Dưỡng cá bể thủy sinh mùa giao mùa và mùa lạnh: phòng bệnh, cách ly

Ở miền Bắc, mỗi lần giao mùa là bể cá hay có chuyện. Nhiệt độ bên ngoài đổi đột ngột mà cá chưa thích nghi kịp, nên bệnh dễ phát. Nhóm dễ dính nhất là cá mới mua từ cửa hàng hoặc cá nhận lại từ người khác.

Bài này gom lại những việc cần làm trong giai đoạn đó: nhận biết mấy bệnh hay gặp, đánh thuốc sao cho đúng, chọn cá khi mua, set một bể dưỡng để cách ly cá mới, và giữ nhiệt độ qua mùa lạnh.

Những bệnh hay gặp khi giao mùa

Hay gặp nhất là bệnh nấm trắng. Trên thân cá nổi những chấm trắng li ti. Bệnh nhẹ thì cá vẫn ăn bình thường. Bệnh nặng thì cá bỏ ăn và chết dần.

Thứ hai là nấm thủy mi. Bệnh này cũng thuộc dạng nấm như nấm trắng, nhưng các cục nấm to hơn và trông như bông gòn trắng bám trên cá. Nấm thủy mi khó chữa hơn và mất nhiều thời gian hơn.

Khó chữa nhất là thối thân. Với bệnh này, thuốc chỉ hỗ trợ được một phần. Cá có khỏi hay không chủ yếu là nhờ sức đề kháng của chính nó.

Kiểm tra sức khỏe cá mỗi ngày

Lúc cho ăn là lúc dễ nhìn ra tình trạng cá nhất. Buổi sáng, bạn bật đèn, cho cá ăn rồi đứng xem một lúc.

• Cá khỏe thì ăn tốt, bơi nhanh nhẹn, lên màu đẹp.
• Cá bệnh thường đứng một góc, không ăn, hoặc trên thân có dấu hiệu nấm trắng, nấm thủy mi hay thối thân.

Thấy cá có dấu hiệu lạ thì xử lý ngay. Với bệnh thông thường như nấm trắng hay nấm thủy mi, cách gọn nhất là đánh thuốc cả bể. Riêng thối thân thì nên bắt cá ra bể riêng để theo dõi và chữa. Cá rẻ tiền thì nhiều khi tiền thuốc còn cao hơn tiền cá, nên cũng phải tính. Cá giá trị cao thì nên có sẵn một bể riêng để chữa.

Đánh thuốc nấm trắng, nấm thủy mi thế nào

Hai loại thuốc hay dùng trên thị trường là Bio Knock 2 và Antibio. Bio Knock 2 nhẹ hơn. Antibio chữa hiệu quả hơn, nhưng cá đã quá yếu thì không nên dùng vì cá có thể chết luôn. Thuốc nào cũng vậy thôi. Cá bệnh quá nặng thì đánh thuốc vẫn có rủi ro, nên bạn cần xác định trước chuyện này.

1. Tính tổng lượng nước của bể chính cộng với lọc, rồi châm thuốc theo đúng tỷ lệ cho lượng nước đó.
2. Nếu trong lọc có than hoạt tính thì lấy than ra, vì than sẽ hút mất hoạt chất của thuốc.
3. Tắt lọc, tắt bơm hay để chạy đều được.
4. Lúc mới đánh thuốc, nước có thể chuyển màu xanh. Khoảng 3–4 tiếng sau nước sẽ trong lại.

Nhiều người lo thuốc làm chết vi sinh. Với hai loại thuốc trên, vi sinh vẫn bị ảnh hưởng, nhưng chỉ chút ít.

Chữa thối thân: cá to và cá nhỏ khác nhau

Với cá to, sức đề kháng tốt như pleco, cá chép hay cá Ali, có thể tiêm kháng sinh hoặc cho kháng sinh vào bể để cá hồi sức. Có người còn bắt cá lên tay rồi lau vết bệnh bằng cồn đỏ, Betadine. Cách này chưa có gì xác nhận là hiệu quả, nên đừng coi nó là cách chữa chính.

Cá nhỏ như neon vua có sức đề kháng kém hơn nhiều. Với nhóm cá nhỏ, yếu này, cách làm thường là:

1. Tách những con bị bệnh ra bể riêng.
2. Mỗi ngày thay 30–50% nước một lần.
3. Sau khi thay nước có thể cho thêm Antibio để sát khuẩn bớt.

