa và số cá nên thả.

Hai bể dùng chung loại nền, lũa và đá. Vì vậy chênh lệch nằm gần như hết ở thiết bị, và bạn sẽ thấy rõ tiền đổ vào đâu thì đổi lại được gì.

Set hai bể 55 lít hết bao nhiêu tiền

Giá dưới đây tính bằng euro, mua ở châu Âu. Về Việt Nam giá sẽ khác, nhưng tỷ lệ giữa các khoản vẫn đáng tham khảo. Bể low-tech không cố chọn đồ rẻ nhất. Đồ được chọn theo hướng vừa túi tiền mà chất lượng vẫn ổn.

Trong video

• Xem video từ ▶ 0:00 Hai bể kính 55 lít đặt cạnh nhau, một bể đã có nền.
• Xem video từ ▶ 0:10 Bể thủy sinh có lũa, đá và cây mọc phủ nền.

Phần trang trí gồm một bao phân nền 9 lít giá 40, một khúc lũa vừa với hai khúc nhỏ giá 44, đá nham thạch đen loại đẹp giá 41, keo dán và 10 loại cây, ước chừng 6 euro mỗi loại. Bể low-tech thả 8 cá Danio margaritatus (galaxy rasbora) và 8 cá cầu vồng Pseudomugil. Bể high-tech thả 8 cá Microdevario kubotai và 8 cá neon xanh. Mỗi bể có thêm một nhóm tép, ốc và cá dọn bể.

Bể high-tech đắt hơn gần 400 euro. Bù lại, cây lên nhanh và dày hơn hẳn, nhìn tổng thể cũng đẹp hơn. Nếu tính về mặt hình ảnh thì khoản chênh này đáng tiền. Còn muốn bớt chi phí thì cứ cắt ở phần thiết bị của bể low-tech, vẫn làm được rẻ hơn nữa.

Cân bằng đèn, phân và CO2 cho bể mới

Đây là câu hỏi gặp nhiều nhất. Nguyên tắc chung là bắt đầu nhẹ tay rồi tăng dần, riêng CO2 thì giữ ổn định ngay từ đầu.

1. Đèn: tuần đầu bật 6 tiếng mỗi ngày. Mỗi tuần cộng thêm nửa tiếng cho đến khi đủ 8 tiếng, và không nên vượt quá 8 tiếng. Khi chạm mốc 8 tiếng thì cây đã bắt đầu mọc và dùng được hết lượng sáng đó. Bật 8 tiếng ngay từ ngày đầu vẫn có thể ổn, nhưng người ít kinh nghiệm rất dễ bị rêu hại.
2. Phân nước: bể mới ít cây, cây lại đang làm quen môi trường nên ăn phân ít hơn bể đã phủ kín. Châm nửa liều trong thời gian đầu. Khi thấy cây đã khỏe và dày thì mới lên đủ liều.
3. CO2: theo dõi bằng drop checker, tức ống thử đổi màu theo nồng độ CO2 trong nước. Drop checker phải chuyển sang xanh lá chanh trong vòng một tiếng sau khi đèn bật. Nếu đến lúc đó nó chưa xanh thì tăng lượng CO2, hoặc mở CO2 sớm hơn, khoảng 1–2 tiếng trước giờ bật đèn.

Làm xong ba bước này thì phần còn lại là ngồi xem bể. Mỗi lần tăng đèn hay tăng phân, bạn để ý xem bể đổi thế nào trong vài ngày sau. Muốn đọc được bể thì phải biết loại rêu hại nào mọc vì lý do gì:

• Kính phủ nhiều bụi xanh (green dust algae) thường do châm phân nước hơi nhiều. Giảm phân lại.
• Rêu tóc (hair algae) mọc nhiều thường do đèn quá mạnh. Giảm đèn lại.

Ở bể high-tech, mỗi lần chỉnh hãy chỉnh một chút thôi. Dân chơi hay nói tìm cân bằng là chuyện của nhiều lần chỉnh nhỏ, không phải một lần chỉnh lớn.

Dùng nước RO thế nào cho đúng

Nước RO không bắt buộc, kể cả với bể high-tech. Nó chỉ đáng dùng khi nước máy chỗ bạn cứng. Phần lớn cây thủy sinh mọc tốt hơn trong nước mềm. Dùng nước máy cứng vẫn có thể ra kết quả tương tự, chỉ là cây chậm hơn một chút và dễ dính rêu hại hơn. Lúc đó RO là cách để đỡ cực.

• Mức khoáng: pha khoáng vào nước RO tới TDS khoảng 120 ppm, ứng với GH chừng 3. Đây là mức nhiều người chơi cây dùng, và Green Aqua cũng làm theo mức này.
• Châm bù nước bay hơi: dùng RO nguyên chất, không pha khoáng. Nước bay hơi đi nhưng khoáng vẫn nằm lại trong bể.
• Khi thay nước nhiều: đổ RO nguyên chất vào cho đầy, rồi đo TDS. Thường lúc này chỉ còn 80–90 ppm. Bạn thêm khoáng dần cho đến khi về lại 120.

Khoáng cho cá betta hay cho cá khác đều như nhau. Không có loại khoáng riêng cho từng loài cá.

Bể có CO2 và không CO2 khác nhau ra sao

Với cây dễ và trung bình, CO2 không bắt buộc. Hai bể ở đây chỉ trồng cây loại này. Bể có CO2 đẹp hơn rõ, nhưng chơi hay không là tùy bạn thích kiểu nào.

