Cách tự làm thức ăn cho cá dĩa từ tim bò, tôm, cá rô phi và rau

Thức ăn tự làm là món quen của dân nuôi cá dĩa. Lý do rất dễ hiểu: bạn biết chính xác trong đó có gì, không có chất độn, và có thể thêm chất lên màu theo ý mình. Công thức dưới đây đã nuôi hơn 200 con cá dĩa suốt hơn hai năm, từ cá bột, cá con đến cá lớn và cặp đang sinh sản, mà không cần thêm loại thức ăn nào khác.

Bài này đi từ nhu cầu dinh dưỡng của cá, chọn nguyên liệu, chất lên màu, đến cách xay trộn, đóng túi, cấp đông và cho ăn sao cho không làm hỏng nước.

Cá cần những chất gì

Một khẩu phần đầy đủ cho cá gồm năm nhóm: đạm, tinh bột, chất béo, vitamin và khoáng chất.

• Đạm là vật liệu để cá lớn. Trong thức ăn, đạm chủ yếu đến từ thịt động vật.
• Tinh bột (đường, bột) là nguồn năng lượng rẻ. Cá vẫn lấy được năng lượng từ chất khác nên nhóm này không thật sự bắt buộc.
• Chất béo cho năng lượng gấp đôi đạm và tinh bột. Cá có thể đốt chất béo thay cho đạm khi cần năng lượng.
• Vitamin là hợp chất hữu cơ cá cần để lớn và khỏe. Cá phải lấy vitamin từ thức ăn.
• Khoáng chất cần cho các hoạt động bình thường của cơ thể. Cá hấp thụ được khoáng qua mang và da từ nước, nên thay nước đều cũng là cách bù khoáng cho cá.

Tỉ lệ thịt và rau theo từng loại cá

Ở nhà không ai phân tích thức ăn trong phòng thí nghiệm được, nên cứ lấy tỉ lệ dưới đây làm mốc rồi chỉnh dần theo cá của mình.

Chọn nguồn đạm: tim bò, cá rô phi, tôm, lòng đỏ trứng

Khi chọn nguyên liệu, ngoài giá trị dinh dưỡng còn phải tính chuyện dễ mua và giá cả. Một nguyên liệu tốt mà khó kiếm, đắt đỏ thì làm lâu dài không nổi.

• Tim bò: món kinh điển của thức ăn tự làm. Tim bò rẻ, dễ mua, khoảng 18% đạm, giàu sắt và vitamin nhóm B. Nhược điểm là mỡ động vật có vú có nhiệt độ nóng chảy cao. Cá không chuyển hóa được loại mỡ này, nó tích lại trong nội tạng và lâu dần gây bệnh. Vì vậy phải lóc bỏ hết mỡ và mọi thứ không phải thịt.
• Phi lê cá rô phi: thịt cá gần với thức ăn tự nhiên của cá hơn. Rô phi khoảng 25% đạm, rất ít béo, có omega 3 và 6, phospho và kali. Giá theo ký đắt hơn tim bò. Tránh các loại cá nhiều dầu vì chúng làm bẩn nước rất nhanh.
• Tôm: khoảng 20% đạm, lượng béo chỉ bằng một nửa tim bò, có kali và một ít canxi. Cá ăn tôm rất nhạy. Giá tôm lên xuống theo mùa. Mua tôm sống hoặc tôm đông lạnh, không dùng tôm đã luộc chín.
• Lòng đỏ trứng: khoảng 16% đạm, nhiều vitamin như B12. Cái lợi chính là kết dính các nguyên liệu lại với nhau. Lòng đỏ nhiều béo nên chỉ dùng ít.

Yến mạch hay mầm lúa mì thường được dùng làm chất độn. Yến mạch có khoảng 66% tinh bột và 17% đạm. Tuy vậy cá không mấy thích, và công thức này cố tình bỏ hẳn chất độn để thức ăn đậm chất nhất có thể. Chất béo cũng không cần thêm vì rô phi và tôm đã có đủ.

Rau nào nên cho vào

Bốn loại rau đáng dùng nhất là đậu Hà Lan, tảo xoắn spirulina, rau chân vịt (cải bó xôi) và xà lách romaine. Chúng có nhiều đạm thực vật, vitamin và khoáng. Nếu chỉ chọn một thì nên chọn spirulina, loại này có ít nhất 60% đạm thực vật. Đậu Hà Lan đứng ngay sau, và nên có mặt trong mọi công thức bất kể nuôi cá gì.

Trong video

• Xem video từ ▶ 17:15 Nồi rau xanh đã chần, dùng làm thức ăn cho cá.

