Cách chọn lọc cho bể thủy sinh: loại lọc, lưu lượng và vật liệu lọc

Đèn xong thì lọc là món người mới phân vân nhiều nhất. Trên thị trường có rất nhiều kiểu lọc, mỗi loại lại có công suất, lưu lượng khác nhau. Chọn sai thì hoặc nước chảy quá mạnh làm cá đuối sức, hoặc lọc quá yếu không xử lý nổi chất bẩn.

Bài này đi qua các loại lọc phổ biến, cách tính thể tích bể và lưu lượng lọc cần có, loại lọc hợp với từng cỡ bể, rồi tới vật liệu lọc, lọc váng và chuyện bật lọc bao lâu mỗi ngày.

Lọc làm những việc gì trong bể

Một bộ lọc tốt giữ lại cặn bẩn, thức ăn thừa và chất thải của cá, tép. Những thứ này mà để lâu không xử lý thì tới một mức nào đó sẽ gây độc cho nước, làm cá tép bệnh rồi chết.

Lọc còn là chỗ ở của vi sinh có lợi. Chính đám vi sinh này tham gia quá trình nitrat hóa, phân giải các chất độc trong nước. Ngoài ra lọc tạo dòng chảy cho bể. Những bể nước trong vắt mà bạn hay thấy phần lớn là nhờ hệ thống lọc làm tốt. Nước có sạch không, cá và cây có khỏe không, phần lớn phụ thuộc vào lọc.

Các loại lọc phổ biến và ưu nhược điểm

• Lọc tràn: dùng từ lâu và tới giờ vẫn được ưa chuộng. Lọc có nhiều ngăn, chứa được nhiều vật liệu. Các ngăn tiếp xúc trực tiếp với không khí nên vi sinh hoạt động tốt. Nhược điểm là hệ hở, dễ nhiễm vi sinh vật lạ và nấm mốc, lại cồng kềnh, nên thường thấy ở bể nuôi cá hơn.
• Lọc vách: nguyên lý gần giống lọc tràn nhưng làm liền ở bên hông hoặc mặt sau bể. Kiểu này cho phép làm ngăn lọc lớn, chứa nhiều vật liệu. Nước lấy thẳng từ bể nên vật liệu tiếp xúc nhiều nước, vi sinh phát triển tốt. Đổi lại, lọc vách vệ sinh hơi khó và chiếm mất một phần bể.
• Lọc bio: bắt buộc chạy cùng máy sục khí. Lọc gồm một miếng bọt biển đặt chìm trong nước. Bọt khí nổi lên kéo theo dòng nước giàu oxy đi qua bọt biển, chất hữu cơ bị giữ lại ở đó. Một số loại có thêm hộp đựng vật liệu nhưng không nhiều. Lọc bio rất hợp với bể nhỏ, hoặc làm lọc phụ cho hệ thống khác vì nó tạo thêm một nguồn vi sinh ổn định. Nếu dùng riêng thì lọc bio khá yếu.
• Lọc máng: đặt trên thành bể, bên trong chứa vật liệu lọc, trên cùng là bông lọc. Một máy bơm trong bể đẩy nước lên máng, nước qua lớp bông để bỏ cặn rồi qua vật liệu bên dưới để xử lý chất hòa tan có hại. Hiệu quả của lọc máng không cao.
• Lọc thác: nước chảy ra như một thác nhỏ. Bơm, bông và vật liệu gói gọn trong một khối, chỉ cần treo lên thành bể là xong. Lọc thác xử lý chất thải và thức ăn thừa tốt, hút được cả váng mặt nước, dòng thác đổ xuống còn hòa thêm oxy. Tháo ra vệ sinh rất dễ. Điểm yếu duy nhất là ngăn chứa vật liệu nhỏ.
• Lọc chìm: kiểu 3 trong 1, vừa lọc, vừa tạo dòng, vừa thổi khí vào bể. Lọc chìm xử lý tốt chất lơ lửng trong nước và hòa được nhiều oxy. Nó không xử lý được váng mặt nước, vì vậy dùng chung với một lọc thác sẽ cho kết quả tốt nhất.
• Lọc ngoài (lọc thùng): được dân chơi thủy sinh ưa chuộng nhất. Đây là hệ kín, bên trong không tiếp xúc với không khí. Thùng đặt ngoài bể nên không chiếm chỗ trong bể, lại có nhiều ngăn chứa vật liệu. Lọc có hai đường ống: nước từ bể vào đáy thùng, đi lên qua các lớp vật liệu rồi được bơm trở lại bể. Hàng bán có đủ từ cao cấp tới bình dân. Muốn tiết kiệm thì có thể tự chế từ ống nước và thùng nhựa, hoặc mua loại lọc thùng chế sẵn.
• Lọc treo: kết hợp giữa lọc thác và lọc thùng. Lọc treo thẳng lên thành bể, tiện như lọc thác nhưng chứa được nhiều vật liệu hơn. Đây là lựa chọn phổ biến cho bể cỡ vừa và nhỏ.

Tính thể tích bể

Muốn chọn lọc thì trước hết phải biết bể chứa bao nhiêu lít. Lấy dài × rộng × cao tính bằng cm rồi chia cho 1.000. Bể 40 × 30 × 30 cm sẽ chứa tối đa 40 × 30 × 30 / 1.000 = 36 lít.

