Cách trị nấm trên cá cảnh: các phương pháp điều trị nấm được khuyên dùng

Nếu trên miệng hoặc thân cá mọc một lớp màu trắng hay xám, thường xốp như bông, thì có thể cá đã bị nấm. Nấm hay bùng lên khi nước bẩn hoặc khi cá bị stress. Bệnh này có thể nhanh chóng kéo theo các bệnh thứ phát, vì vậy bạn cần xử lý ngay. Dưới đây là vài cách trị nấm và cách giữ cho bệnh không quay lại.

Hễ thấy cá có dấu hiệu bệnh, bước đầu tiên luôn là vệ sinh bể thật kỹ. Trước khi trị, môi trường sống của cá phải ở trạng thái tốt nhất và không còn thứ gì làm cá stress. Bạn cọ sạch kính để nhìn rõ tình trạng của cá, làm sạch cặn bẩn trong lọc, rồi hút nền bằng ống siphon và thay nước.

Nấm thường là bệnh phòng được, vì vậy bước tiếp theo là tìm ra nguyên nhân. Không chặn được từ gốc thì có trị cho cá cũng chẳng để làm gì, vì nấm có thể quay lại còn dữ hơn.

Vì sao cá bị nấm?

Thủ phạm hay gặp nhất là nước bẩn. Cá betta mắc bệnh này rất nhiều vì người ta hay nuôi chúng trong hũ nhỏ, không sưởi, không lọc. Betta thích nước khoảng 26–27°C. Nếu nhiệt độ phòng thấp hơn mức đó thì bể cần có sưởi. Bạn cũng nên nuôi betta trong bể từ 19 lít trở lên để chất thải không làm bẩn nước quá nhanh. Thay nước một phần đều đặn và trồng thêm cây thủy sinh, nhất là cây nổi, sẽ lấy bớt các chất thải độc trước khi chúng kịp hại sức khỏe con betta.

Thiếu dinh dưỡng cũng là một lý do khiến cá bị nấm. Cá cũng như người, phải ăn uống đủ chất thì mới đủ khỏe để chống lại bệnh. Cho cá ăn mãi một hũ cám vảy thì chẳng khác gì bắt một người ngày nào cũng chỉ ăn hamburger. Người đó vẫn sống được, nhưng nhiều khả năng cơ thể không ở trạng thái tốt nhất. Vì vậy bạn cần lưu ý hai điều:

1. Cho cá ăn nhiều loại thức ăn khác nhau để cá nhận đủ các dưỡng chất thiết yếu.
2. Dùng thức ăn còn tươi và chất lượng tốt.

Hạn sử dụng in trên hộp có thể còn tới ba năm. Thế nhưng mỗi lần mở nắp là không khí và hơi ẩm lại lọt vào thêm, nên chỉ vài tháng là thức ăn đã ôi. Nếu số cá trong nhà không ăn hết hũ trong thời gian ngắn, bạn có thể chia thức ăn ra các túi nhỏ và cất ngăn đá để giữ tươi đến lúc dùng. Cuối cùng, đừng thò ngón tay ướt vào hộp để lấy thức ăn. Làm vậy thức ăn sẽ bị mốc, mà thức ăn mốc có thể gây nấm hoặc các bệnh khác. Hãy cho cá ăn đa dạng và chọn loại chất lượng tốt để cá có đủ dưỡng chất cần thiết. Nhờ vậy sức đề kháng của cá sẽ mạnh hơn.

Nhiều loài cá đẻ con như bảy màu cảnh và molly hay bị nấm ngay sau khi mua từ cửa hàng về. Cá đẻ con bán trên thị trường cá cảnh bây giờ không còn khỏe như trước. Lý do chính là người ta nhân giống chúng hàng loạt ở những nước mà nước ngọt rất đắt. Ở đó, nuôi cá trong nước pha giữa nước ngọt và nước mặn sẽ rẻ hơn. Bảy màu sống cả đời trong nước lợ, rồi đột ngột bị thả vào nước ngọt hoàn toàn thì thường yếu hẳn đi. Lúc đó cá rất dễ bị các mầm bệnh từ bên ngoài như bào tử nấm tấn công.

