Giun giấm (Turbatrix aceti): giới thiệu và hướng dẫn nuôi bằng 3 phương pháp

Giun giấm (Turbatrix aceti) là một trong những loại thức ăn sống quen thuộc của dân chơi cá cảnh. Chúng rất nhỏ, nên hợp làm mồi cho cá bột của phần lớn các loài cá cảnh.

Nuôi giun giấm khá dễ và đơn giản, gần như không tốn vật liệu gì. Loài tuyến trùng nhỏ này chịu được độ chua thay đổi và sống dễ dàng nhờ men, bột yến mạch, bánh mì trắng và những thứ tương tự. Nói cho chính xác thì chúng sống nhờ lượng giấm sinh ra khi các nguyên liệu này lên men.

Phần dưới đây trình bày đầy đủ về giun giấm, từ vòng đời của chúng đến các cách nuôi khác nhau.

Giun giấm làm thức ăn sống

Turbatrix aceti là nguồn thức ăn sống bổ dưỡng. Chúng đặc biệt hợp với cá bột (betta, bảy màu, cá chuột, killifish...), vì cá bột cần ăn ít một và ăn nhiều bữa.

Một điểm hay của loại giun này là chúng có thể kích thích bản năng ăn mồi tự nhiên của cá. Giun giấm sống được vài ngày trong nước ngọt. Chúng bơi ở tầng giữa và tầng trên chứ không chìm xuống đáy. Kiểu bơi uốn éo của chúng khiến cá bột ăn nhiều hơn và lớn nhanh.

Tuy vậy, không phải loài cá bột nào cũng ăn giun giấm tốt như nhau. Chẳng hạn, cá bột họ Poeciliidae có thể lớn tốt nhờ giun giấm, trong khi cá bột của cá sặc (gourami) hay cá ông tiên thường không chịu ăn.

Loài tuyến trùng tí hon này dễ nuôi tại nhà. Vì thế chúng là lựa chọn thực tế và rẻ cho người nuôi cá muốn cho cá ăn đồ tự nhiên, lành mạnh.

Giun giấm là nguồn thức ăn tốt, nhưng chúng không bổ bằng artemia mới nở (loại này có sẵn túi noãn hoàng) và chỉ nên dùng làm thức ăn bổ sung. Đừng cho cá ăn mỗi giun giấm. Con vật nào cũng cần ăn đa dạng thì mới đủ dưỡng chất để lớn và phát triển bình thường.

Giun giấm là gì?

Giun giấm (Turbatrix aceti), còn gọi là giun siêu nhỏ (micro worm), tuyến trùng giấm hay gọi tắt là tuyến trùng, là một loài giun tròn sống tự do thuộc họ Panagrolaimidae. Người ta hay gặp chúng trong giấm chưa tiệt trùng, tấm lót cốc bia và nhựa chảy ra từ vết thương trên thân cây.

Dù tên tiếng Anh là “vinegar eel” (lươn giấm), chúng không phải lươn thật.

Loài giun này vô hại và không làm ảnh hưởng đến chất lượng hay độ an toàn của giấm có chúng. Thậm chí có người còn coi giun giấm trong giấm tự làm là dấu hiệu giấm thật, lên men tự nhiên.

Mô tả giun giấm

Giống mọi loài giun tròn, giun giấm có thân hình trụ, thon hẹp. Đầu trước tròn, đầu sau thuôn nhỏ dần. Lớp cuticle (lớp vỏ ngoài) phủ thân trông nhẵn. Khoang miệng khá nhỏ.

Thực quản dài bằng 1/9 chiều dài cơ thể ở con cái và 1/7 ở con đực. Lỗ sinh dục của con cái nằm lùi về phía sau điểm giữa thân. Gai giao cấu (spicule, phần lông cứng của con đực dùng khi giao phối) dài, mảnh và cong. Con cái dài 2 mm, con đực dài khoảng 1,5 mm.

• Kích thước. Giun giấm rất nhỏ, thường chỉ dài 1,5–2 mm.
• Hình dạng. Thân dài, mảnh và hình trụ.
• Màu sắc. Giun giấm trong suốt nên rất khó thấy trong giấm trong.
• Chuyển động. Chúng uốn mình như rắn khi bơi, và tên gọi “vinegar eel” cũng từ đó mà ra.

