Cho cá cảnh ăn: bao nhiêu lần, bao nhiêu và ăn gì

Cho cá ăn là việc vui nhất khi nuôi cá. Đây cũng là chỗ người chơi hay làm sai nhất. Phần lớn bể bẩn nước, cá béo phì hay chết yểu không phải do thiếu ăn mà do cho ăn quá nhiều. Cũng có trường hợp do cả năm chỉ cho ăn đúng một loại cám.

Hơn 15.000 loài cá nước ngọt thì mỗi loài một nhu cầu, nên bài này không thể đi vào từng loài. Bài chỉ đưa ra những nguyên tắc chung cho cá nước ngọt mà bạn áp dụng được ngay: cho ăn mấy lần, cho bao nhiêu và chọn thức ăn ra sao.

Một ngày nên cho cá ăn mấy lần

Số bữa tùy vào giai đoạn phát triển của cá. Cá càng non thì càng cần nhiều năng lượng để lớn.

Trong video

• Xem video từ ▶ 2:13 Bồn cá lớn với lũa và cây thủy sinh, cá bơi gần mặt nước.
• Xem video từ ▶ 2:18 Nhìn từ trên xuống bể cá cỡ lớn có nhiều lũa và cá.

• Cá con: 3 lần mỗi ngày nếu bạn sắp xếp được thời gian.
• Cá đang lớn (giai đoạn thiếu niên): 2 lần mỗi ngày.
• Cá trưởng thành: 1 lần mỗi ngày.
• Cá cỡ lớn đã gần hết lớn: 1 lần mỗi ngày, 6 ngày mỗi tuần, nhịn 1 ngày.

Ngày nhịn ăn cho cá có thời gian tiêu hóa hết thức ăn còn trong ruột. Nó cũng giữ cho cá luôn hào hứng khi thấy đồ ăn. Ai nuôi cá lớn như Oscar chắc từng gặp cảnh cá tự nhiên chán ăn, bỏ bữa. Để cá hơi đói một chút thì ít gặp chuyện này hơn.

Vì sao cá trưởng thành không cần ăn nhiều

Cá ăn để có năng lượng lớn lên. Khi cá đã gần đạt kích thước tối đa, phần lớn thức ăn không còn dùng vào việc lớn nữa. Lúc này mục tiêu chỉ là giữ cá khỏe và no vừa đủ.

Nếu vẫn cho cá lớn ăn 3 bữa mỗi ngày, bạn sẽ gặp hai chuyện. Thứ nhất, phần thức ăn và chất thải thừa làm bẩn nước, kéo theo amoniac tăng và hệ vi sinh bị xáo trộn. Chuyện này có thể làm chết cá. Thứ hai, cá sẽ béo, yếu và sống ngắn hơn.

Cá lớn: tính lượng ăn theo trọng lượng cơ thể

Với cá lớn, mức thường được khuyến nghị là 1–3% trọng lượng cơ thể mỗi ngày. Mức này vừa đủ cho cá lớn và khỏe mà nước vẫn sạch.

Cách ước lượng như sau:

1. Đo cá bằng thước dây: chiều dài, chiều cao và bề dày thân. Ví dụ một con Oscar dài khoảng 25 cm, cao khoảng 10 cm, dày khoảng 3,8 cm.
2. Từ kích thước đó ước ra trọng lượng. Con Oscar trên nặng khoảng 600 g.
3. Lấy 1–3% trọng lượng. Với con cá 600 g, lượng ăn mỗi ngày là 6 g, 12 g hoặc 18 g.

Khoảng 12 g (2%) là mức hợp lý cho con cá này, thậm chí hơi nhiều. Lưu ý là 12 g cám nổi trông nhiều hơn hẳn 12 g cám chìm. Cám nổi xốp hơn để nổi được, còn cám chìm nén chặt hơn nhiều. Với cám viên chìm khoảng 0,5 g mỗi viên, 12 g chỉ là khoảng hai chục viên.

Bạn không cần ngày nào cũng mang cân ra. Chỉ cần cân vài lần để biết một nhúm tay của mình tương đương bao nhiêu gam, sau đó cứ bốc theo nhúm đó. Biết cá ăn bao nhiêu thì bạn cũng ước được lượng chất thải, từ đó biết bể cần lọc vi sinh cỡ nào.

Cá nhỏ: cho ăn trong 2–3 phút

Cá nhỏ như cá cầu vồng thì không cần cân đo gì. Bạn chỉ cho lượng mà cả đàn ăn hết trong khoảng 2–3 phút.

Trong video

• Xem video từ ▶ 5:51 Thức ăn rải xuống, đàn cá cichlid trong bể đang kiếm ăn.
• Xem video từ ▶ 6:20 Đàn cá cichlid xúm lại ăn thức ăn vừa rải.

• Đàn đông thì phải rải một lượng đủ lớn cùng lúc để cá ở tầng giữa và tầng đáy đều có phần.
• Nếu có thời gian, bạn rải từng chút một đến khi cá thôi ăn thì dừng.
• Quy tắc này dùng được cho cả bể cộng đồng cá to hơn, chẳng hạn bể cichlid vieja. Cá to thì nhúm thức ăn to hơn, còn thời gian vẫn là khoảng 3 phút.

