Phân biệt Ambastaia sidthimunki với A. nigrolineata

Phân biệt Ambastaia sidthimunki với A. nigrolineata

Tác giả: Martin Thoene — chỉnh sửa lần cuối ngày 05 tháng 1 năm 2013

Của Kamphol Udomritthiruj
Đăng lần đầu ngày 8 tháng 3 năm 2000.
Các thay đổi danh pháp (Kottelat 2004) được Martin Thoene đưa vào bài.

Sáu năm trước, theo gợi ý của nhà ngư học Tyson Roberts, tôi và một người bạn đã thực hiện một chuyến thám hiểm đến một con suối đầu nguồn và ngôi làng tên là Nam Wa ở tỉnh Nan, Đông Bắc Thái Lan. Khi ấy là tháng 12, và trong làn nước lạnh ngập đến đầu gối, chúng tôi thấy những tia lấp lánh mà chúng tôi nghĩ là một quần thể Ambastaia sidthimunki chưa từng được phát hiện. Không có lưới kéo, chúng tôi nhờ dân làng bắt giúp một ít cá chạch. Thật đáng kinh ngạc, dân làng bắt cá bằng tay, dùng tay chụp chúng dưới đá. Và từ đó bắt đầu một nghề đánh bắt theo mùa (mùa đông) những con "sidthimunki" này, kéo dài cho đến nay. Rõ ràng đây không phải là sidthimunki, dựa trên ba điểm. Thứ nhất là sọc ngang thân rõ nét và nhất quán mà phần lớn những con cá chạch này từ Nan đều có ở mọi kích cỡ (1 - 4 inch). Thứ hai, theo các mẫu chuẩn gốc của sidthimunki, và trước khi có nghề đánh bắt những con "khổng lồ Nan" cách đây 6 năm, sidthimunki chưa bao giờ lớn quá 2 - 2,5 inch. Chúng béo tròn và mang trứng, tôi từng thấy những con già đến 10 tuổi, nhưng chúng luôn là những con Botia lùn. Thứ ba, sidthimunki gốc đến từ tỉnh Kanchanaburi, thuộc hệ thống sông Kwai ở miền Tây Thái Lan. Các đập trên hệ thống sông này đã dẫn đến tin đồn chúng tuyệt chủng ngoài tự nhiên. Tất cả sidthimunki thật trên thị trường hiện nay đều đến từ một cơ sở sinh sản thương mại duy nhất (sinh sản bằng kích thích tố), và đó là lý do chúng hiếm trên thị trường.

Những con "khổng lồ Nan" là cá bố mẹ trưởng thành đi ngược dòng lên thượng nguồn vào mùa khô (mùa đông) để sinh sản. Vào lúc tôi viết bài này, kích thước của những con cá chạch này sẽ giảm đáng kể, và trong 2 - 3 tuần tới, các chuyến hàng đến Mỹ sẽ có kích cỡ nhỏ hơn (2 inch), được bắt ở xa hơn về phía hạ lưu.

Cá chạch từ Nan cũng phù hợp với địa lý động vật trong vùng phân bố của Ambastaia nigrolineatus, loài được mô tả từ hệ thống sông Mekong. Khi chưa có xác minh khoa học, tốt nhất chúng chỉ là Ambastaia cf. nigrolineata. Tuy nhiên, chúng chắc chắn không phải sidthimunki xét về hoa văn và kích thước, nếu không nói là cả vùng phân bố. Cá chạch Nan cũng khó nuôi hơn nhiều về việc giữ cân nặng cơ thể. Khi mới bắt, chúng có đầu nhỏ tương xứng so với thân tròn đầy và đuôi dày. Trong điều kiện nuôi nhốt, chúng gầy dần đi và đầu trở nên lớn không cân xứng so với chiều cao thân. Đó là do trao đổi chất cao của những con cá chạch sống ở vùng nước mát và chảy xiết này.

Và để trả lời câu hỏi của Mike Ophir: đúng vậy, sau khi kiểm tra các mẫu vật ngâm bảo quản của A. cf. nigrolineata từ Nan, có một đôi râu thô sơ thứ tư trên cằm, chỉ là một đôi mấu cụt.

Các hình ảnh bên dưới so sánh A. sidthimunki "thật" từ Kanchanaburi và A. cf. nigrolineata từ Nan (được ghi trong bài gốc là Y. cf. nigrolineata) đã trưởng thành hoàn toàn, ở cỡ 1,5 inch, 2 inch và nhìn từ trên xuống, cho thấy những khác biệt nhất quán về sọc lưng.

Kamphol Udomritthiruj

(Ghi chú của biên tập viên) Chú thích của các bức ảnh dùng tên Botia cho các loài này, theo cách gọi tại thời điểm xuất bản ban đầu. Trong bài gốc, tên Yasuhikotakia cũng xuất hiện ở một số chỗ; ở đây được hiểu là Ambastaia theo danh pháp hiện hành.

Thông tin và hình ảnh bổ sung:

Của Anuratana Tejavej
Ngày 9 tháng 4 năm 2000

Đây là một vài bức ảnh chất lượng thấp của Ambastaia cf. nigrolineata (trong bài gốc ghi là Yasuhikotakia cf. nigrolineata) để bổ sung cho phần so sánh giữa loài này và cá chạch lùn.

Một trong những con cá chạch Nan có hoa văn nhiều hơn. Một trong những con cá chạch Nan có thân đầy đặn hơn. "Xếp hàng" để so sánh sự khác biệt về kích thước và hoa văn giữa con cá chạch lùn "lớn" ở phía trước và con cá chạch Nan khoảng 3 1/2 inch ở phía sau.

Từ Graeme Robson: A. sidthimunki (TRÊN), A. nigrolineata (DƯỚI)

Ảnh bổ sung của Dave Rinaldo: Một đàn lớn Ambastaia sidthimunki trưởng thành với các vằn rất đậm. Một đàn lớn Ambastaia nigrolineata. Lưu ý sọc ngang thân đậm với rất ít sọc đứng bên dưới, và hiệu ứng "xích" giữa sọc ngang thân và sọc lưng giảm đi nhiều.

Nội dung liên quan

• Cá chạch lùn (Ambastaia sidthimunki)
• Ambastaia nigrolineata