Kim Long Quá Bối (Crossback golden arowana)

Nguồn gốc

Dạng hoang dã của Kim Long Quá Bối sống ở bang Pahang và vùng Bukit Merah thuộc bang Perak, trên bán đảo Malaysia. Một bài viết của người chơi còn kể thêm Trengganu và Johor là nơi có loài cá này. Các bài viết tiếng Việt cũng nói dòng này có gốc Malaysia và xếp nó vào nhóm cá rồng đắt nhất.

Cá trong giới chơi là cá trại, chủ yếu do các trại ở Malaysia và Singapore sinh sản. Hầu hết cá xuất khẩu loại cao cấp cũng đến từ các trại này.

Chuyện phân loại thì chưa ngã ngũ. Năm 2003 có một nghiên cứu tách loài cá rồng châu Á ra, nhưng dạng quá bối không nằm trong mẫu của nghiên cứu đó. Vì vậy nó mặc nhiên được xếp vào Scleropages formosus. Có người cho rằng nó gần với S. aureus, nhưng phần lớn giới nghiên cứu vẫn coi cả nhóm là một loài.

Các trại lai chéo những dạng màu với nhau. Do đó nhiều con quá bối bây giờ không còn thuần như trước.

Nhận biết và các dòng

Khi cá trưởng thành, ánh vàng kim loại chạy kín qua lưng. Vây của nó không ửng đỏ, khác với Kim Long Hồng Vĩ (red-tail golden). Màu vàng lấp lánh và đổi sắc theo góc nhìn.

Người chơi chấm cá quá bối theo tốc độ viền vàng của vảy leo lên hàng vảy thứ 6, tức hàng trên cùng. Một con quá bối thật sự phải có hàng này vàng hết. Lõi vảy xanh càng đậm thì cá càng có giá.

Người chơi Việt khi ngắm cá thường để ý mấy điểm sau:

• Vảy to, khít và bóng.
• Hai sợi râu chĩa lên.
• Thân dài, bơi điềm tĩnh.

Các dòng phụ chia theo màu lõi vảy:

• Nền xanh (blue base) và nền tím (purple base): lõi vảy màu xanh hoặc tím. Màu đổi theo góc nhìn nên có trại gọi cùng một con bằng cả hai tên.
• Nền vàng (gold base): vàng ăn vào tận lõi vảy. Dòng này lên màu quá bối sớm hơn và có thể thành vàng kín kiểu "24K".
• Nền xanh lục (green base) và nền bạc (silver base): hiếm hơn, lõi vảy màu xanh lục hoặc bạc.
• Platinum white golden và royal golden blue: các dạng cao cấp có họ hàng gần, bán chạy ở Nhật.

Các dòng ngày càng khó phân biệt, vì nhiều con mang nét của hai màu nền trở lên.

Nuôi thế nào

Cá lớn tới khoảng 90 cm. Bể cần dài hơn là sâu, khoảng 600–1.000 lít cho một con trưởng thành. Về chiều dài bể, các nguồn ghi khác nhau: một nguồn nói 180–200 cm, nguồn khác nói 150 cm.

Cá ưa nước mềm, hơi chua và lọc tốt. Các nguồn cũng lệch nhau về thông số:

Thông số	Các mức nguồn ghi
Nhiệt độ	24–30°C, 26–30°C, 28–32°C
pH	6,5–7,5 hoặc 6–7,4

Cá rồng nhảy rất mạnh. Bạn phải đậy bể bằng nắp nặng và khít.

Đây là cá ăn thịt. Thức ăn gồm côn trùng, giun, tôm, krill và thức ăn viên dạng que cho cá rồng. Cá con cho ăn một đến hai lần mỗi ngày. Cá trưởng thành thì một đến hai ngày cho ăn một lần.

Kim Long nên nuôi một mình làm cá chính trong bể. Nó có thể hung hăng với đồng loại và sẽ ăn cá nhỏ. Cá tầng đáy cỡ lớn hoặc cá đuối có thể nuôi chung được.

Người chơi Việt khuyên để đèn dịu cho Kim Long. Đèn mạnh thì dành cho các dòng đỏ như Huyết Long.

Sinh sản

Cá trưởng thành muộn, khoảng 3–4 năm tuổi. Mỗi lứa con cái chỉ đẻ 30–100 trứng cỡ lớn. Con đực ngậm trứng và cá bột trong miệng.

Ít trứng mỗi lứa cộng với nguồn cung khan hiếm là một phần lý do cá có giá cao. Các bài viết tiếng Việt nói cá quá bối khó sinh sản, và mỗi lứa chỉ vài con ra đẹp.

Bệnh và vấn đề sức khỏe

Sụp mắt là khi mắt cá lệch xuống dưới. Người ta gắn chứng này với ba thứ: cho ăn trên mặt nước, bóng phản chiếu trên vách kính, và một số dòng di truyền. Mắt đã sụp thì khó chữa lại. Cách phòng là cho cá ăn dưới mặt nước và che các vách bể.

Ở Việt Nam, dân chơi đổ lỗi cho đèn bể kém khi cá rồng bị tật ở mắt và môi, vì ánh sáng không hợp làm cá căng thẳng kéo dài.

Chọn mua

Cá nuôi hợp pháp được cấy chip PIT dưới da và đi kèm giấy CITES cùng giấy khai sinh của trại. Ở Việt Nam, cá nhập về có chip và giấy chứng nhận nguồn gốc.

Bạn nên mua từ trại có uy tín. Khi xem cá, hãy kiểm tra xem màu vàng đã lên tới hàng vảy trên cùng chưa, hoặc có đang trên đà leo lên tới đó không.

Tranh cãi

Loài hoang dã nằm trong Phụ lục I của CITES từ năm 1975. Chỉ cá sinh sản nhân tạo, cách cá hoang dã ít nhất hai thế hệ, mới được phép buôn bán.

Mỹ đưa loài này vào danh sách của Đạo luật Các loài nguy cấp, nên muốn nuôi phải có giấy phép. Florida và New Mexico cấm cá nhân nuôi.

Ở Việt Nam, có người đưa cá rồng đi "phẫu thuật thẩm mỹ" để sửa mắt sụp hoặc môi trễ. Cá được gây mê trước khi làm.

Các bài viết của người chơi cũng cho rằng việc trại lai chéo các dạng màu làm dòng quá bối kém thuần đi.