Vòng đời của giun giấm

Vòng đời của Turbatrix aceti khá đơn giản, gồm bốn giai đoạn là trứng, ấu trùng, giun non và trưởng thành.

• Trứng. Giun cái đẻ trứng vào môi trường nuôi. Trứng có thể nở chỉ sau 24 giờ. Theo một nghiên cứu, mỗi con cái có thể sinh tới 72 con.
• Ấu trùng. Ấu trùng mới nở rất nhỏ và ăn vi khuẩn trong môi trường nuôi. Trong lúc lớn, chúng lột da vài lần rồi chuyển sang giai đoạn giun non.
• Giun non. Giun non lớn hơn ấu trùng một chút và có các đốt thân rõ rệt. Chúng tiếp tục ăn vi khuẩn và lớn dần đến khi trưởng thành.
• Trưởng thành. Giun giấm phải lột xác 4 lần mới trưởng thành. Quá trình này thường mất khoảng 5–7 ngày. Giun giấm sinh sản hữu tính. Trứng thụ tinh bên trong cơ thể con cái.

Tuổi thọ của giun giấm

Tuổi thọ của giun giấm có thể dao động tùy dinh dưỡng và điều kiện môi trường. Trung bình con cái sống tới 45 ngày, con đực tới 49 ngày. Cần lưu ý là tuổi thọ tối đa từng ghi nhận vào khoảng 120 ngày.

3 cách nuôi giun giấm

Hiện chưa có ý kiến thống nhất về cách nuôi giun giấm cho năng suất cao nhất để làm thức ăn cho cá bột. Người ta đã đưa ra nhiều cách, và nếu tính theo khối lượng giun sống thu được thì các cách này gần như ngang nhau. Dưới đây là ba cách:

• Hỗn hợp bánh mì trắng và cà rốt.
• Bột yến mạch xay.
• Giấm táo pha loãng với nước.

Vi khuẩn axit axetic lên men etanol thành giấm, một chất lỏng mà thành phần chính là axit axetic (CH3CO2H) và nước. Về cơ bản, thứ gì có đường và tiếp xúc với không khí đều có thể làm ra giấm.

Phương pháp 1: Hỗn hợp bánh mì trắng và cà rốt

Vật dụng cần chuẩn bị

• Hộp nuôi. Hộp nhựa có nắp, cỡ nào cũng được. Hộp cần đủ thoáng khí, chẳng hạn bạn khoét vài lỗ trên nắp.
• Nắp. Thứ gì đậy được hộp là dùng được. Nhớ lấy kim chọc sẵn vài lỗ trên nắp để không khí lưu thông.
• Giun giấm giống.
• Giấm táo. Không dùng giấm có màu hay có hương liệu.
• Bánh mì trắng và cà rốt.
• Bàn chải mềm.

Các bước thực hiện

1. Ngâm bánh mì trắng vào nước, vắt ráo rồi cho vào hộp thành lớp dày khoảng 2–3 cm.
2. Rắc một ít cà rốt bào lên trên.
3. Thêm một thìa cà phê giấm táo.
4. Trộn đều đến khi hỗn hợp sệt như thạch.
5. Cho giun giấm giống vào.
6. Đậy nắp.
7. Đặt hộp ở chỗ tối, nhiệt độ phòng.
8. Xong.

Sau một tuần, mọi thứ trong hộp sẽ nhão ra thành một khối đồng nhất.

Cho ăn. Nên bắt đầu cho ăn ngay khi giun giấm thôi bò lên thành hộp. Thường thì sau vài tuần mẻ nuôi bắt đầu xuống dần, và người ta cho rằng đây là lúc thu giun tiện nhất. Muốn hồi lại một mẻ đã kiệt, bạn chỉ cần đặt thêm bánh mì trắng đã ngâm, táo bào hoặc cà rốt lên trên.

Thu hoạch giun giấm

Khi thấy giun giấm bò trên thành hộp và tấm kính đậy, thường là chúng đã đạt đỉnh sinh sản, tức khoảng 1–2 tuần sau khi gây mẻ. Turbatrix aceti sinh sản nhanh, nên từ đó trở đi bạn có thể thu giun vài ngày một lần.