Quan trọng nhất là quan sát cá. Xem cá ăn thế nào, bụng ra sao, có bỏ thừa không. Cá sẽ cho bạn biết nhiều hơn bất kỳ con số nào. Nếu chỉ nhớ một điều thì hãy nhớ đừng cho ăn quá nhiều.

Có nên bắt chước chế độ ăn ngoài tự nhiên

Trong bể thì không bao giờ làm giống tự nhiên được. Lấy ví dụ cá Tropheus ở hồ Tanganyika. Ngoài tự nhiên chúng gặm rêu và vi sinh vật trên đá từ sáng đến tối. Trong bể, cá ăn theo bữa và không có nguồn thức ăn liên tục như vậy.

Trong video

• Xem video từ ▶ 7:20 Cá cichlid gặm rêu bám trên đá trong bể Tanganyika.
• Xem video từ ▶ 7:25 Toàn cảnh bể đá Tanganyika với lớp rêu bám trên đá.

Một cách bổ sung là cố ý để rêu bám mọc một ít trên đá, kính hoặc vách bể cho cá gặm. Phần lớn các loài cá cảnh đều gặm rêu, chỉ trừ những loài thuần ăn thịt như Oscar.

Có một cái bẫy khi nghe chữ "cá ăn thực vật" là chỉ cho cá ăn rau, rong. Một nghiên cứu trên cá đuôi gai (surgeonfish) con, một loài cá biển ăn thực vật, chia cá làm ba nhóm cho ăn trong nhiều tuần:

Bài học ở đây là cá ăn thực vật vẫn cần nhiều dưỡng chất hơn những gì mình tưởng. Cho ăn một kiểu duy nhất theo cảm tính thì rất dễ thiếu chất.

Cám viên hay cám vảy

Cùng 2 g thức ăn, cám vảy chiếm một đống lớn còn cám viên chỉ là một nhúm nhỏ. Thả đống cám vảy đó vào bể thì cá khó ăn hết trước khi nó tan ra làm bẩn nước. Cám vảy cũng có thể mất bớt dinh dưỡng trong quá trình sản xuất.

Cám vảy vẫn dùng được, nhất là cho cá nhỏ thích ăn loại này. Chỉ có điều không nên dùng nó làm thức ăn duy nhất. Xét về độ cô đặc dinh dưỡng và mức ít làm bẩn nước thì cám viên tốt hơn. Cám viên cũng có đủ cỡ, đủ dạng để chọn cho từng loại cá.

Nên cho cá ăn gì: hai loại thức ăn chính

Ăn đa dạng quan trọng hơn việc soi nhãn tìm một loại cám "hoàn hảo". Nhiều người chỉ đọc mức đạm thô và ba thành phần đầu trên bao bì rồi chọn một loại làm thức ăn chính suốt đời. Cách này không đủ.

Cách làm đơn giản là luôn có ít nhất hai loại thức ăn chính:

• Một loại thiên về thực vật: có tảo bẹ (kelp), tảo xoắn spirulina hoặc các loại tảo khác trong thành phần.
• Một loại giàu đạm: có nguyên liệu từ thịt, cá, tôm trong ba thành phần đầu, đạm thô trên 40%.

Bạn có thể trộn hai loại cám viên vào nhau rồi cho ăn một lần. Như vậy cá có đủ cả hai nhóm chất. Cách này áp dụng được cho hầu hết các loại cá. Ngay cả Tropheus, loài rất dễ bị chướng bụng (bloat) khi ăn nhiều đạm, vẫn sống tốt với chế độ trộn này.

Còn chọn hãng nào thì nên chọn loại dễ mua ở chỗ bạn. Thức ăn nào rồi cũng hết, và đổi hãng liên tục vì không mua được thì phiền hơn nhiều. Cứ hình dung người ăn đủ 2.000 calo mỗi ngày bằng đồ ăn nhanh so với ăn thịt gà, rau và cơm. Calo bằng nhau nhưng nửa năm sau cơ thể sẽ khác hẳn. Cá cũng vậy.

Bắt đầu từ đâu

1. Xác định cá trong bể đang ở giai đoạn nào rồi chỉnh số bữa: cá con 3, cá đang lớn 2, cá trưởng thành 1. Với cá lớn, thêm 1 ngày nhịn ăn mỗi tuần.
2. Lần tới cho ăn, bấm giờ 2–3 phút. Nếu sau đó còn thức ăn thừa thì giảm lượng ở bữa sau.
3. Nếu nuôi cá lớn, cân thử một nhúm cám để biết nhúm tay của mình bằng bao nhiêu gam, rồi so với mức 1–3% trọng lượng cá.
4. Kiểm tra kho thức ăn. Nếu chỉ có một loại, hãy mua thêm loại còn thiếu (thực vật hoặc đạm cao) và ưu tiên cám viên.