Hướng dẫn nuôi cá ông tiên nước ngọt – Nàng tiên nóng tính của bể thủy sinh

Cá ông tiên được nhiều người chơi chuộng vì bộ vây dài trông rất uy nghi, tính lại lanh lợi và dễ cho đẻ. Nội dung dưới đây dựa trên kinh nghiệm thực tế của một người nhân giống lâu năm. Người này đã nuôi cá ông tiên thành công suốt 40–50 năm và làm ra các dòng cao cấp để bán. Bên dưới là câu trả lời cho những thắc mắc thường gặp nhất về cá ông tiên nước ngọt.

Cá ông tiên là gì?

Cái tên “angelfish” dễ gây nhầm, vì dân chơi bể nước mặn cũng có cá ông tiên biển. Cá ông tiên nói ở đây là các loài cichlid thuộc giống Pterophyllum. Chúng có vây dài như cánh và sống ở các con sông nước ngọt Nam Mỹ. Hiện người ta biết ba loài:

• P. altum, loài lớn nhất.
• P. leopoldi, loài hiếm gặp nhất ở các tiệm cá.
• P. scalare, loài dễ mua nhất ở các tiệm cá cảnh.

Cá ông tiên có những dạng và màu nào?

Màu và hoa văn mới của cá ông tiên vẫn liên tục được lai ra. Vài dạng nổi tiếng nhất là silver (dạng hoang dã), veil, koi, zebra, marble, albino, leopard và platinum.

Cá ông tiên lớn cỡ nào?

Cá trưởng thành to cỡ một chiếc đĩa nhỏ. Vì vậy bạn cần chuẩn bị cho chúng nhiều chỗ bơi. Loài P. scalare thường gặp có thân dài tới 15 cm. Tính cả vây thì cá cao tới 20 cm. Cá ông tiên altum (P. altum) có thể dài tới 18 cm và cao 25–33 cm. Altum đúng là gã khổng lồ uy nghi nhất trong họ hàng cá ông tiên.

Cá ông tiên sống được bao lâu?

Sống trong nước sạch, ít bị stress và được ăn thức ăn tốt thì cá ông tiên có thể sống tới 8–12 năm.

Cá ông tiên giá bao nhiêu?

Giá cá chênh nhau khá nhiều, từ rẻ cho đến rất đắt. Mức giá phụ thuộc vào kích cỡ cá và độ hiếm của dạng màu.

Cá ông tiên có dữ không?

Nhiều tiệm cá xếp cá ông tiên vào nhóm “bán hung dữ” vì chúng hay rượt nhau trong bể. Thói giữ lãnh thổ này chủ yếu là do chuyện sinh sản. Cá đực đánh nhau để giành con cái mình thích. Còn cá bố mẹ thì thường xua đuổi các loài cá khác để bảo vệ trứng và cá bột. Dù vậy, so với các loài cichlid khác thì cá ông tiên khá hiền. Chọn đúng bạn cùng bể là bạn nuôi chúng trong bể cộng đồng được (xem chi tiết ở dưới).

Chọn cá ông tiên khỏe như thế nào?

Khi mua cá ở tiệm, bạn nên chọn những con cỡ đồng xu Mỹ (nickel, quarter hoặc half-dollar), tức khoảng 2–3 cm. Nuôi cá vui một nửa là ở chỗ được ngắm cá lớn dần từ lúc còn nhỏ đến khi trưởng thành. Cá ông tiên vốn có dáng khá mảnh, nhưng con quá gầy thì đừng chọn. Một con non tốt phải khỏe, đầu dày và thân chắc thịt. Nếu được, bạn nhờ tiệm cho cá ăn rồi chọn những con ăn hăng nhất. Con nào mắt đục hay mắt bị tổn thương thì bỏ qua. Mang về toàn con khỏe nhất thì cơ hội nuôi thành công của bạn sẽ cao nhất.

Set bể cá ông tiên như thế nào?