Thối thân không khỏi ngay được. Mục tiêu là giữ cho bệnh không lan rộng thêm. Khi cá khỏe dần lên thì nó sẽ tự vượt qua. Bạn cần kiên trì.

Chọn cá khi mua hoặc nhận cá thanh lý

• Cá ăn tốt, bơi theo đàn, không đứng một góc.
• Màu sắc đẹp, không dị tật.
• Nhìn kỹ phần bụng. Cá bụng lép thường là do bệnh đường ruột hoặc đã bỏ ăn lâu ngày. Những trường hợp này thường rất khó chữa.

Cá thanh lý cần xem kỹ hơn cá ở cửa hàng. Người ta chán cá rồi mới bán, và đôi khi lý do là cá không chịu ăn.

Set bể dưỡng để cách ly cá mới

Muốn chắc ăn nhất thì nên có một bể nuôi riêng cho cá mới về. Bể này dùng làm bể chữa bệnh cũng được. Thiết bị chỉ cần mấy món cơ bản:

Trong video

• Xem video từ ▶ 11:21 Cục sủi vi sinh đặt trong bể kính trống để làm bể dưỡng.
• Xem video từ ▶ 11:26 Cận cảnh cục sủi vi sinh với các lớp mút và hạt vật liệu lọc.

• Bể kính dài ít nhất 60 cm. Ví dụ, một bể 60 × 30 × 36 cm tận dụng lại từ bể thủy sinh cũ là vừa.
• Một cục sủi vi sinh, như loại sủi đen hoặc sủi vi sinh bán sẵn.
• Một cây sưởi. Lúc giao mùa, nhiệt độ bên ngoài chênh nhiều, nên có sưởi để bể dưỡng không lệch xa nhiệt độ bể chính.
• Một cây đèn.

1. Lấy nước từ bể chính cho vào bể dưỡng.
2. Thả cá mới vào bể dưỡng và nuôi khoảng 3–4 ngày.
3. Theo dõi xem cá có ăn không, có dấu hiệu nấm trắng hay nấm thủy mi không.
4. Nếu cá ăn bình thường và không có vấn đề gì thì chuyển dần sang bể chính.

Làm như vậy thì gần như chặn được chuyện cá mới mang bệnh sang lây cho cá cũ. Nếu bể chính đang chết vi sinh hoặc nước bị nhiễm khuẩn thì không lấy nước từ đó được. Khi đó phải dùng nước mới, chạy vi sinh lại và dùng thêm chất dưỡng cá.

Đèn bể dưỡng không cần bật nhiều tiếng như bể thủy sinh. Chỉ cần bật lúc cho ăn hoặc lúc muốn xem cá.

Thùng xốp hay bể kính che bớt mặt

Trước đây, nhiều người dưỡng cá đắt tiền như cá đĩa trong thùng xốp cho cá đỡ hoảng. Cách này có mấy cái bất lợi:

• Chỉ nhìn được cá từ trên xuống. Muốn xem kỹ thì phải bắt cá lên, làm cá càng stress hơn.
• Cắm sưởi trong thùng xốp có thể làm cháy thủng thùng. Nếu không để ý, nước chảy cạn và cá chết.
• Đậy kín nắp mà bật sưởi thì hơi nóng bị om lại, nhiệt độ tăng liên tục và cá dễ chết.

Một cách khác là dùng bể kính rồi dán hoặc quây kín các mặt, chỉ chừa một mặt để mỗi ngày nhìn cá một hai lần. Với những con đắt tiền, dễ stress như pleco, bể che tối như vậy có thể giúp cá yên hơn và sớm ăn lại. Đây là kinh nghiệm riêng, chưa phải quy tắc chung, nhưng cách này đáng thử hơn thùng xốp.

Nhiệt độ bể mùa lạnh

Điều cần nhất là nhiệt độ ổn định. Không cần để quá thấp hay quá cao.

Bắt đầu từ đâu

• Kiểm tra sưởi trước khi trời trở lạnh, và giữ bể ở mức nhiệt ổn định hợp với loại cá đang nuôi.
• Tận dụng một bể cũ khoảng 60 cm, lắp thêm sủi vi sinh, sưởi và đèn để làm bể dưỡng.
• Tập thói quen buổi sáng cho ăn rồi đứng xem cá vài phút để phát hiện bệnh sớm.
• Mua sẵn một loại thuốc trị nấm, và nhớ bỏ than hoạt tính ra khỏi lọc trước khi đánh thuốc.