Mulm trong bể cá bẩn: Mulm là gì và có nên loại bỏ không

Dưới đáy bể có một lớp gì đó màu nâu hoặc đen, gom lại thành từng cụm như bụi dưới gầm giường? Thứ trông như bùn đất này có nhiều tên gọi, như mulm, detritus hay mùn bã hữu cơ. Nó là một phần tự nhiên của một bể khỏe mạnh. Phần dưới đây nói về chuyện mulm gồm những gì, có nên hút bỏ không, và làm sao cho nó bớt lộ.

Mulm là gì?

Lúc đầu, mulm chỉ là phân cá, lá cây, thức ăn thừa và các chất hữu cơ khác đang phân hủy trong nước. Vi khuẩn, nấm, vi sinh vật và những loài vi động vật nhỏ xíu sẽ phân giải đống chất hữu cơ này. Cả đội quân ăn mùn bã đó biến chất hữu cơ thành mulm. Trong mulm có các hợp chất nitơ và khoáng chất thiết yếu mà cây và tảo dùng được. Thật ra, lớp đất màu mỡ ngoài vườn về cơ bản cũng là mulm. Nó hình thành từ lá mục, phân động vật và những thứ tương tự.

Vì vậy, cứ hình dung mulm là đống phân ủ của bể cá. Ở đó, chất thải hữu cơ biến thành phân ủ giàu dinh dưỡng, dùng để bồi bổ lại lớp nền cho cây mọc.

Mulm có hại không?

Nhìn chung là không, miễn là bể có đủ lọc sinh học, tức vi khuẩn có lợi và vi sinh vật, để phân giải chất thải an toàn. Bạn có thể kiểm tra bằng que thử amoniac và que thử đa chỉ tiêu. Mức an toàn là amoniac 0 ppm (phần triệu), nitrit 0 ppm và nitrat dưới 40 ppm. Nếu bể chưa chạy xong chu trình nitơ, mùn bã tích tụ có thể là dấu hiệu các hợp chất nitơ thải trong bể đang lên tới mức nguy hiểm. Những chất này có thể làm chết cá.

Ngoài ra, nên nhớ mulm trông như lớp cặn màu nâu hoặc đen. Nếu bạn thấy nhiều thức ăn thừa hay chất hữu cơ khác vẫn nằm nguyên mà không phân hủy, hãy tính chuyện hút chúng ra bằng ống hút đáy. Làm vậy thì nitơ thải sẽ không tăng vọt tới mức làm chết cá.

Với bể thủy sinh, mulm là thứ có lợi vì nó bồi bổ lại nền và bổ sung dinh dưỡng cho cây. Nhìn thì hơi mất thẩm mỹ, nhưng thật ra mulm cho thấy bể đang có một hệ sinh thái khỏe. Hệ sinh thái đó đủ sức nuôi sự sống và xử lý chất thải hữu cơ mà nước không xấu đi. Ao hồ ngoài tự nhiên là một ví dụ. Nước ở đó đục ngầu, lẫn bùn nên có thể trông "bẩn". Vậy mà lớp mulm dưới đáy lại đầy dưỡng chất, liên tục nuôi cây cỏ và động vật sống ở đó trong vòng tuần hoàn của sự sống. Một số người chơi còn cố tình cho mulm hình thành nhiều hơn bằng cách thả lá bàng và lũa. Họ làm vậy để bể biotope mình set trông tự nhiên hơn, hoặc để cho sinh sản những loài cá thích có thêm chỗ ẩn nấp.

Có nên bỏ mulm đi không?

Còn tùy bể của bạn có hưởng lợi từ mulm hay không. Dưới đây là vài kiểu bể để bạn cân nhắc:

• Bể không trồng cây thật: Mulm có thể làm nước hơi đục, nhất là khi bể có cá tầng đáy hoặc cá hay bới nền kiếm ăn. Hút bớt phần mulm thừa thì nước trong hơn và bể trông sạch hơn.
• Bể có cây thật: Người chơi thường để mùn bã lại trong bể. Lý do là nó cung cấp dinh dưỡng thiết yếu cho cây và có thể giảm lượng phân phải châm. Dù vậy, nếu mulm dày tới mức phủ lên thảm hay các cây tiền cảnh thấp thì có lẽ bạn nên hút bớt để cây nhận đủ sáng.
• Bể có cá bột: Mulm trong bể đã ổn định thường nuôi được trùng cỏ và các vi sinh vật khác. Đây là thức ăn đầu đời lý tưởng cho cá con. Lớp mảnh vụn này còn cho những con cá bột nhỏ thêm chỗ trốn.

Làm sao để bỏ mulm hoặc giấu nó đi?

Muốn bỏ mulm thì cứ dùng ống siphon hút đi là xong. Ống siphon hút đáy được là nhờ nền nặng sẽ chìm xuống lại, còn mulm nhẹ thì bị hút lên. Mùn bã hay dồn thành đống ở đáy bể, chỗ dòng chảy yếu. Nó cũng hay mắc lại sau đồ trang trí, lũa và đá. Nếu bể có cá con hoặc tép, bạn phải thật cẩn thận khi hút đáy. Một số người cho cá sinh sản thích dùng ống bóp (turkey baster) hoặc lấy dây sủi oxy làm ống siphon để lấy mảnh vụn ra nhẹ nhàng.

Cách tiếp theo rất hợp với bể nuôi cá bơi khỏe trong dòng chảy mạnh. Bạn dùng máy thổi luồng để tăng dòng chảy trong bể. Khi mùn bã bị thổi tung lên trong nước, lọc sẽ hút chúng dễ hơn. Phần lọc cơ học giữ các hạt cặn lại trước khi nước chảy về bể. Nếu mulm dồn trong lọc quá nhiều, lọc có thể bị nghẹt, thậm chí tràn nếu là lọc treo. Vì vậy, bạn cần vệ sinh lọc thường xuyên và xả sạch lớp bùn cặn bên trong.

Nếu bể có trồng cây và bạn muốn giữ mulm trong nền, vẫn có cách làm nó bớt lộ để bể không trông bẩn. Nền hạt nhỏ, nằm sít nhau như cát thường đóng mulm nhanh hơn, vì mùn bã khó chui xuống hay lún vào trong cát. Vì thế, hãy chọn nền màu nâu vàng loang lổ để mulm lẫn vào xung quanh, khó nhận ra. Một cách khác là chọn nền hạt nhỏ cỡ viên sỏi (như sỏi hoặc Seachem Eco-Complete), loại có nhiều khe hở. Nhờ các khe này, mulm dễ lọt xuống giữa các hạt và tới được rễ cây. Nền dạng sỏi pha nhiều sắc nâu vừa che mulm rất tốt, vừa hòa các hạt mulm vào trong nền.