Cây cắt ngọn ở bể high-tech dày hơn hẳn dù cả hai bể đều chỉ cắt tỉa và trồng lại một lần. Đèn mạnh và CO2 làm cây mọc nhanh hơn. Cây có nhiều năng lượng hơn thì cũng đâm nhiều nhánh bên hơn. Ludwigia palustris 'Super Red' là ví dụ rõ. Ở bể có CO2 nó ra rất nhiều nhánh, còn ở bể low-tech nó chủ yếu chỉ mọc một thân. Không phải loài nào cũng phản ứng như vậy.

Chạy CO2 vài tháng đầu rồi tắt thì sao? Bể đã phủ kín cây sẽ vẫn đẹp thêm một thời gian. Đến khi cắt tỉa, cây mọc lại chậm và không đẹp như lúc còn CO2. Bù lại, bể dễ chăm hơn nhiều vì cây chậm hẳn.

Mỗi kiểu bể có điểm yếu riêng:

• Low-tech: trải thảm bằng cỏ tóc (hair grass) gần như thất bại. Sau 6 tháng nó mọc rất ít và không thành thảm. Helanthium tenellum trồng sau mọc khá hơn nhiều, dù cũng chưa kín. Nếu làm lại thì nên chọn Helanthium tenellum làm thảm ngay từ đầu.
• High-tech: bể rất dễ mất cân bằng. Chỉ cần CO2 trục trặc một chút là rêu hại xuất hiện gần như ngay. Ở bể này, một sự cố CO2 làm nhiều cây bị phủ một lớp rêu tóc ngắn. Loại này khó dứt, và thường phải mất vài tuần mới kéo bể về lại được.

Lên màu đỏ cho cây và châm phân hằng tuần

Muốn cây đỏ đậm thì cần hai thứ: đèn mạnh và nitơ thấp. Nếu châm nhiều nitơ, màu đỏ sẽ nhạt dần. Giữ nitrat thấp thì cây lên màu đỏ đẹp nhất.

Về phân nước, bể low-tech nhận một lần bơm, bể high-tech nhận gấp đôi. Cả hai đèn đều chạy 100%. Vì nền đã lót nhiều dinh dưỡng nên quên châm phân vài hôm cũng không sao. Thực tế là phân chỉ được châm 3–4 lần mỗi tuần, đúng liều ghi trên chai.

Bảo dưỡng định kỳ: thay nước, lọc, cắt tỉa

Người mới nên giữ lịch bảo dưỡng cố định. Chọn một ngày rảnh trong tuần, ví dụ sáng thứ Bảy, và làm đều mỗi tuần. Làm hằng tuần thì mỗi lần chẳng tốn bao nhiêu công: thay nước, lau kính, đổ đầy lại là xong. Mỗi tháng sẽ có một buổi lâu hơn bình thường. Bảo dưỡng đều như vậy thì bạn không bị ngán bể.

• Lọc: không cần vệ sinh hằng tuần. Hai bể này chạy 6 tháng mà lọc chỉ được rửa một lần, sau khoảng 4 tháng. Khi thấy dòng chảy ra yếu đi rõ thì mới rửa lọc.
• Dòng chảy: không cần để ý riêng dòng sát nền. Chọn lọc có lưu lượng khoảng gấp 10 lần thể tích bể mỗi giờ là đủ.
• Vật liệu lọc: cả hai lọc đều chạy nguyên bản theo hộp, không thay mút bằng vật liệu vi sinh. Bể vẫn ổn, nghĩa là người mới không nhất thiết phải mua thêm vật liệu lọc đặc biệt.

Cắt tỉa cây cắt ngọn thì tùy độ dày. Bể đã dày thì ngọn cắt ra bỏ đi luôn. Bể còn thưa thì cắm lại hết các ngọn. Nếu cứ cắt rồi bỏ mãi, phần gốc dần xấu đi. Lúc đó bạn giữ lại các ngọn đẹp, nhổ hết phần thân dưới cùng rễ, rồi cắm lại ngọn như trồng mới.

Thả cá và đội dọn bể khi nào

Đội dọn bể gồm tép, ốc, cá dọn bể nhỏ. Bạn nên thả chúng khi thấy dấu hiệu rêu hại đầu tiên, thường là rêu nâu (brown algae) sau 2–3 tuần. Đến lúc này bể gần như đã chạy xong chu trình nitơ.

Nitrit lúc nào cũng phải bằng 0. Nitrat thì mỗi người giữ một mức khác nhau. Ở hai bể này, que thử cho nitrat trong nước gần như bằng 0. Điều đó không có nghĩa bể thiếu nitrat. Phần lớn đã nằm trong nền và trong thân cây, vì cây hút rất nhanh. Cây trông khỏe thì không cần lo nhiều về con số nitrat.

Nhiệt độ khoảng 22–23°C là lý tưởng. Cây mọc tốt ở mức này, còn rêu hại thì kém phát triển. Rêu hại ưa nước ấm, nên ở nước nóng như Việt Nam, bạn sẽ phải vất vả hơn một chút.

Bắt đầu từ đâu

1. Liệt kê thiết bị theo bảng trên và quyết định có chơi CO2 hay không trước khi mua. Đây là khoản làm chênh giá nhiều nhất.
2. Nếu chơi low-tech, chọn cây dễ và trải thảm bằng Helanthium tenellum thay vì cỏ tóc.
3. Tuần đầu bật đèn 6 tiếng và châm nửa liều phân. Mỗi lần tăng chỉ tăng một chút rồi theo dõi rêu hại để biết nên chỉnh gì.
4. Chọn một ngày cố định trong tuần để thay nước và lau kính, rồi giữ lịch đó.