1. Dùng bàn chải mềm gạt nhẹ để gom giun trên thành hộp.
2. Chuẩn bị một lọ nhỏ đựng nước rồi nhúng bàn chải dính giun vào đó để rửa.
3. Gom xong thì đợi giun lắng xuống đáy lọ.
4. Gạn bỏ phần nước đục khi nước đã trong hẳn.
5. Lặp lại đến khi nước trong lọ trong suốt hoàn toàn.
6. Đổ giun vào bể.

Mẹo. Nếu không vội, bạn có thể chiếu đèn vào một bên hộp rồi đợi vài giờ cho giun dồn sang phía bên kia (giun giấm không ưa ánh sáng). Làm vậy sẽ gom được nhiều giun hơn.

Phương pháp 2: Bột yến mạch xay

Vật dụng cần chuẩn bị

• Hộp nuôi. Một hộp nhựa bất kỳ (tối đa 4 lít) có nắp. Nhớ lấy kim chọc sẵn vài lỗ trên nắp để không khí lưu thông.
• Nước sạch.
• Giấm táo. Không dùng giấm có màu hay có hương liệu.
• Bột yến mạch xay.
• Giun giấm giống.
• Bàn chải mềm.

Các bước thực hiện

1. Cho bột yến mạch xay vào hộp nhựa.
2. Đun sôi nước rồi rót vào hộp.
3. Khuấy đến khi hỗn hợp sệt như thạch. Lớp thức ăn nên dày khoảng 2–3 cm.
4. Để hỗn hợp nguội.
5. Thêm một thìa cà phê giấm táo.
6. Cho giun giấm vào.
7. Đậy nắp hộp.
8. Xong.

Cho ăn. Khi giun lớn lên, hỗn hợp thức ăn sẽ loãng dần, nên bạn cần bổ sung thêm thức ăn. Cắt bánh mì trắng thành lát, bóp nát rồi cho vào hộp giun. Bánh mì hút nước rất nhanh và thành món ăn bổ dưỡng tuyệt vời cho giun.

Sau 2–3 tháng, khối thức ăn thường bị lỏng ra. Đó là dấu hiệu bạn cần cho giun ăn, nếu không chúng sẽ ngừng sinh sản.

Cách thu giun giống phương pháp thứ nhất. Bạn nhúng bàn chải vào hộp nước sạch rồi rũ cho giun đã gom rơi xuống nước. Rũ xong, giun sẽ chìm xuống đáy và bạn gạn bỏ phần nước đục.

Phương pháp 3: Giấm táo pha loãng với nước

Vật dụng cần chuẩn bị

• Bình nuôi. Chai cổ dài là tốt nhất, nhưng chai nhựa nào cũng làm được.
• Nước sạch.
• Giấm táo. Không dùng giấm có màu hay có hương liệu.
• Một quả táo nhỏ, chắc.
• Giun giấm giống.
• Bông lọc (hoặc mút xốp).
• Dây chun.
• Khăn giấy.
• Pipet (hoặc ống nhỏ giọt).

Các bước thực hiện

1. Gọt vỏ táo (để tránh tạp nhiễm) rồi cắt thành miếng vừa lọt cổ chai.
2. Cho táo đã cắt vào chai.
3. Pha nước và giấm theo tỷ lệ 1:1 rồi đổ vào chai.
4. Chừa khoảng trống cho không khí lưu thông. Đừng đổ đầy chai.
5. Đặt chai ở chỗ có ánh sáng mạnh.
6. Sau 10–14 ngày thì cho giun giống vào. Đến lúc đó bạn sẽ thấy nước chuyển đục, nghĩa là vi khuẩn trong môi trường đã phát triển đủ để thả giun.

Nhiều người chơi cá thích thả giun giấm vào ngay chứ không chờ môi trường sẵn sàng. Làm thế nào là tùy mỗi người, nhưng thực tế cho thấy giun lớn nhanh hơn và sống sót nhiều hơn hẳn trong môi trường giàu dinh dưỡng đã chuẩn bị trước.

