Cá rồng châu Á

• Bể phải có nắp đậy thật khít vì loài này nổi tiếng hay nhảy.

Cá rồng châu Á (Scleropages formosus) thuộc họ Osteoglossidae. Chúng phân bố ở hệ thống sông Mekong, miền đông Thái Lan, bán đảo Malaysia, Sumatra và Borneo. Từ thập niên 1970, giới cá cảnh đã rất chuộng loài cá này. Cá rồng nằm trong Phụ lục I của CITES từ năm 1975, và hiện đã tuyệt chủng cục bộ ở phần lớn vùng phân bố. Loài này có nhiều dạng màu, ví dụ dạng 'super red' ở thượng nguồn sông Kapuas. Năm 2003, ba dạng màu được mô tả thành loài riêng. Tuy vậy, phần đông giới nghiên cứu vẫn xếp tất cả vào S. formosus cho đến khi có đánh giá lại.

Loài này chỉ hợp với bể trưng bày công cộng hoặc những bể tư nhân thuộc loại lớn nhất.

• Nhiệt độ: 22–28°C
• pH: 5,0–8,0
• Độ cứng: 2–15 dGH

Cá rồng tương đối dễ tính. Người ta thường nuôi chúng trong bể trống trơn, không bày trí gì.

Cá khỏe nhất khi nước giàu oxy hòa tan. Vì thế, khi cần, bạn nên lắp thêm lọc ngoài, máy tạo dòng, sủi khí và các thiết bị tương tự.

Cá rồng bắt buộc phải có nước ổn định mới khỏe. Tuyệt đối không thả cá vào bể mới khi hệ vi sinh chưa ổn định. Thay 30–50% thể tích nước mỗi tuần là việc bắt buộc, không phải tùy chọn.

Nắp đậy khít cũng không thể thiếu, vì các loài Scleropages spp. nhảy cực giỏi.

Ngoài tự nhiên, cá rồng là loài săn mồi bắt buộc. Chúng ăn cá nhỏ hơn, giáp xác và các động vật không xương sống khác. Khi nuôi trong bể, phần lớn cá thích nghi tốt với mồi chết.

Cá nhỏ có thể ăn trùng huyết (ấu trùng muỗi lắc), giun đất nhỏ, tôm cắt khúc và các loại tương tự. Cá trưởng thành ăn được thịt cá thái miếng, tôm nguyên con, trai, tôm sông sống, giun đất cỡ lớn và nhiều loại khác. Chúng cũng ăn cám viên khô, nhưng cám viên không nên là thức ăn chính.

Không nên cho cá ăn thịt động vật có vú hay gia cầm như tim bò hoặc thịt gà. Trong các loại thịt này có một số chất béo mà cá không chuyển hóa đúng cách được. Cá ăn vào có thể bị tích mỡ thừa, thậm chí thoái hóa nội tạng.

Cho ăn cá mồi như cá đẻ con hay cá vàng nhỏ cũng chẳng được lợi gì. Cá mồi có nguy cơ mang ký sinh trùng hoặc mầm bệnh vào bể. Hơn nữa, nếu không được nuôi vỗ kỹ từ trước, chúng thường không giàu dinh dưỡng.

Cá rồng ấp trứng bằng miệng, và cá bố là con ngậm trứng. Các trại thương mại thường cho chúng sinh sản trong ao ngoài trời.

Loài này có ghi nhận ở hệ thống sông Mekong thuộc Việt Nam và Campuchia, miền đông Thái Lan, bán đảo Malaysia và phía bắc quần đảo Sunda (Sumatra và Borneo). Dù vậy, hiện nay nó đã tuyệt chủng cục bộ ở phần lớn khu vực này.

Cá rồng cũng đã du nhập vào Singapore. Đôi khi có tài liệu ghi loài này sống ở Đài Loan, nhưng thực tế không phải vậy.

Nơi thu mẫu chuẩn là 'Lake Mahoeroenge, một hồ nhỏ nối với sông Pekoempau qua một con kênh hẹp, Borneo'.

Bạn có thể xem thêm về phân bố của loài trong phần 'Ghi chú'.

Cá sống ở hồ tự nhiên, đầm lầy, rừng ngập nước và những đoạn sông sâu, nước chảy chậm, có cây cối rủ tán che phía trên.

Một số dạng sống ở vùng nước đen. Ở những nơi này, than bùn lâu đời và các chất hữu cơ khác nhuộm nước thành màu nâu.

