Ráy Nana Petite: xử lý thiếu dưỡng, rêu hại và rữa lá, rễ

Ráy Nana Petite được coi là cây dễ, nhưng hồ ráy vẫn hay gặp ba chuyện: cây thiếu dưỡng, rêu hại bám lá, và lá với rễ bị rữa. Nhiều người thấy cây có vấn đề là làm theo lời truyền miệng mà chưa biết nguyên nhân. Kết quả là lỗi cũ chưa hết thì cây đã hư thêm.

Bài này đi qua từng vấn đề theo thứ tự: nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và cách khắc phục. Bạn nên đối chiếu với hồ của mình rồi thêm bớt cho phù hợp, đừng áp dụng nguyên xi.

Ráy thiếu sắt hay thiếu kali, nhìn lá là biết

Kali và sắt là hai chất ráy hay thiếu nhất. Nhiều loại cây thủy sinh khác cũng thiếu hai chất này. Lý do là hồ không tự tạo ra chúng. Cây chỉ có sắt và kali khi bạn bổ sung qua nền, qua nước máy lúc thay nước, hoặc qua phân nước.

Trong video

• Xem video từ ▶ 1:59 Tấm ráy trồng trên giá thể, lá non xanh nhạt được cầm lên xem.
• Xem video từ ▶ 2:58 Bụi ráy xanh mọc trên lũa trong hồ thủy sinh.

Thiếu sắt. Ráy dùng khá nhiều sắt vì sắt là thành phần tạo diệp lục, tức là màu xanh của lá. Khi thiếu, lá non chuyển sang màu xanh chuối nhạt. Thiếu nặng thì lá non vàng hẳn và cây ngừng lớn. Điểm cần nhớ là thiếu sắt chỉ biểu hiện ở lá non. Lá già vẫn xanh bình thường.

• Cách tốt nhất là châm riêng sắt bằng phân nước.
• Giữ lượng sắt trong hồ không vượt quá 0,1 ppm.
• Chọn loại phân ghi rõ hàm lượng sắt trên nhãn để tự tính được liều cho thể tích hồ.

Thiếu kali. Với ráy, kali có lẽ là chất quan trọng nhất. Hồ đủ kali thì ráy khỏe, ít bị nấm và vi khuẩn tấn công, lá lúc nào cũng xanh đẹp. Thiếu kali thì sức đề kháng của cây yếu đi rõ rệt. Cây dễ bị nấm, khuẩn tấn công và dễ rữa.

Dấu hiệu thiếu kali nằm ở lá trưởng thành. Lá te tua, có vài đốm vàng, vài lỗ nhỏ, viền lá ngả vàng, có khi mép lá cũng hư. Thấy vậy thì bổ sung kali bằng phân nước theo liều của nhà sản xuất. Một cách làm quen thuộc là pha sẵn kali rồi châm mỗi tuần 1–2 lần để hồ lúc nào cũng đủ. Đây là thói quen riêng chứ không phải công thức bắt buộc. Bạn chỉnh theo hồ của mình.

Đọc nguyên nhân qua từng loại rêu hại

Cách diệt rêu hại thì trên mạng có rất nhiều. Cái đáng học hơn là nhìn loại rêu đang mọc để đoán vì sao nó xuất hiện. Đoán đúng nguyên nhân thì cách xử lý mới trúng.

Rêu đốm xanh: giảm sáng là chính

Ở hồ thủy sinh nói chung, rêu đốm xanh thường do dư sáng hoặc thiếu PO4 (phosphate). Ráy lại cần rất ít PO4, nên với hồ chủ yếu trồng ráy thì khả năng thiếu PO4 khá thấp. Còn lại nguyên nhân dễ xảy ra nhất là ánh sáng quá mạnh.

Cách xử lý đơn giản. Bạn giảm sáng từ từ và chà sạch các đốm đang bám trên lá. Cứ giảm đến khi không thấy đốm mới mọc thêm. Lúc đó mức sáng đã hợp với hồ. Loại rêu này dễ trị, không cần dùng hóa chất.

Rêu nâu: hồ mới hoặc hồ bẩn

Rêu nâu có nhiều nguyên nhân, nhưng hay gặp nhất là hai trường hợp. Thứ nhất là hệ vi sinh còn yếu. Hồ mới set, dù dùng nền cũ hay nền mới, gần như đều trải qua giai đoạn rêu nâu. Điều đó cho thấy thủ phạm là vi sinh chứ không phải dinh dưỡng. Thứ hai là hồ bẩn do lâu không hút cặn và vệ sinh lọc. Chất thải tích lại làm NO3 tăng cao, kéo theo rêu nâu và cả các loại rêu hại khác.

1. Hút cặn nền và vệ sinh lọc.
2. Thay nước 2 lần mỗi tuần.
3. Thả thêm ốc nerita. Ốc nerita ăn rêu nâu rất hiệu quả.
4. Nếu đang châm phân nước, giảm còn một nửa liều cho đến khi hết rêu nâu rồi mới châm lại bình thường.

