Cách trị bệnh ghẻ trên cây ráy (Anubias) thủy sinh

Ghẻ là bệnh khá phổ biến ở cây ráy thủy sinh. Vi khuẩn và nấm bám ký sinh trên lá, rễ và thân ráy rồi ăn sâu vào trong. Cây yếu dần, còi đi, xấu đi, và nếu để lâu thì chết. Bệnh này chỉ thấy ở cây họ ráy (Anubias). Các loại cây thủy sinh khác không mắc. Ngược lại, cây ráy mắc bệnh với tỉ lệ rất cao, nên người chơi ráy hầu như ai cũng gặp ít nhất một lần.

Bài này hướng dẫn trị ghẻ bằng chế phẩm BG: thuốc làm việc ra sao, xử lý cây bệnh qua từng bước, và chăm thế nào để cây hồi phục.

Chế phẩm BG dùng để làm gì

BG có các công dụng chính sau:

Trong video

• Xem video từ ▶ 0:59 Ba chai chế phẩm BG đặt trước bụi cây thủy sinh.

• Diệt ghẻ trên mọi loại cây họ ráy thủy sinh.
• Ngăn ghẻ lây lan sang các cây ráy khác trong bể. Bạn không phải dựng thêm bể dưỡng để cách ly cây bệnh. Khi tỉa ngọn, tước lá hay cắt rễ ráy, bạn cũng đỡ lo mầm ghẻ chui vào qua vết cắt.
• Phòng bệnh ngay trong bể: thuốc bắt và diệt bớt mầm bệnh trong nước, cây khỏe hơn nên ít bị ghẻ tấn công.
• Sát khuẩn cây ráy mới mua trước khi cho vào bể. Ráy trồng cạn ở trại hay mang theo mầm bệnh, nên đây là bước đáng làm.

Thuốc diệt ghẻ theo cách nào

Bào tử thuốc tìm tới bào tử ghẻ, bám vào và tạo một lớp màng bọc nó lại. Bào tử ghẻ bị nhốt trong màng, không hút được dinh dưỡng từ cây hay từ nước nữa nên yếu dần. Các bào tử ghẻ bị gom dính lại với nhau và cách ly khỏi môi trường, rồi chết từ từ.

Trong video

• Xem video từ ▶ 2:47 Thuốc bám vào bào tử ghẻ và tạo lớp màng bọc nó lại.

Phần lớn thuốc trị khuẩn, nấm hiện nay đều đi theo hướng cách ly, làm yếu rồi diệt từ từ như vậy. Cách này chậm nhưng an toàn. Thuốc mạnh quá thì cây chủ và môi trường xung quanh cũng bị ảnh hưởng. Trong bể thủy sinh, ngoài ráy còn có cây khác, có cá, tép, ốc, nên độ an toàn phải đặt lên trước.

Ghẻ có lây qua vết tỉa không

Để kiểm tra khả năng chặn lây lan, có thể thử như sau. Lấy một khúc ráy bị ghẻ rất nặng, ngâm qua BG rồi thả vào bể. Trong thời gian đó tỉa ngọn mấy cây ráy khỏe trong cùng bể. Sau khoảng ba tuần, vết cắt trên cây khỏe vẫn sạch, không thấy ghẻ bám, có cây còn nhú ngọn non. Đây mới là một lần thử trong một bể. Kết quả cho thấy BG nhiều khả năng ngăn được ghẻ lây qua vết thương.

Trị cây ráy bị ghẻ qua ba bước

1. Nhổ và làm sạch cây. Cây nào có ghẻ, dù nhiều hay ít, cũng lấy hết ra khỏi bể. Ghẻ bám trên rễ thì cắt bỏ rễ đó. Ghẻ bám ở cuống lá hay nách lá thì tước luôn lá đó. Ghẻ bám trên thân thì cậy, cạo hoặc gắp cho sạch hết mức có thể. Nếu cạy ra thấy ghẻ đã ăn sâu quá nửa thân, nên cắt bỏ đoạn đó. Chỉ giữ lại khi cây quá quý, vì chỗ bị ăn sâu như vậy hồi phục khá lâu.
2. Ngâm thuốc 3 ngày liền. Pha 1 ml BG với 100 ml nước sạch, ngâm ngập cây trong 6 tiếng hoặc để qua đêm. Ngâm xong thì thả trôi cây lại vào bể. Hôm sau vớt ra ngâm tiếp. Đủ 3 lần là xong. Cách tiện nhất là xử lý cây buổi tối, ngâm qua đêm, sáng thả trôi vào bể, tối về lại vớt ra ngâm.
3. Cố định cây lại vào bể như bình thường.

Biết cây đã khỏi hay chưa

Sau 7 ngày, nếu không thấy ghẻ mới bám lại thì cây đã khỏi. Những mảng ghẻ còn sót lúc làm sạch vẫn có thể còn trên cây. Chúng là phần cũ, không phải bệnh quay lại. Cây bị quá nặng thì sau một tháng ngâm thêm một đợt như bước 2 cho chắc.

Trong video

• Xem video từ ▶ 7:43 Các cây trong hồ lên xanh tốt, không thấy ghẻ mới bám.
• Xem video từ ▶ 8:03 Cây phủ xanh dày, lá khỏe mạnh sau khi hết ghẻ.

Mảng ghẻ cũ sẽ tự bong ra khi vết thương trên cây lành. Quá trình này mất ít nhất hơn một tháng. Chỗ bị nhẹ lành nhanh, còn chỗ bị nặng có thể lâu hơn thế vẫn chưa liền.

Chăm cây sau khi trị

Ngâm thuốc là phần dễ. Cây có lành lại tốt hay không là ở chỗ chăm sau đó. Có ba điều cần để ý:

Trong video

• Xem video từ ▶ 8:17 Bể thủy sinh cây xanh tốt, rậm rạp sau khi trị.

• Phân: nếu chưa rành về dinh dưỡng, bạn cứ châm theo một lịch phân chuẩn dành cho bể thủy sinh, đừng tự chế liều.
• CO2: châm đủ để cây có sức ra lá mới và liền vết thương.
• Vi sinh và cặn nền: đây là điểm quan trọng nhất. Giữ hệ vi sinh ổn định và hút cặn nền thường xuyên.

Bắt đầu từ đâu

• Soi kỹ từng cây ráy trong bể, nhổ ra tất cả cây có dấu hiệu ghẻ.
• Làm sạch cây bệnh trước rồi mới ngâm thuốc. Đoạn thân bị ăn sâu thì mạnh tay cắt bỏ.
• Ráy mới mua, nhất là ráy trồng cạn, nên sát khuẩn trước khi cho vào bể.
• Sau đợt ngâm, xem lại phân, CO2 và hút cặn nền để cây đủ sức hồi phục.

Trong video

• Xem video từ ▶ 5:35 Cụm ráy được nhấc ra khỏi bể để soi kỹ và xử lý.
• Xem video từ ▶ 7:08 Ráy trồng lại trên nền đất, lá xanh khỏe sau khi xử lý.