Tự làm thức ăn đông lạnh cho cá đĩa từ tim bò, tôm, cá thịt trắng

Thức ăn đông lạnh mua sẵn như trùn chỉ, artemia hay krill rất hợp làm món phụ cho cá. Vấn đề là nuôi nhiều bể thì mỗi bể thả nửa vỉ, tiền đội lên rất nhanh. Tự xay một mẻ thức ăn đông lạnh ở nhà rẻ hơn nhiều. Bạn cũng biết chính xác trong đó có gì, không có chất độn, và cá kén ăn thường chịu ăn ngay.

Bài này hướng dẫn làm một mẻ thức ăn phụ cho cá đĩa từ tim bò, tôm, cá thịt trắng và đậu Hà Lan. Sau đó là gợi ý chỉnh nguyên liệu cho từng nhóm cá, cách cho ăn để không bẩn nước và cách trữ đông.

Vì sao nên có thức ăn tự làm

Cám viên bán sẵn vẫn là nền chính, nhất là khi bạn cần dùng máy cho ăn tự động lúc đi xa năm bảy ngày. Thức ăn đông lạnh không bỏ vào máy được, nên không thể cho ăn hoàn toàn bằng đồ tự làm. Đồ tự làm nên xem là món phụ để cân bằng khẩu phần.

• Nguyên liệu tươi, không có chất độn như bột cá hay "phụ phẩm" ghi mơ hồ trên bao bì.
• Cá kén ăn thường chịu ăn, có khi còn kích cá vào trạng thái sinh sản.
• Một mẻ khoảng 0,9 kg đủ cho một bể dùng ba đến sáu tháng.
• Món này không cần đầy đủ dinh dưỡng như thức ăn chính, vì cá vẫn ăn cám hằng ngày.

Chuẩn bị nguyên liệu và dụng cụ

Công thức cho cá đĩa gồm bốn thứ chính:

• Tim bò: thịt chắc, cá đĩa rất mê. Không mua được thì dùng gan bò. Gan rẻ hơn và nhiều đạm, nhưng nhão, nhiều máu và dễ làm đục nước.
• Tôm sống chưa qua nấu: bỏ đầu, ít nhất phải bỏ đuôi vì đuôi rất sắc. Vỏ có thể giữ lại để thêm chút canxi, nhưng vỏ khó xay và cá hấp thu không bao nhiêu.
• Cá thịt trắng ít mỡ: cá tuyết chấm đen (haddock) hay cá rô phi đều được. Tránh cá nhiều dầu như cá hồi vì dầu làm váng và bẩn nước.
• Đậu Hà Lan: mua loại đậu nghiền đóng hũ cho em bé thì tiện, vì đậu đã nhuyễn sẵn và hũ nhỏ dùng bao nhiêu mở bấy nhiêu. Rau xanh như bông cải xanh, rau chân vịt, cải xoăn cũng dùng thay được.

Có thể thay tôm bằng mực hoặc bạch tuộc. Nguyên tắc là ưu tiên hải sản nước mặn. Cá và tôm nước ngọt cho ăn sống dễ mang ký sinh trùng hay giun sán. Cá nuôi công nghiệp an toàn hơn, nhưng đồ sống thì vẫn còn rủi ro, kể cả khi đã cấp đông trước.

Không nên luộc hay nấu chín nguyên liệu. Nấu làm thay đổi kết cấu thịt, và phần lớn cá không chịu ăn thứ thịt đã chín.

Về dụng cụ, một máy xay hay máy xay thực phẩm loại rẻ là đủ. Máy này nên để riêng cho việc làm thức ăn cá. Xay đồ sống khó rửa sạch hoàn toàn, dùng chung với đồ ăn của người dễ bị đau bụng.

Các bước làm một mẻ

1. Lọc sạch mỡ, gân và mạch máu bám quanh tim bò. Cứ cắt mạnh tay, phần nào không phải thịt thì bỏ hết. Tim bò rẻ nên không cần tiếc. Nếu dùng gan thì không phải lọc, chỉ cần rửa bớt máu.
2. Bóc tôm, bỏ đầu và đuôi.
3. Cắt tim bò, tôm và cá thành miếng vuông nhỏ để máy xay rẻ tiền chạy nổi.
4. Xay tim bò trước. Tim bò xay ra khá đặc và sệt, nên cho một ít đậu nghiền vào cho loãng bớt, máy xay sẽ dễ hơn.
5. Cho tôm vào xay. Có thể bẻ đôi con tôm cho nhanh nhuyễn. Tôm xay ra thường thành một khối nhầy như thạch, chuyện này bình thường.
6. Cho cá vào, rồi cho phần đậu còn lại. Thêm đậu dần trong lúc xay thì hỗn hợp trộn đều hơn.
7. Xay đến khi thành một khối bột nhão màu hồng, đều màu. Muốn thêm bột tảo xoắn (spirulina) thì cho vào lúc này, hỗn hợp sẽ sẫm màu hơn.