Hai loài cùng chi ở Úc là S. jardinii và S. leichardti có nhiều vảy đường bên hơn cá rồng châu Á (32–36 so với 21–26). Cá rồng châu Á cũng khác S. inscriptus ở chỗ không có các vân dạng đường gấp khúc trên đầu và thân.

Ngoài tự nhiên, loài này có nhiều dạng màu. Năm 2003, ba dạng trong số đó được nâng lên thành loài riêng. Tuy vậy, phần lớn giới nghiên cứu hiện nay vẫn xem tất cả là S. formosus cho đến khi có đánh giá chi tiết. Kottelat (2013) có nhắc rằng dạng đỏ có thể hóa ra là một loài riêng.

Dạng 'green' (xanh lục) có mặt khắp vùng phân bố của loài. Dạng 'super red' hay 'chilli red' chỉ có ở thượng nguồn sông Kapuas, thuộc phần Borneo của Indonesia. Năm 2003, dạng này được mô tả với tên S. legendrei. Dạng 'cross back golden' hay 'blue Malayan' sống ở bang Pahang và hồ Bukit Merah trên bán đảo Malaysia. Dạng 'red tail golden' đến từ Pekanbaru và Jambi trên đảo Sumatra, và được mô tả với tên S. aureus năm 2003. Tên 'crossback' bắt nguồn từ việc sắc vàng lan dần, đến khi cá trưởng thành thì vắt hết qua lưng.

Ngoài ra còn có hai dạng màu bạc là 'grey tail silver' (còn gọi là 'Pinoh arowana') và 'yellow tail silver'. Cả hai được thu ở dãy núi Schwaner, thuộc phần Borneo của Indonesia. Dạng 'grey tail silver' sống ở vùng giữa hai tỉnh Tây và Trung Kalimantan. Dạng 'yellow tail silver' sống ở vùng giữa hai tỉnh Trung và Nam Kalimantan. Năm 2003, các quần thể này được mô tả với tên S. macrocephalus.

Giới cá cảnh đã rất coi trọng cá rồng từ thập niên 1970. Loài này nằm trong Phụ lục I của CITES từ năm 1975. Châu Á có một số trại nhân giống đăng ký với CITES và xuất khẩu cá hợp pháp. Mỗi con cá từ các trại này phải gắn chip và kèm giấy tờ chính thức. Ở một số nước như Hoa Kỳ, buôn bán cá rồng là phạm pháp, nhưng chợ đen vẫn tồn tại.

Cá lai giữa các dạng màu cũng phổ biến. Con lai thông dụng nhất là 'Banjar Red', lai giữa dạng 'super red' và dạng 'yellowtail silver'.

Cá rồng đặc biệt được chuộng ở Đông Á vì người ta thấy nó giống con rồng. Rồng được tin là biểu tượng của giàu sang, thịnh vượng, may mắn và sức mạnh. Dạng green thường bị xem là kém hấp dẫn nhất vì màu khá đơn điệu. Ngược lại, 'gold crossback' và 'super red' được săn lùng nhiều nhất, vì người ta cho rằng màu vàng rực rỡ mang lại may mắn và tài lộc.

• Müller, S. and H. Schlegel (1840). Beschrijving van een' nieuwen Zoetwater-visch van Borneo, Osteoglossum formosum. Verhandelingen over de natuurlijke geschiedenis der Nederlandsche overzeesche bezittingen, Leiden, 1-7
• Pouyaud, L., Sudarto and G. G. Teugels (2003). The different colour varieties of the Asian arowana Scleropages formosus (Osteoglossidae) are distinct species: morphologic and genetic evidences. Cybium 27(4), 287-305
• Kottelat, M. and E. Widjanarti (2005). The fishes of Danau Sentarum National Park and the Kapuas Lakes area, Kalimantan Barat, Indonesia. Raffles Bulletin of Zoology Supplement 13, 139-173
• Kottelat, M. (2013). The fishes of the inland waters of southeast Asia: a catalogue and core bibliography of the fishes known to occur in freshwaters, mangroves and estuaries. The Raffles Bulletin of Zoology Supplement 27, 1-663
• Roberts, T. R. (2012). Scleropages inscriptus, a new fish species from the Tananthayi or Tenasserim River basin, Malay Peninsula of Myanmar (Osteoglossidae: Osteoglossiformes). Aqua 18(2), 113-118
• van Oijen, M. J. P. and S. E. T. van der Meij (2013). The types of Osteoglossum formosum Müller & Schlegel, 1840 (Teleostei, Osteoglossidae). Zootaxa 3722(3), 361-371