Nói ngắn gọn, bạn cần loại bỏ càng nhiều thứ gây stress cho cá càng tốt. Với cichlid châu Phi, hãy hạn chế cảnh cá bắt nạt nhau và tranh giành thức ăn. Với cá tầng đáy, hút nền thường xuyên hơn. Với các loài nhạy cảm, luôn giữ nước thật sạch. Cá nhút nhát thì đừng để gần TV ồn, gần đèn sáng làm bóng đổ chuyển động, hay ở chỗ trong nhà có nhiều người qua lại. Cá đã già thường có sức đề kháng yếu hơn, vì vậy bạn có thể chuyển chúng sang một "bể dưỡng già" yên tĩnh và ít cạnh tranh hơn.

Trị nấm cho cá thế nào?

Nếu miệng cá có dấu hiệu nấm hoặc bị thối, nên dùng Maracyn. Một số bệnh do vi khuẩn (như columnaris) cũng trông như đám bông hay mảng trắng xám quanh miệng, và những bệnh này phải trị bằng kháng sinh. Trước khi trị, bạn vệ sinh bể và lấy hết vật liệu lọc hóa học ra (như than hoạt tính hoặc hạt Purigen). Liều theo hướng dẫn của nhà sản xuất là 1 gói trên mỗi 38 lít nước, cứ 24 giờ cho một lần, liên tục 5 ngày. Bạn phải dùng đủ 5 ngày, kể cả khi triệu chứng có vẻ đã hết. Lý do là mầm bệnh vẫn có thể còn trong cơ thể cá.

Nếu nấm mọc ở chỗ khác trên thân cá, hãy dùng kết hợp Maracyn và Ich-X. Ich-X chứa formaldehyde, methanol và malachite green chloride, đều là những chất trị nấm hiệu quả. Trước khi trị, bạn cũng vệ sinh bể và lấy hết vật liệu lọc hóa học ra. Nếu nấm còn nhẹ, cho cùng lúc 1 gói Maracyn và 1 muỗng cà phê Ich-X trên mỗi 38 lít nước. Để thuốc ngâm trọn một tuần và theo dõi cho đến khi triệu chứng hết hẳn. Nếu triệu chứng vẫn còn, hoặc ngay từ đầu cá đã nhiễm nấm nặng, bạn dùng 1 gói Maracyn và 1 muỗng cà phê Ich-X trên mỗi 38 lít nước, cứ 24 giờ cho lại một lần, liên tục 5 ngày.

Nếu bể không trồng cây, hoặc bạn có thể chuyển cá sang bể cách ly chỉ có đồ trang trí giả, thì muối là cách rất tốt để trị cả nấm miệng lẫn nấm thân. Loại muối thông thường nào làm từ natri clorua (NaCl) cũng dùng được. Muối nói ở đây là muối hột hoặc muối chuyên cho bể cá, không phải muối ăn, muối biển hay muối Epsom. Kinh nghiệm nhiều năm dùng muối chữa bệnh cho thấy đa số tetra, barb, danio, cichlid châu Phi, cá đẻ con, betta, cá vàng, tép và cả cá lau kính đều chịu được muối. Tuy vậy, một số loài như cá da trơn anchor lại rất nhạy với muối. Tuyệt đối không được cho chúng tiếp xúc với muối. Để chắc cá chịu được, bạn bắt đầu ở nồng độ thấp là 1 muỗng canh muối cho mỗi 11 lít nước. Nếu sau một tuần cá khỏi, hãy rút muối ra từ từ bằng cách thay 30% nước mỗi tuần, làm vài lần. Nếu nấm vẫn tiếp tục phát triển thì phải tăng nồng độ muối, và khi tăng cần làm theo hướng dẫn chi tiết về cách dùng muối. Bạn cũng có thể dùng muối cùng với Ich-X để đánh nấm hai lớp cho mạnh hơn.

Các thuốc trị nấm khác có hiệu quả không?

Thực tế cho thấy các loại thuốc thảo dược trị nấm không hiệu quả lắm. Một khi bệnh đã bám chặt vào cá, cá cần thuốc mạnh hơn thì mới có nhiều cơ hội cứu được. Qua nhiều năm với hàng trăm trường hợp thực tế, Maracyn, Ich-X và muối là ba cách trị nấm cho cá hiệu quả nhất.

Bào tử nấm lúc nào cũng có sẵn trong bể, nhưng chuyện cá nhiễm nấm nặng thì thường là phòng được. Quan trọng nhất là giữ cho cá khỏe. Cá cần môi trường sạch, không bị stress và được ăn đủ chất thì mới tự chống lại được bệnh.