Rêu nâu dễ trị, nhưng phải kiên nhẫn. Làm vội làm tắt thì nó dai dẳng lâu hơn.

Rêu chùm đen: cân lại CO2, ánh sáng, dinh dưỡng

BBA là loại cứng đầu nhất. Nguyên nhân của nó khó xác định, có lúc nó mọc lên rất khó hiểu. Dù vậy, phần lớn các lần gặp BBA đều trùng lúc hồ mất cân bằng giữa CO2, ánh sáng và dinh dưỡng. Khi ba thứ này cân rồi thì BBA rất hiếm quay lại. Nếu có thì chỉ lác đác vài chỗ, cắt bỏ lá dính là xong.

Trong video

• Xem video từ ▶ 6:55 Rêu chùm đen bám trên khúc lũa giữa các bụi cây thủy sinh.
• Xem video từ ▶ 7:10 Van chỉnh CO2 với đồng hồ áp suất trên bình CO2 của hồ.

Nếu cả hồ dính nhiều BBA, bạn rà lại từng yếu tố theo thứ tự sau:

1. CO2. Đây là phần dễ chỉnh nhất. Châm sao cho pH giảm khoảng 1 độ so với lúc chưa châm.
2. Ánh sáng. Ráy chỉ cần sáng trung bình đến thấp. Đặt đèn cách mặt nước tối thiểu 20 cm. Với đèn huỳnh quang T5, tính khoảng 0,5 W mỗi lít. Với đèn LED, tính khoảng 15 lumen mỗi lít nước. Ví dụ hồ 40 lít (đã trừ phần nền) cần khoảng 40 × 15 = 600 lumen. Nếu đèn LED của bạn có tổng 2060 lumen thì chỉnh xuống khoảng 35% công suất. Đèn khác thì lấy tổng lumen của đèn đó mà tính lại.
3. Dinh dưỡng. Tạm ngưng châm phân nước cho đến khi xử lý xong BBA.
4. Vệ sinh. Rửa lọc nếu lâu rồi chưa làm. Bảo dưỡng hồ đều mỗi tuần: hút cặn nền, thay nước 2 lần mỗi tuần, mỗi lần khoảng 30%.
5. Hóa chất. Sau khi đã cân xong ba yếu tố, bạn mới cân nhắc dùng Seachem Excel hoặc oxy già để diệt phần BBA còn lại.

Thứ tự này quan trọng. Xịt hóa chất khi hồ vẫn còn lệch thì BBA chết đợt này sẽ mọc lại đợt sau.

Lá và rễ bị rữa: vì sao và cứu thế nào

Nghe chữ "rữa" thì hơi ngại, nhưng hiện tượng này không phải mầm bệnh và không lây sang cây khác. Thủ phạm thường là hóa chất dùng quá liều. Hai trường hợp điển hình là châm Seachem Excel quá tay và ngâm cây vào thuốc đỏ để sát trùng. Glutaraldehyde trong Excel dù đã pha loãng, dùng không cẩn thận vẫn phá hủy tế bào cây và làm lá, rễ rữa. Ngoài ra cây bị sốc khi chuyển sang môi trường mới cũng có thể gây rữa. Dù vậy, phần lớn trường hợp vẫn do hóa chất.

Nếu ráy đã bị rữa, bạn xử lý hai bước:

1. Lần đầu: tước bớt phần lá bị rữa. Rễ nhánh nào rữa thì cắt bỏ nhánh đó. Xong thì cố định cây tạm thời và cho lại vào hồ.
2. Sau 2 tuần: tước nốt phần lá rữa còn lại, làm sạch rễ và thân của cây.

Sau đó chỉ việc chờ. Thường đến khoảng tuần thứ 3 cây đã có rễ mới và nhú lá non, nghĩa là cây đã phát triển lại bình thường. Giai đoạn này không cần cho thêm thứ gì vào hồ. Phần cực nhất chỉ là hai lần cắt tỉa.

Bắt đầu từ đâu

• Nhìn kỹ lá ráy. Nếu chỉ lá non nhạt màu thì nghĩ đến sắt. Nếu lá già te tua, có đốm vàng và viền vàng thì nghĩ đến kali.
• Kiểm tra nhãn phân nước đang dùng xem có ghi hàm lượng sắt và kali không, rồi tính lại liều.
• Nếu hồ có rêu hại, đối chiếu loại rêu với bảng ở trên trước khi mua thuốc diệt.
• Ngưng ngay mọi hóa chất đang châm quá liều nếu lá hoặc rễ bắt đầu rữa.

Trong video

• Xem video từ ▶ 3:13 Chai phân nước dưới tay, sau lưng là hồ cây thủy sinh xanh tốt.