Hướng dẫn toàn diện về xanh methylen cho cá cảnh

Xanh methylen (Methylene Blue, tên hóa học là methylthioninium chloride) là một loại thuốc nhuộm cation, đồng thời là chất chỉ thị oxy hóa khử. Trong nuôi trồng thủy sản, người ta dùng nó để trị nấm và ký sinh trùng. Công dụng hay gặp nhất là xử lý trứng cá để nấm không mọc lan.

Xanh methylen được coi là chất sát trùng an toàn cho bể cá. Thuốc cũng thường dùng để chữa cá bị ngộ độc amoniac và nitrit.

Công dụng của xanh methylen

Xanh methylen dùng để trị các bệnh và vấn đề sau:

• Ngộ độc nitrit: Cá há miệng thở gấp, mang chuyển màu nâu nhạt hoặc nâu, nắp mang đập nhanh (dân chơi gọi là gilling).
• Ngộ độc amoniac: Cá thở gấp, mang đỏ hoặc tím, lờ đờ và có thể nằm im dưới đáy. Trên thân hoặc vây cá xuất hiện các vệt đỏ.
• Ichthyophthirius multifiliis: Trên da cá có các đốm trắng nhỏ. Cá hay cọ mình vào đồ vật trong bể.
• Oödinium pillularis: Bệnh này còn gọi là bệnh nhung (Velvet). Thủ phạm thực ra là một loại ký sinh trùng.
• Rối loạn bóng bơi: Cá khó giữ thăng bằng, nổi lật ngửa và bơi với đuôi cao hơn đầu.
• Nấm trứng: Thuốc là chất sát trùng nhẹ và an toàn cho trứng cá.
• Cá bị stress: Thuốc dùng để phòng bệnh cho cá đang bị stress, thường là trong lúc vận chuyển.

Dùng sao cho an toàn

Bạn có thể dùng xanh methylen trong bể có các loài giáp xác, gồm cua, tép và ốc, nhưng cần cho thuốc vào cẩn thận. Ở liều trên 4 mg mỗi lít, thuốc sẽ làm hại cây thủy sinh. Vì vậy bể có cây thì phải dùng thận trọng và chỉ để cây tiếp xúc với thuốc trong thời gian ngắn.

Không dùng xanh methylen cùng lúc với kháng sinh Erythromycin hoặc Tetracycline. Hầu hết các loại thuốc xử lý nước đều thuộc loại có tính khử (redox-reducing). Sau khi châm loại thuốc này, bạn chờ 30 phút rồi mới cho xanh methylen vào. Trong thời gian điều trị, bạn bỏ than hoạt tính ra khỏi lọc vì than sẽ hút mất xanh methylen.

Cách xử lý nấm trên trứng cá

Để phòng hoặc trị nấm trên trứng cá, bạn xử lý bể bằng xanh methylen theo các bước sau:

• Lấy than ra khỏi lọc và vẫn cho lọc chạy với vật liệu lọc cơ học.
• Cho 5 ml (1 thìa cà phê) xanh methylen nồng độ 2,303% vào mỗi 38 lít nước. Liều này cho nồng độ 3 phần triệu (ppm). Muốn nồng độ cao hơn thì cứ mỗi 1 ppm cần tăng, bạn cho thêm khoảng 1,64 ml (khoảng 1/3 thìa cà phê) cho mỗi 38 lít.
• Xử lý hằng ngày cho đến ba ngày sau khi cá bột bắt đầu bơi tự do.

Động vật nguyên sinh ký sinh ngoài

Nếu bể bị nấm hoặc bị động vật nguyên sinh ký sinh ngoài, bạn dùng xanh methylen theo các bước sau:

• Lấy than ra khỏi lọc và vẫn cho lọc chạy với vật liệu lọc cơ học trong suốt thời gian điều trị.
• Cho 5 ml (1 thìa cà phê) xanh methylen nồng độ 2,303% vào mỗi 38 lít nước. Liều này cho nồng độ 3 ppm. Duy trì điều trị trong ba đến năm ngày.
• Điều trị xong thì thay nước và lắp lại than vào lọc.

