Hướng dẫn nuôi cá vàng cảnh: bể nuôi, thức ăn và hơn thế nữa

Cá vàng cảnh (Carassius auratus) là cá nước ngọt thuộc họ cá chép. Qua nhiều đời lai tạo chọn lọc, chúng có đủ kiểu màu sắc, dáng thân và đặc điểm khác nhau. Cá vàng thường có đuôi đơn và thân thon gọn. Cá vàng cảnh thì khác. Chúng có đuôi kép xòe mềm, thân tròn như quả trứng và bơi chậm, vì thế nuôi chúng có nhiều chuyện riêng phải để ý. Phần dưới đây trả lời những câu hỏi hay gặp nhất về mấy chú "heo con dưới nước" được nhiều người mê này.

Cá vàng cảnh cần bể bao nhiêu lít?

Kích thước bể vẫn là chuyện dân nuôi cá vàng cãi nhau nhiều. Nhìn chung, bạn tính 75 lít nước cho con cá đầu tiên, và mỗi con thêm vào thì cộng ít nhất 38 lít. Một con cá thả trong bể 75 lít thì sau năm, sáu năm sẽ lớn đến mức chật chỗ. Khi đó bạn phải thay nước liên tục mới giữ được bể sạch. Còn nếu nuôi năm, sáu con trong bể 230–265 lít, việc chăm bể sẽ nhẹ nhàng hơn nhiều. Với cá vàng, bể càng to càng tốt. Cứ cho cá chỗ rộng nhất mà bạn lo được.

Ngoài thể tích nước, bạn cũng nên xem hình dáng bể. Cá vàng hợp với bể thấp và rộng, có nhiều mặt nước, hơn là bể cao mà hẹp. Ở Trung Quốc, quê gốc của cá vàng, người ta thường nuôi chúng trong những chậu rất to và rộng miệng. Mặt nước rộng cho cá thêm chỗ bơi. Nó cũng trao đổi khí tốt hơn, nhờ vậy nước giàu oxy hơn. Chốt lại, bạn cứ chọn bể lớn nhất trong khả năng của mình và vệ sinh bể đều đặn.

Cá vàng cảnh có cần sưởi không?

Cá vàng thuộc nhóm cá nước lạnh vì chúng sống được ở 10–21°C. Nếu nhà bạn có sưởi và điều hòa thì không cần gắn sưởi cho bể, vì cá vàng sống ổn ở nhiệt độ phòng. Thực tế, nhiều người ở vùng khí hậu ôn hòa còn thả cá vàng ngoài hồ quanh năm.

Sưởi có thể không cần, nhưng lọc thì rất quan trọng. Cá vàng ăn rất tham nên thải ra cực nhiều chất thải. Dân nuôi hay dùng lọc treo thành hoặc lọc vi sinh (lọc bông) vì hai loại này cho dòng chảy nhẹ và dễ vệ sinh. Bạn chọn loại nào cũng được, miễn là lọc khuấy mặt nước đủ mạnh để cá có đủ oxy.

Nên cho cá vàng cảnh ăn gì?

Thức ăn kém chất lượng thường chứa nhiều thành phần khó tiêu. Cho cá ăn nhiều loại này thì bể nhanh bẩn và bạn phải thay nước nhiều hơn. Nếu cho ăn "sạch" hơn bằng thức ăn đông lạnh hoặc bèo tấm, bạn sẽ đỡ công chăm bể hơn và cá cũng lên màu rực hơn. Artemia đông lạnh và cám viên chất lượng cao là hai món nên có trong thực đơn của cá vàng. Cho ăn quá nhiều dễ khiến cá bị chướng bụng. Vì thế mỗi ngày bạn chia làm hai bữa nhỏ thay vì một bữa lớn. Cá vàng bị cho ăn quá tay là chuyện hay gặp hơn nhiều so với bị bỏ đói. Bạn đừng chiều cá quá, kể cả khi chúng xin ăn như sắp chết đói đến nơi. Cá vàng vốn dễ bị chướng bụng, nên một lần nữa: hai bữa nhỏ mỗi ngày vẫn tốt hơn một bữa lớn.