Lên màu cho cá bằng carotenoid

Màu cá phụ thuộc ba thứ: gen, thức ăn và môi trường. Cá bệnh hay sống trong bể bẩn sẽ nhạt màu hơn cá khỏe trong bể nước sạch. Giới tính và vị trí đầu đàn cũng ảnh hưởng nhiều. Gen không có màu nào thì cho ăn gì cá cũng không hiện màu đó. Thức ăn chỉ làm đậm những màu cá sẵn có.

Chất ảnh hưởng mạnh nhất đến màu cá là carotenoid. Gần như cá không tự tạo được carotenoid mà phải lấy từ thức ăn. Tôm có màu hồng vì ăn rêu và vi khuẩn chứa astaxanthin, còn hồng hạc hồng vì ăn tôm. Cho cá ăn thật nhiều tôm cũng lên màu, nhưng khác biệt rất ít. Cho thẳng carotenoid vào thức ăn thì hiệu quả hơn nhiều.

• Đỏ, hồng: astaxanthin, phổ biến nhất trong thức ăn cá và cũng là chất chống oxy hóa. Dạng bột bán ở cửa hàng thực phẩm chức năng.
• Cam: ớt bột paprika, giàu beta carotene (chất làm cà rốt có màu cam).
• Vàng: zeaxanthin và lutein, có trong ngô, ớt chuông vàng, lòng đỏ trứng.
• Xanh: spirulina. Nó không phải carotenoid nhưng có tác động lên các màu này.

Không cần cho hết vào. Cá ăn astaxanthin hay beta carotene đều đậm màu hơn dù màu gốc là gì, nên có ít nhất một trong hai là đủ.

Các bước làm thức ăn

Nguyên liệu gồm tim bò, tôm, phi lê rô phi, đậu Hà Lan, rau chân vịt, bột spirulina, lòng đỏ trứng và 2 muỗng cà phê bột astaxanthin. Đậu Hà Lan bóc vỏ lụa từng hạt rất mất công, nên mẹo là mua đậu xay sẵn dạng thức ăn trẻ em loại hữu cơ, chỉ có đậu đã bóc vỏ và nước. Phần nước trong đó còn giúp hỗn hợp mịn hơn.

1. Tim bò: cắt miếng nhỏ, lóc hết mỡ, gân và động mạch. Phần bỏ đi nhiều hơn bạn tưởng, nên mua gấp đôi lượng định dùng.
2. Tôm đông lạnh: thả túi tôm vào chậu nước lạnh cho rã đông từ từ, rồi bóc sạch vỏ vì vỏ không xay mịn được.
3. Phi lê rô phi: rã đông hoàn toàn rồi cắt miếng nhỏ.
4. Rau chân vịt hoặc xà lách: chần nước sôi khoảng 30 giây cho mềm để dễ xay.
5. Xay riêng từng loại thịt thành dạng sệt mịn, mỗi lần một ít: tim bò trước, rồi tôm, rồi rô phi.
6. Cho tất cả vào thau, thêm đậu, rau, bột spirulina, astaxanthin và lòng đỏ trứng. Dùng máy xay cầm tay đánh lại một lượt cho thật đều.

Đóng gói và cấp đông

Múc khoảng 90 g hỗn hợp vào mỗi túi zip cỡ nhỏ, rồi cán phẳng. Lượng này cho ra một lớp dày khoảng 3 mm. Thức ăn đông lạnh mà dày quá thì rất khó bẻ và rã đông trong nước rất lâu. Đến bữa chỉ cần bẻ một mẩu vừa đủ thả vào bể, lớp mỏng sẽ rã đều và nhanh để cá đớp.

Cho ăn bao nhiêu là vừa

Thức ăn tươi làm bẩn nước rất nhanh, nên lúc đầu chỉ cho lượng cá ăn hết trong khoảng 2 phút. Vài lần đầu sẽ còn đoán mò, ăn dư thì vớt ra. Khi đã quen sức ăn của đàn cá, bạn có thể tăng dần lên mức cá ăn hết trong 3 đến 5 phút.

Bắt đầu từ đâu

• Xác định cá của bạn ăn thực vật, ăn tạp hay ăn thịt để chọn tỉ lệ thịt và rau.
• Làm thử một mẻ nhỏ với tim bò lóc thật sạch, tôm, rô phi, đậu Hà Lan và spirulina.
• Thêm astaxanthin hoặc paprika nếu muốn cá lên màu.
• Cán túi mỏng 3 mm, cấp đông, và cho ăn theo quy tắc 2 phút trong những tuần đầu.