Ngộ độc nitrit hoặc xyanua

Để hỗ trợ đảo ngược tình trạng ngộ độc nitrit (NO2−) hoặc xyanua (CN−) ở cá biển hay cá nước ngọt, bạn dùng xanh methylen như sau:

• Lấy than ra khỏi lọc và vẫn cho lọc chạy với vật liệu lọc cơ học trong suốt thời gian điều trị.
• Cho 5 ml (1 thìa cà phê) xanh methylen nồng độ 2,303% vào mỗi 38 lít nước. Liều này cho nồng độ 3 ppm. Duy trì điều trị trong ba đến năm ngày.
• Điều trị xong thì thay nước và lắp lại than vào lọc.

Ngâm cá (dip)

Bạn cũng có thể pha xanh methylen thành dung dịch để ngâm nhanh cá bị nhiễm nấm, bị động vật nguyên sinh ký sinh ngoài hoặc bị ngộ độc xyanua.

• Chuẩn bị một vật chứa không bằng kim loại, đủ rộng cho số cá cần trị. Đổ vào đó nước giống với nước bể đang nuôi.
• Cho 24,65 ml (5 thìa cà phê) thuốc vào mỗi 11 lít nước. Liều này cho nồng độ 50 ppm. Không nên tăng nồng độ quá 50 ppm.
• Thả cá vào dung dịch, không để quá 10 giây.
• Thả cá trở lại bể cũ.

Sản phẩm

Fish Vet Methylene Blue

Liều dùng: Với chai nhỏ giọt 37 ml (1,25 ounce), bạn cho một giọt vào mỗi 3,8 lít nước. Sau ba đến năm ngày, thay 25% nước và thay than lọc. Nếu dùng để phòng nấm trứng, bạn tiếp tục xử lý thêm hai đến ba ngày sau khi cá bột bơi tự do.

Với dạng bột đậm đặc, bạn mở nắp và từ từ đổ nước vào đến miệng chai. Sau đó đậy chặt nắp và lắc nhẹ cho tan đều. Nên dùng nước RO (nước lọc thẩm thấu ngược) hoặc nước cất. Liều dùng là 1 thìa cà phê cho mỗi 38 lít nước. Sau ba đến năm ngày, thay 25% nước và thay than lọc. Nếu dùng để phòng nấm trứng, bạn tiếp tục xử lý thêm hai đến ba ngày sau khi cá bột bơi tự do.

Trong lúc điều trị, bạn ngừng lọc bằng than nhưng vẫn giữ các phần lọc khác chạy bình thường. Điều trị xong thì lắp lại than.

Kordon/Oasis Methylene Blue for Aquarium

Bạn làm theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Các quy trình sau áp dụng cho bể nước ngọt, bể nước mặn và hồ ngoài trời. Các vật liệu xốp như đá, san hô và gỗ có thể hút xanh methylen. Thuốc dùng tốt nhất trong bể hoặc hồ trống, nhất là bể mới. Xanh methylen có thể nhuộm màu vĩnh viễn lớp silicone dán kính bể. Khi kết thúc mọi đợt điều trị, bạn nên thay một phần hoặc toàn bộ nước và thay than hoạt tính mới trong lọc.

Xanh methylen trị hiệu quả các ca nhiễm nấm nông trên da cá. Bạn có thể dùng thuốc này thay cho Malachite Green để khống chế nấm. Xanh methylen an toàn với trứng và cá bột khi dùng để phòng nhiễm nấm. Ngoài ra, thuốc còn có tác dụng với một số động vật nguyên sinh ký sinh ngoài như Ichthyophthirius (Ich), Chilodonella và Costia.

Xanh methylen chuyển methemoglobin trở lại thành hemoglobin, thành phần mang oxy bình thường trong máu cá. Nhờ vậy, thuốc dùng được để chữa cá cảnh đã xác định bị ngộ độc xyanua và nitrit. Có ý kiến cho rằng cá biển mới về nếu thả vào nước có xanh methylen thì có thể sống sót nhiều hơn, vì thuốc hỗ trợ đảo ngược ngộ độc nitrit và/hoặc xyanua.

Nguồn

• Ichthyophthirius Multifiliis (White Spot) Infections in Fish. University of Florida Extension.