Cá ông tiên sống được trong nhiều kiểu bể, từ bể trống, bể cộng đồng đến bể thủy sinh. Bạn nên thử trồng vài loại cây dễ tính. Cây sẽ hút bớt các chất thải độc hại và mang thêm một mảng thiên nhiên đẹp vào bể. Dương xỉ java là một ví dụ. Cây có lá cao, mặt lá nhiều vân để cá ông tiên bơi lượn quanh. Nó chỉ cần đèn yếu và vài lần châm phân nước tổng hợp Easy Green là sống khỏe. Lá dương xỉ java cao và bản rộng, vừa cho cá chỗ ẩn nấp, vừa làm nơi ở của cá phong phú hơn.

Về thông số nước, cá ông tiên thường thích nước ấm, khoảng 26–30°C. Người nhân giống nói trên giữ bể cho đẻ và bể nuôi cá bột ở khoảng 28°C. Cá không kén pH lắm và sống được trong khoảng rộng từ 6,0 đến 8,0, dù giữ pH quanh mức giữa vẫn tốt hơn. Độ cứng của nước có thể quan trọng hơn một chút. Lý do là nhiều cá ông tiên nhân giống ở Mỹ có nguồn từ Florida, nơi nổi tiếng nước cứng, tức GH cao. Cá ông tiên thường vẫn quen được với nước mềm mà không gặp vấn đề gì. Bạn cũng có thể tìm một người nhân giống gần nhà có thông số nước giống nước của mình.

Cá ông tiên cần bể cỡ nào?

Cỡ bể tùy vào số cá bạn định nuôi. Bể cộng đồng khoảng 110 lít chỉ nên nuôi tối đa bốn con cá ông tiên trưởng thành cùng các loài khác. Với bể khoảng 210 lít, bạn có thể bắt đầu với năm hoặc sáu con non. Sau này, nếu chúng giữ lãnh thổ quá gắt, bạn phải sẵn sàng tách bớt vài con ra. Bể nuôi quá dày thì bạn cần thay nước thường xuyên hơn để giữ nước sạch.

Có nuôi một con cá ông tiên riêng được không?

Thực tế cho thấy nuôi chỉ một con cá ông tiên dường như không làm cá kém khỏe. Ngoài tự nhiên, chúng sống thành đàn và bơi cùng nhau. Thế nhưng khi được làm cá điểm nhấn duy nhất của bể, chúng có vẻ dễ tính và hiền hơn hẳn. Nếu bể của bạn hay có cảnh cắn đuổi, hãy cân nhắc chỉ nuôi một con cá ông tiên làm điểm nhấn giữa các loài cá cộng đồng khác.

Nuôi chung cá gì với cá ông tiên?

Cá ông tiên có bộ vây dài và đẹp. Vì thế bạn nên tránh các loài hay rỉa vây. Bạn cũng nên tránh những loài bơi nhanh, vì chúng sẽ tranh hết mồi của cá ông tiên vào giờ ăn. Cá ông tiên lớn khá to, nên cá nano hay những con vật nhỏ như cá microrasbora hay tép cảnh nhỏ rất dễ thành mồi của chúng. Tốt nhất là đừng nuôi chung. Cá tetra váy đen, cá neon đỏ (cardinal tetra) đã trưởng thành và cá chuột đều đã sống chung với cá ông tiên khá suôn sẻ.

Cá bảy màu thuộc nhóm “có thể được” vì chúng nhỏ con. Nếu lo, bạn có thể thử một loài cá đẻ con to hơn. (Cá ông tiên chắc chắn sẽ săn cá bột, nhờ vậy đàn cá đẻ con trong bể không bị bùng số lượng.) Cá betta cũng nằm trong nhóm “có thể được”. Cá ông tiên có thể sẽ tấn công betta. Bạn nên cân nhắc chọn betta khổng lồ (giant betta) hoặc betta thường vây ngắn, vì những con này bơi nhanh hơn.

Cá ông tiên ăn gì là tốt nhất?

Cá ông tiên dễ nuôi về khoản ăn uống và nhận đủ loại thức ăn, cả nổi lẫn chìm. Vài món chúng thích là cám mảnh krill, trùng huyết và trùng chỉ sấy đông khô, và Hikari Vibra Bites. Nếu muốn vỗ béo cá bố mẹ trước khi cho đẻ thì trùng huyết đông lạnh là món bắt buộc phải có.

