Thay nước bể thủy sinh: lịch thay, cách hút cặn và xử lý cá sốc nước

Thay nước là việc ai chơi cá cũng biết, nhưng cũng là việc hay bị bỏ bê nhất. Lúc mới set bể, ai cũng chăm thay nước. Vài tháng sau thì lười dần, và đó là lúc rêu hại, nước đục, cá yếu bắt đầu kéo đến. Phân nền thừa dinh dưỡng, phân cá và xác hữu cơ phân hủy cứ tích dần trong bể. Thay nước là cách đơn giản nhất để đưa chúng ra ngoài.

Bài này giúp bạn lên lịch thay nước theo từng giai đoạn của bể, hút cặn cho gọn, và biết phải làm gì khi cá bị sốc nước sau khi thay.

Nên thay nước bao lâu một lần

Với bể nuôi ở nhà, hãy đặt một lịch cố định, khoảng 1–2 lần mỗi tuần. Có lịch rồi thì khó quên hơn nhiều so với kiểu thấy nước bẩn mới thay. Bể đã ổn định thì có thể giãn lịch ra.

Trong video

• Xem video từ ▶ 1:09 Bể thủy sinh với ống siphon xanh đang hút nước để thay.

Bể mới set từ đầu, toàn bộ phân nền mới, thì cần thay dày hơn hẳn. Lịch dưới đây là một mức tham khảo, không phải công thức bắt buộc:

Phân nền mới nhả rất nhiều dinh dưỡng trong thời gian đầu. Lượng dinh dưỡng thừa này là thức ăn cho rêu hại. Thay nước dày lúc này vừa làm sạch nước, vừa rút bớt dinh dưỡng thừa để bể mới không bị rêu phủ kín.

Một lỗi hay gặp là thả cá ngay sau khi set bể. Cá ăn rồi thải ra, trong khi vi sinh xử lý nước chưa đủ. Độc tố trong bể chắc chắn sẽ tăng lên.

Thay nước từng bước

Với một bể đã ổn định thay khoảng 2 lần mỗi tuần, quy trình có thể như sau:

1. Cọ rêu bám trên kính và vệ sinh bể trước.
2. Dùng ống hút nước có gắn đầu chắn để cá nhỏ không bị hút vào.
3. Hút ra khoảng 20–30% nước cũ.
4. Châm nước mới vào bể.

Nhiều người hỏi cọ kính nam châm có làm nứt hay bục bể không. Độ an toàn của bể phụ thuộc vào kích thước bể, độ dày kính, tay nghề thợ dán và chất lượng keo. Bản thân cọ nam châm dùng thường xuyên vẫn không thấy gây ra vấn đề gì.

Hút cặn đáy khi bể đã vào nếp

Thường sau khoảng 2–3 tuần, bể bắt đầu ổn định và có thể giảm dần lượng thay nước. Lúc này không cần ống to nữa. Một ống nhỏ cỡ phi 8 là đủ để hút cặn đáy.

• Hút phân cá và cặn đọng dưới nền.
• Búng nhẹ vào lá cây cho bụi bẩn bay lên, rồi đưa ống tới hút.
• Chỗ cát bắt đầu đóng rêu hại thì hút bỏ lớp cát đó và rải cát mới lên.

Một bể chạy được khoảng 2 tháng có thể chỉ cần dùng ống nhỏ hút sạch phân cá dưới đáy 2–3 ngày một lần.

Một mẹo cho bể nuôi nhiều cá là rải một dải cát ở phía trước kính. Cá hay tụ ở mặt kính trước để chờ ăn, nên chúng cũng thải phân luôn ở đó. Dải cát này giống như khay vệ sinh của chó mèo. Phân nằm trên cát nhìn rất rõ, hút đi rất nhanh.

Điều chỉnh lịch theo chính bể của mình

Thay nước không có công thức chuẩn cho mọi bể. Quan trọng nhất là bạn hiểu bể của mình. Cách làm đơn giản là giảm thay nước dần rồi quan sát:

Trong video

• Xem video từ ▶ 4:26 Bể thủy sinh với đá, cát và cây mọc gọn gàng.
• Xem video từ ▶ 4:50 Thảm cây xanh tốt phủ kín nền bên cạnh đá lũa.

• Giảm thay nước mà rêu hại bùng phát thì tăng lại tần suất thay.
• Giảm thay nước mà bể vẫn đẹp, cây vẫn lên tốt thì không cần cố thay nhiều.

Rêu hại lúc nào cũng có một ít trong bể. Không cần diệt sạch, chỉ cần chịu khó vệ sinh để nó không lan ra.

Có cần xử lý nước máy trước khi thay

Cách kỹ nhất là có bể chứa riêng, sục oxy, thậm chí ngâm lá bàng để hạ pH trước khi đưa nước vào bể. Làm vậy với một bể thì được. Khi đã có 4–5 bể, cách này tốn quá nhiều thời gian và công sức.

Dùng thẳng nước máy là cách nhiều người chọn cho tiện. Nếu nhà có bồn chứa và nước đã nằm trong đó một hai đêm trước khi chảy ra vòi thì thường ít gặp vấn đề. Tuy vậy rủi ro vẫn có. Nhà máy nước có thể cho nhiều clo để xử lý nước, và nếu điều đó xảy ra thì cá trong bể có thể bị sốc nước, thậm chí chết.

Để phòng chuyện này, có thể dùng dung dịch khử độc Seachem Prime. Sản phẩm dùng được cho cả bể nước ngọt lẫn nước mặn. Nhà sản xuất ghi là nó khử clo và chloramine, đồng thời giảm ammonia, nitrite và nitrate trong bể. Liều trên chai khoảng một nắp cho 200 lít nước, nên bể 300 lít dùng khoảng một nắp rưỡi. Dung dịch này có thể đổ thẳng vào bể đang có cá mà không thấy ảnh hưởng gì.

Từng có trường hợp một bể cá rồng, cá hổ thay mới toàn bộ khoảng 2.500 lít nước cho cả bể chính lẫn bể lọc. Người nuôi châm Prime vào, khoảng 30 phút sau thả cá lại mà cá vẫn ổn. Đó chỉ là một trường hợp, nhưng cho thấy sản phẩm này khá đáng tin. Bạn có thể châm mỗi lần thay nước, hoặc mua về để dự phòng cũng được, vì không phải lần thay nào cũng gặp sự cố.

Cá bị sốc nước sau khi thay thì làm gì

Dấu hiệu dễ thấy là cá ngoi lên mặt nước đớp không khí, bơi lộn vòng hoặc bơi bất thường. Gặp vậy thì xử lý ngay:

1. Tăng sủi oxy trong bể.
2. Hạ mực nước xuống một chút để cá đỡ áp lực.
3. Châm Prime hoặc dung dịch khử độc tương tự theo liều nhà sản xuất. Có thể châm gấp đôi liều để xử lý độc tố nhanh hơn.

Bắt đầu từ đâu

• Đặt một lịch thay nước cố định 1–2 lần mỗi tuần và giữ đúng lịch. Bể mới set thì thay hàng ngày 30–50% trong 2 tuần đầu rồi giảm dần.
• Giữa các lần thay, nên dùng một ống hút nhỏ để hút phân cá và cặn đáy. Bể nuôi nhiều cá thì rải một dải cát phía trước kính sẽ dễ dọn hơn.
• Nếu dùng thẳng nước máy, nên để sẵn một chai khử clo như Prime trong nhà.
• Mỗi lần giảm lịch thay nước, để ý rêu hại trong vài tuần rồi mới quyết định giữ hay tăng lại.