Trên mạng hay truyền tai nhau rằng tuyệt đối không được cho cá vàng ăn thức ăn nổi, vì cá sẽ nuốt nhiều không khí và bị chướng bụng. Thực tế thì có những bể cho cá ăn thức ăn nổi đều đặn hơn mười năm mà chưa con nào gặp vấn đề gì.

Vì sao nước bể cá vàng bị đục?

Nước đục có thể do nhiều nguyên nhân. Nếu bể mới set hoặc bạn vừa thả thêm nhiều cá, thủ phạm có thể là vi khuẩn bùng phát. Chất thải của cá tăng lên nên vi khuẩn có lợi sinh sôi rất nhanh. Cách tốt nhất là kiên nhẫn chờ một tuần và đừng thay đổi gì lớn trong bể. Đám vi khuẩn rồi sẽ tự hết.

Nếu nước đục vì có quá nhiều cặn lơ lửng, bạn nên thay nước và vệ sinh lọc. Lọc bị nghẹt thì không còn hút cặn ra khỏi bể tốt nữa. Bạn nên sắm bộ que thử nước loại dễ dùng và thay nước mỗi khi nitrat đo được trên 50 ppm. Mỗi lần thử thay 30–50% nước, rồi theo dõi xem bao lâu sau nitrat lại lên 50 ppm. Từ kết quả đó, bạn lên lịch thay nước hằng tuần hoặc hằng tháng. Dĩ nhiên cá càng lớn thì thải càng nhiều. Đến lúc ấy có thể bạn nên đổi sang bể lớn hơn, chuyển cá ra hồ ngoài trời, hoặc nhượng lại cho người có chỗ rộng hơn.

Muốn giãn thời gian giữa các lần thay nước và cho cá một môi trường phong phú hơn, bạn có thể trồng cây thủy sinh thật để trang trí. Có điều cá vàng khá thích gặm rau và hay xới nền khi kiếm ăn, nên không phải cây nào cũng trụ được. Những cây an toàn nhất với cá vàng chủ yếu là cây thân rễ như ráy (anubias) và dương xỉ. Bạn có thể buộc chúng lên lũa hoặc đá để cá khó nhổ bật gốc. Cây khỏe, dễ trồng có thể hút bớt các hợp chất nitơ từ chất thải của cá, nhờ vậy bạn đỡ phải chăm bể thường xuyên.

Cá vàng có hành vi lạ thì có sao không?

Cá vàng là loài khá ngộ nghĩnh, con nào cũng có tính nết và thói quen riêng. Một biểu hiện bình thường ở con này có thể lại rất bất thường ở con khác. Vì vậy, mỗi ngày bạn nên ngó cá ít nhất một lần lúc cho ăn. Lâu dần bạn sẽ biết con nào hay lờ đờ, con nào hiếu động và từng con có thói quen gì. Bạn cũng để ý những bất thường trên thân cá, chẳng hạn mào thịt trên đầu mọc to trùm cả mắt, hay những đốm trắng có thể là dấu hiệu bệnh đốm trắng. Hãy xem cả đàn có sống hòa thuận không, và có con nào rượt con khác đòi đẻ quá hung hăng không. Mỗi tuần bạn đo nhiệt độ, pH và nitrat ít nhất một lần, kể cả dịp lễ Tết, thì bể sẽ ổn.

Nuôi cá vàng vẫn còn mang tiếng xấu phần nào. Người mới hay mua cá về rồi nghe lời khuyên sai, thả cá vào bình nhỏ và chẳng bao giờ thay nước, thế là cá chết. So với những loài nhạy cảm hơn, cá vàng khá khỏe. Dù vậy, bạn vẫn cần chăm chúng kỹ như mọi loài cá khác, ví dụ hút cặn nền đều đặn, vệ sinh lọc và kiểm tra chất lượng nước. Có hai điểm chính cần nhớ:

• cá vàng thích nước mát hơn,
• cá vàng lớn hơn nhiều so với phần lớn các loài cá bán ở tiệm thú cưng, nên chúng cần bể to hơn.