Với cá bột, ấp Artemia sống cho ăn là cách tốt nhất để cá lớn nhanh và sống sót nhiều nhất. Artemia mới nở còn túi noãn hoàng nên rất bổ cho cá con. Chúng bơi giật giật, kích thích cá con đớp mồi và ăn đến căng bụng. Về thức ăn chế biến sẵn, người nhân giống nói trên thích cho cá bột ăn Hikari First Bites, Easy Fry và Fluval Bug Bites. Bạn nên cho cả cá lớn lẫn cá con ăn đa dạng để chúng có đủ chất dinh dưỡng cần thiết và lớn khỏe. Trùng huyết đông lạnh là món lý tưởng để kích cá trưởng thành đẻ nhanh.

Cá ông tiên cần gì để sinh sản?

Nếu chưa nuôi cá ông tiên lâu, bạn sẽ khó phân biệt đực cái. Vì vậy, cách dễ nhất để có cặp cá đẻ là mua ít nhất 6 con non, nuôi đến khi trưởng thành rồi để chúng tự bắt cặp. Sau đó bạn chọn cặp đẹp nhất và chuyển sang một bể riêng cho đẻ. Bể cao khoảng 75 lít (61 × 30 × 41 cm) là vừa, vì đủ chiều cao để cá xòe hết vây. Khi cá đã đẻ thì giới tính rất dễ nhận ra, vì con đẻ trứng là con cái. Đến lúc đó, nếu muốn ghép hai con có đặc điểm mình thích, bạn có thể đổi cặp lại.

Bao lâu cá ông tiên đẻ một lần?

Cá ông tiên rất dễ đẻ. Nếu trứng bị vớt ra hoặc bị ăn mất, cứ một đến hai tuần chúng có thể đẻ một lứa hàng trăm trứng. (Vài lứa đầu thường hỏng, vì cặp bố mẹ mới có thể ăn luôn trứng.) Tuy vậy, nếu điều kiện phù hợp và bạn chịu kiên nhẫn, cá ông tiên có thể tự nuôi con thành công.

Cá thường đẻ trứng lên các mặt đứng như lá cây cứng, ống lọc hay một khoảng kính bể. Tùy nhiệt độ bể, trứng nở sau hai đến ba ngày. Lúc này cá con mới nở chỉ ngọ nguậy tại chỗ, chưa bơi tự do được. Cá bố mẹ có thể ngậm chúng trong miệng để chuyển sang chỗ khác trong bể. Thêm ba đến bốn ngày nữa thì cá bột bắt đầu bơi tự do. Khi đó cá bố mẹ sẽ canh giữ cả đám cá con ở giữa hai con. Đây là lúc bắt đầu cho cá bột ăn những món nhỏ và bổ như Artemia mới nở và bột Hikari First Bites. Cá ông tiên cái vẫn có thể đẻ trứng không có trống, kể cả khi trong bể không có con đực nào.

Cá ông tiên đẻ bao nhiêu trứng?

Một lứa đẻ thành công có thể ra tới 1000 trứng và cho 300–600 cá bột. Tiếc là không phải con nào cũng lớn được đến trưởng thành. Mấy lứa đầu thường có tỷ lệ sống thấp hơn. Bạn cũng có thể gặp một số cá con bị dị tật, như thiếu vây ngực, cong cột sống hay đuôi biến dạng. Các dị tật này có thể do gen xấu, hoặc do cá bố mẹ lỡ làm tổn thương trứng hay cá bột khi di chuyển chúng. Một trong những việc khó nhất khi làm cá giống là lọc bỏ cá bột lỗi, để cá khuyết tật không đến tay người chơi khác.

Sau ngần ấy năm, người nhân giống nói trên vẫn tiếp tục cho cá ông tiên đẻ vì đây là loài rất được ưa chuộng. Các tiệm cá dường như lúc nào cũng cần hàng. Chỉ vài cặp cá ông tiên đã đủ gánh toàn bộ chi phí vận hành một phòng cá nhỏ. Nếu bạn chưa từng nuôi thì loài cá vui mắt và nhiều màu sắc này là lựa chọn khó mà sai được.