Số lít này quyết định lọc nào là vừa. Lọc quá mạnh tạo dòng chảy mạnh, cá bị căng thẳng và kiệt sức vì phải bơi ngược dòng suốt 24 giờ. Lọc quá yếu thì nước lưu thông kém, lọc không đạt hiệu quả.

Đọc thông số bơm và tính lưu lượng cần có

Máy bơm là trái tim của bộ lọc. Trên hộp lọc hoặc hộp bơm thường ghi ba thông số:

• Công suất, đơn vị W.
• Hmax: độ cao tối đa bơm đẩy nước lên được, đơn vị mét.
• Qmax: lưu lượng nước tối đa bơm đẩy được trong một giờ, đơn vị lít/giờ.

Để chọn lọc thì chỉ cần nhìn Qmax. Có hai mức cần nhớ:

Gấp 5 lần nghĩa là trong một giờ toàn bộ nước trong bể đi qua lọc ít nhất năm lần. Với bể từ 100 đến 150 lít thì không có con số riêng. Bạn có thể dựa vào loại lọc định dùng để chọn mức gần nhất.

Chọn loại lọc theo chiều dài bể

1. Bể 20–30 cm: dùng lọc thác. Lọc nhỏ gọn, dễ dùng, giá mềm, lại hút được váng mặt nước cho bể đẹp hơn.
2. Bể 30–50 cm: lọc thác lúc này đã quá yếu. Lọc treo là lựa chọn hợp nhất vì vẫn gọn, dễ dùng mà chứa được nhiều vật liệu hơn. Bể có sẵn lọc hông cũng là một lựa chọn, nhưng lọc treo vẫn được đánh giá cao hơn.
3. Bể 50–90 cm: nên dùng lọc thùng. Xem kỹ Qmax để chọn mã đủ lưu lượng cho bể.
4. Bể trên 90 cm: cỡ này không khuyên người mới chơi. Nếu vẫn làm thì lọc tràn sẽ hiệu quả hơn. Bạn cũng có thể dùng một lọc thùng công suất cao, hoặc ghép hai, ba loại lọc với nhau, miễn tổng lưu lượng đủ.

Khi mua lọc thùng, bạn cần thêm ống nước và bộ đầu in, out. Đầu in là chỗ hút nước vào lọc, đầu out là chỗ nước trả về bể. Bộ in, out tặng kèm thường xấu nên phần lớn người chơi mua bộ mới. Khoản này tốn thêm tiền, nhớ tính vào ngân sách.

Chọn và xếp vật liệu lọc

Lọc mới mua về thường chỉ có bông lọc, chưa có vật liệu. Nhiều người nghĩ vật liệu lọc là thứ phân giải chất độc. Thật ra vi sinh mới làm việc đó, còn vật liệu chỉ là chỗ cho vi sinh trú ngụ. Không có chỗ ở thì vi sinh không phát triển mạnh được, vì vậy vật liệu lọc là phần không thể thiếu.

Vật liệu có nhiều phân khúc. Loại bình dân là nham thạch, sứ lọc. Loại cao cấp có giá cao hơn nhiều. Vật liệu không cần đắt. Nếu ít tiền, bạn hoàn toàn có thể dùng loại rẻ hoặc vật liệu đi kèm lọc. Điều cần tránh là để lọc chỉ có bông mà không có vật liệu.

Bể nhỏ dùng lọc treo hay lọc thác thì ngăn chứa nhỏ, nên dùng vật liệu tốt hơn một chút để lọc làm việc hiệu quả. Lượng vật liệu cần ít nên tính ra tiền cũng không đáng bao nhiêu.

Về thứ tự, bông lọc đặt đầu tiên để giữ bụi và cặn li ti, sau đó mới tới vật liệu lọc.

Lọc váng là gì

Bể thủy sinh hay lắp thêm lọc váng. Thực chất đây không phải một loại lọc, gọi là bộ hút váng thì đúng hơn. Nó hút lớp váng trên mặt nước, giữ mặt nước thông thoáng và làm bể đẹp hơn. Lọc thùng, lọc treo và lọc thác thường có sẵn chức năng này ở đầu hút. Nếu lọc của bạn không có thì phải mua riêng.

Bật lọc bao lâu mỗi ngày

Đèn chỉ bật 6 đến 8 tiếng mỗi ngày, còn lọc phải chạy 24/24. Lọc được thiết kế để chạy liên tục nên không cần lo lọc chạy cả ngày bị hỏng. Ngược lại, bật tắt lọc liên tục mới làm nó nhanh hỏng hơn.

Bắt đầu từ đâu

1. Đo bể và tính số lít: dài × rộng × cao (cm) chia 1.000.
2. Chọn loại lọc theo chiều dài bể, rồi nhân thể tích với 5 hoặc 10 tùy loại lọc và cỡ bể để ra Qmax tối thiểu.
3. Mua thêm vật liệu lọc, xếp bông lọc trước, vật liệu sau. Nếu dùng lọc thùng thì tính thêm tiền ống và bộ in, out.
4. Lắp xong thì cho lọc chạy liên tục cả ngày lẫn đêm.