Trong video

• Xem video từ ▶ 19:40 Tô gỗ đựng hỗn hợp thức ăn đã xay nhuyễn màu xanh.
• Xem video từ ▶ 19:59 Trộn nguyên liệu trong tô gỗ bằng thìa trên thớt.

Tim bò chắc nên hỗn hợp tự giữ kết dính khi thả xuống nước, không cần thêm gelatin. Dùng gelatin khá mất công mà không đáng. Cứ thả thức ăn xuống cho cá rỉa, phần nào cá không ăn thì vớt ra. Nếu dùng gan bò, hỗn hợp loãng hơn nhiều nên bạn không cho được nhiều nguyên liệu khác vào.

Lần đầu nên làm mẻ nhỏ để thử xem cá có chịu ăn không. Một mẻ khoảng 0,9 kg chỉ cần chưa tới nửa ký tim bò.

Đóng túi và trữ đông

1. Chia hỗn hợp vào túi zip nhỏ. Cố giữ miệng túi sạch, dính ra ngoài thì rất bẩn.
2. Dàn phẳng hỗn hợp trong túi, dày khoảng 3–6 mm.
3. Vuốt từ đáy túi lên để đẩy hết không khí ra rồi mới kéo khóa.
4. Xếp chồng các túi lên nhau trong ngăn đá.
5. Khi đã đông cứng, mỗi lần cho ăn chỉ cần bẻ một miếng thả vào bể.

Giữ đông liên tục thì thức ăn dùng được ít nhất 18 tháng, có thể lâu hơn. Điều cần tránh là bị cháy lạnh (freezer burn). Cháy lạnh xảy ra do thức ăn tiếp xúc không khí, vì vậy mỗi lần mở túi xong phải đẩy hết khí ra rồi đóng kín lại. Đồ bị cháy lạnh không hỏng, chỉ mất bớt mùi vị nên cá có thể kém thích.

Cho ăn thế nào để không bẩn nước

Đây là chỗ người mới hay sai nhất. Thức ăn tự làm rất giàu chất hữu cơ, và cá cần ít hơn nhiều so với cám viên. Bạn tưởng mình cho ăn ít nhưng thực ra đã là rất nhiều. Dư một chút là nước bẩn, amoniac tăng vọt.

• Bắt đầu với miếng thật nhỏ, xem cá ăn hết trong bao lâu rồi mới tăng dần.
• Dạng xay nhuyễn chỉ hợp với cá nhỏ như cá đĩa, cá neon, cá cầu vồng. Cá lớn như La Hán sẽ xé nát miếng thức ăn, làm vụn bay khắp bể.
• Cá lớn như cá đuối, rồng hay La Hán vẫn ăn được các nguyên liệu này. Chỉ cần thái miếng nhỏ, đừng xay nhuyễn.
• Gan bò rất dễ làm bẩn nước, nếu dùng thì cho ăn thưa.
• Phần thức ăn cá bỏ thừa nên vớt ra sau bữa.

Chỉnh nguyên liệu cho từng nhóm cá

Không có một công thức chung cho mọi loài. Bảng dưới đây là gợi ý theo nhu cầu ăn của từng nhóm.

Trong video

• Xem video từ ▶ 6:56 Đàn cichlid nhiều màu bơi quanh lũa và đá trong hồ lớn.
• Xem video từ ▶ 9:45 Cá đuối chấm trắng nằm trên nền cát sáng trong hồ.

Muốn biết nên cho gì vào, bạn có thể đọc bảng thành phần trên bao thức ăn cá đang dùng. Nhiều thứ ghi rất mơ hồ, nhưng vẫn đủ để biết loài đó cần nhóm nguyên liệu nào.

Bắt đầu từ đâu

• Mua một máy xay rẻ tiền và dành riêng cho việc làm thức ăn cá.
• Làm thử mẻ nhỏ với tim bò, tôm biển, cá thịt trắng và đậu nghiền, ép mỏng rồi cấp đông.
• Cho ăn một miếng thật nhỏ, theo dõi nước vài ngày rồi mới tăng lượng.
• Dựa vào bảng trên để chỉnh công thức cho từng bể, nhất là bể cá ăn rau và bể cá cần giữ màu trắng.