1. Dùng dây chun cố định một miếng khăn giấy bịt miệng chai. Khăn giấy vẫn cho giun giấm thở mà lại chặn được sinh vật gây hại chui vào.
2. Đặt chai ở chỗ tối (hoặc trùm túi nilon đen) ở nhiệt độ phòng.
3. Sau 3–4 tuần là đã có đủ giun giấm để thu hoạch.

Cho ăn. Cách nuôi này thường không cần cho giun ăn trong ít nhất 5–6 tháng. Sau thời gian đó, đàn giun sẽ thưa dần. Dù vậy, hễ thấy dấu hiệu cạn kiệt thì bạn thêm một miếng táo vào.

Điểm hay nhất của cách này là mẻ nuôi để nhiều tháng không cần chăm mà vẫn không sao. Nhược điểm chính là phải chờ lâu hơn mới thu hoạch được.

Các cách thu giun

• Nhét bông lọc (hoặc mút xốp) vào cổ chai và để nó ngấm giấm. Đổ thêm nước máy đã khử clo (clo có thể giết giun) cho đầy chai rồi chờ 12–24 giờ. Nước nhẹ hơn dung dịch giấm nên sẽ nằm ở lớp trên. Giun giấm sẽ chui qua lớp bông lên phần nước ngọt để lấy oxy. Lúc đó bạn dùng pipet hút giun lên cho cá bột ăn. Bạn có thể buộc bông vào một sợi dây cước, để lỡ có ấn bông xuống sâu thì vẫn dễ kéo lên.
• Dùng giấy lọc cà phê. Đổ hỗn hợp nuôi qua giấy lọc rồi tráng lại. Sau đó úp ngược giấy lọc vào một cốc nước lấy từ bể, khuấy nhẹ rồi đổ cả vào bể.
• Lấy một miếng mút xốp, buộc bằng dây cước hoặc dây rút nhựa. Ngâm mút trong dung dịch một ngày, sau đó kéo dây cước hoặc dây rút để lấy mút ra và rửa bằng nước đã khử clo. Bạn sẽ thấy rất nhiều giun nằm trong miếng mút.

Mẹo. Nên nuôi giun ở vài chai cùng lúc để phòng chuyện bất trắc.

Nguyên tắc duy trì mẻ nuôi giun giấm

Nên đặt hộp nuôi ở nơi tối và ấm để giun giấm phát triển, lý tưởng nhất là 18–22°C.

Theo nghiên cứu, loài giun này không ưa nóng. Chẳng hạn, khi nhiệt độ tăng từ 15 lên 36°C, thời gian sống sót và tuổi thọ của Turbatrix aceti giảm mạnh. Ở 50°C, chúng chỉ sống được 20 giây.

Dù ưa môi trường axit, loài tuyến trùng này lớn chậm hẳn và chết nhiều ở pH 3,75. Chúng lớn nhanh nhất khi pH ban đầu nằm trong khoảng 4,5–6,5.

Mức pH thấp mà người ta duy trì khi nuôi loài này hóa ra lại có ích, vì nó ngăn vi khuẩn lạ xâm nhập mẻ nuôi.

Hãy giữ ẩm môi trường nuôi bằng cách thêm chút nước hoặc giấm khi cần. Bạn cũng có thể xoay nhẹ hộp để giun trộn đều với môi trường.

Mua giun giấm ở đâu?

Thật ra tìm giun giấm không khó. Nhiều cửa hàng trực tuyến có bán, và bạn cũng có thể tìm thấy chúng trên các sàn thương mại điện tử như Amazon hoặc eBay.

Cũng nên biết là giấm táo chưa tiệt trùng đôi khi có sẵn giun giấm. Vì vậy, bạn có thể gây một mẻ nuôi từ một chai giấm loại này.

Kết luận

Nhìn chung, giun giấm là lựa chọn thức ăn sống tuyệt vời cho người muốn cho cá ăn theo chế độ cân bằng, hữu cơ.

Chúng rất đáng có cho mọi bể cá. Giun giấm vừa là nguồn thức ăn lành mạnh, vừa có thể kích thích cá ăn theo bản năng tự nhiên.

Nuôi giun giấm cực kỳ dễ, bạn có thể làm tại nhà với rất ít dụng cụ.