Cách chọn đèn thủy sinh: nhiệt độ màu, công suất và số máng đèn

Cây thủy sinh cũng cần ánh sáng để quang hợp như cây trên cạn. Ngoài sông suối, cây sống nhờ ánh nắng. Bể của mình thì đặt trong phòng khách, phòng ngủ, nơi nắng gần như không chiếu tới. Vì vậy cây trong bể sống được hay không phần lớn do chiếc đèn quyết định.

Nhiều người mới chơi muốn bớt tiền nên dùng bóng đèn học, bóng sợi đốt, có khi lấy cả đèn màu dành cho bể cá để chiếu cho bể cây. Đây là sai lầm hay gặp nhất. Bài này hướng dẫn cách đọc thông số, tính công suất, chọn số máng đèn và loại đèn sao cho đủ sáng cho bể của bạn.

Vì sao đèn là thứ không nên tiết kiệm

Thiếu lọc, thiếu CO2 thì một số loại cây dễ tính vẫn sống được. Mấy bể thủy sinh trong thùng xốp là ví dụ: không lọc, không bình CO2, cây vẫn lên và cá vẫn khỏe. Nhưng thiếu ánh sáng thì cây không quang hợp được, và cây chắc chắn sẽ tàn dần. Nói vậy không có nghĩa các phụ kiện khác không cần. Chỉ là nếu tiền có hạn thì bớt ở chỗ khác, đừng bớt ở đèn.

Một chiếc đèn tốt còn làm cây và cá lên màu đẹp hơn hẳn. Bể nhiều màu theo phong cách Hà Lan và một số loại cây khó tính đòi hỏi ánh sáng rất khắt khe. Với những bể này, đèn yếu thì gần như không chơi được.

Nhiệt độ màu bao nhiêu là phù hợp

Nhiệt độ màu đo bằng Kelvin (K). Đèn thủy sinh phù hợp nằm trong khoảng 6500K đến 10000K. Đây là dải ánh sáng cây quang hợp tốt.

• Khoảng 6500K: ánh sáng trắng hơi ngả vàng, cảm giác ấm.
• Khoảng 10000K: ánh sáng trắng xanh, cảm giác lạnh.

Thông số này thường in trên hộp. Bạn nên đọc kỹ trước khi mua. Nếu gặp đèn dân dụng, không làm riêng cho thủy sinh, mà vẫn có nhiệt độ màu trong khoảng 6500K–10000K thì vẫn dùng được, lại đỡ tốn tiền.

Tính công suất đèn cho bể

Với người mới, chỉ cần nhớ mức 0,5 đến 1 W cho mỗi lít nước. Muốn biết bể bao nhiêu lít thì lấy dài × rộng × cao (đơn vị cm) rồi chia cho 1000.

1. Đo bể, ví dụ 60 × 30 × 30 cm.
2. Tính thể tích: 60 × 30 × 30 / 1000 = 54 lít.
3. Công suất tối thiểu: 54 × 0,5 = 27 W.
4. Công suất tối đa: 54 × 1 = 54 W.

Phần lớn đèn của các hãng làm cho cỡ bể này có công suất nằm ở khoảng giữa hai mức trên. Có một cách kiểm tra bằng mắt rất đơn giản. Đèn đủ công suất thì bể sáng bừng như đang dưới nắng, và bể luôn là chỗ sáng nhất trong phòng. Nếu bể trông mờ hơn đèn trần nhà thì nhiều khả năng đèn đang thiếu.

Đèn LED nên đánh giá bằng lumen

Cách tính theo watt vốn dùng cho bóng huỳnh quang T5, T8. Với đèn LED, theo chuẩn thì phải xét độ sáng bằng lumen. Mức tham khảo là khoảng 20 lumen cho mỗi lít nước. Đèn LED cao cấp thường có ghi lumen. Đèn giá rẻ hay chỉ ghi watt, nên trên thực tế tính theo watt vẫn tiện hơn.

Thông số chính xác nhất là PAR (bức xạ hữu ích cho quang hợp, photosynthetically active radiation). Muốn đo PAR thì phải có máy đo rất đắt, nên người mới chưa cần quan tâm.

Bể cần mấy máng đèn

Bể kích thước tiêu chuẩn thường chỉ cần một máng đèn. Số máng phụ thuộc vào chiều rộng (chiều sâu từ trước ra sau) của bể và kiểu đèn:

Với đèn kẹp thành bể, bể rộng 30 cm thì một máng là đủ. Bể rộng 40 cm đã vượt mức 30 cm nên cần thêm một máng nữa.

Các loại đèn thủy sinh hay gặp

• Huỳnh quang T8, T5: chữ T chỉ đường kính ống. T8 có đường kính khoảng 2,54 cm, T5 khoảng 1,6 cm. Mấy năm trước đây là loại đèn phổ biến nhất.
• Đèn compact các dạng chữ U.
• Bóng công suất cao: sáng rất mạnh nhưng tốn điện. Nếu dùng thì không nên bật quá lâu mỗi ngày.
• Halogen: hiện ít người dùng.
• LED: phổ biến nhất hiện nay vì gọn, tiết kiệm điện, ít tỏa nhiệt. Bù lại giá cao hơn.

LED trắng hay LED RGB

Đèn LED cho thủy sinh hiện có hai nhóm chính:

Trước khi mua, bạn nên xác định mình định làm bể bố cục kiểu gì, trồng cây gì. Có điều kiện thì cứ mua RGB cho thoải mái. Nếu chỉ trồng cây xanh thì LED trắng là đủ.

Đèn trôi nổi, đèn tự chế và ánh nắng

Đèn giá rẻ không thương hiệu thường ghi công suất thấp. Nếu so với đèn hãng cùng chiều dài thì công suất của chúng nhiều khi chỉ bằng một nửa, và số chip LED cũng ít hơn hẳn. Loại này dùng cho bể nuôi cá thì được, còn để trồng cây thì nên cân nhắc. Mua đèn rẻ về không dùng được thì vẫn phải bỏ tiền mua cái khác, chưa kể đèn trôi nổi có thể hỏng bất cứ lúc nào. Hiện các hãng có tên tuổi đều có dòng giá mềm, nên mua một chiếc đèn hãng phân khúc rẻ ngay từ đầu vẫn là cách tiết kiệm hơn.

Đèn tự chế cũng dùng được nếu đảm bảo đúng nhiệt độ màu và công suất như trên. Có điều tự chế nhiều khi còn đắt hơn đèn hãng giá rẻ. Nếu mua đèn chế thì nên mua của người có kinh nghiệm làm đèn thủy sinh.

Bể đặt gần cửa sổ có nắng thì có vẻ không cần đèn. Tuy vậy người mới không nên để nắng chiếu trực tiếp vào bể vì rất dễ bùng rêu hại (algae). Chỉ những người chơi lâu năm mới kiểm soát được ánh nắng tự nhiên. Người mới cứ dùng đèn để ánh sáng ổn định và dễ chăm hơn.

Bắt đầu từ đâu

1. Đo bể và tính số lít nước, rồi nhân với 0,5 và 1 để ra khoảng công suất đèn cần mua.
2. Đo chiều rộng bể để biết cần một hay hai máng đèn.
3. Quyết định trồng cây xanh hay có cây đỏ để chọn giữa LED trắng và LED RGB/WRGB.
4. Kiểm tra nhiệt độ màu trên hộp nằm trong khoảng 6500K–10000K, ưu tiên đèn có thương hiệu dù là dòng rẻ.