Rêu sừng hươu (staghorn algae): nguyên nhân, cách diệt và phòng lại

Rêu sừng hươu (staghorn algae) là loại rêu hại khá lì trong bể thủy sinh trồng cây. Kênh MJ Aquascaping cho biết anh từng gặp nó nhiều lần. Từ kinh nghiệm đó, anh rút ra một quy trình xử lý mà anh thấy hiệu quả nhất.

Bài này đi qua sáu nguyên nhân chính làm rêu sừng hươu mọc, cách diệt khi bể đã dính và những việc cần duy trì để nó không quay lại.

Vì sao bể bị rêu sừng hươu

Theo MJ Aquascaping, có khoảng sáu tác nhân chính. Bể của bạn thường dính một hoặc vài cái cùng lúc.

1. CO2 thấp. Đây là tác nhân của gần như mọi loại rêu hại, và rêu sừng hươu cũng không ngoại lệ. Thấy rêu thì việc đầu tiên là kiểm tra CO2. Cách dễ nhất là đặt một cái drop checker (ống nhỏ đổi màu theo nồng độ CO2) trong bể.
2. Amoniac tăng vọt. Khi amoniac lên cao, rêu sừng hươu gần như chắc chắn xuất hiện. Phân nền mới thường nhả amoni vào nước, và nếu không thay nước đều thì lượng này cứ tích dần. Bể chưa ổn định cũng dễ có lúc amoniac tăng đột ngột. Một con cá chết nằm khuất đâu đó đang phân hủy cũng sinh ra rất nhiều amoniac.
3. Dòng chảy yếu. Nước chảy không đủ mạnh thì CO2 và dinh dưỡng không đi khắp bể. Những góc nước đứng, thiếu CO2 và thiếu dinh dưỡng đó là chỗ rêu sừng hươu hay bám.
4. Chất thải hữu cơ dư thừa. Nguyên nhân này đi chung với dòng chảy yếu. Lọc không đủ mạnh để gom chất bẩn, hoặc bạn thay nước quá ít, thì chất thải tích lại và sinh ra amoniac. Từ đó rêu có cơ hội mọc.
5. Dinh dưỡng mất cân bằng. Tác giả video kể rằng anh thấy nitrat quá cao hoặc quá thấp đều có thể gây rêu sừng hươu. Sắt nước châm dư cũng có thể là một nguyên nhân. Theo anh, nếu cây không có dấu hiệu thiếu chất thì không nhất thiết phải châm sắt. Còn khi có châm, cây thường hút sắt khá nhanh, nên test nước gần như không đo ra.
6. Nước ấm. Rêu hại ưa nước ấm. Tác giả nhớ có một mùa hè bể của anh bùng rêu nặng. Anh cho rằng nhiệt độ lý tưởng cho bể trồng cây nằm trong khoảng 20–23°C. Bể của anh thường để theo nhiệt độ phòng, khoảng 21–22°C.

Diệt rêu sừng hươu thế nào

Đây là quy trình MJ Aquascaping dùng khi bể dính nhiều rêu. Anh tự nhận cách này khá mạnh tay.

1. Gỡ bằng tay càng nhiều càng tốt. Rêu bám trên lũa, đá hay thiết bị thì lấy bàn chải đánh răng chà sạch. Rêu bám trên cây thì cắt bỏ luôn những lá bị dính.
2. Thay nước lớn, khoảng 75%. Lần thay này đưa mức dinh dưỡng về lại từ đầu và kéo amoniac xuống đáng kể.
3. Vệ sinh lọc nếu cần. Anh chỉ làm bước này khi thấy đã lâu chưa rửa lọc. Mục đích là để dòng chảy trong bể mạnh như bình thường.
4. Tăng CO2 tạm thời. Ngay cả khi CO2 đang đủ, anh vẫn vặn lên thêm một chút trong giai đoạn xử lý rêu.
5. Châm carbon nước. Anh dùng Easy Carbo hoặc Seachem Excel.

Bạn không bắt buộc phải làm đủ cả năm bước. Nếu chỉ có vài búi rêu nhỏ, bạn có thể xịt hoặc dùng xilanh bơm một ít carbon nước thẳng lên chỗ rêu, giống cách anh làm với rêu râu đen (black beard algae, BBA) trong tập trước. Còn khi rêu đã lan nhiều thì anh khuyên làm cả quy trình.

Làm sao để rêu không mọc lại

Diệt xong mà không sửa gốc thì rêu sẽ quay lại. Tác giả đưa ra mấy việc cần duy trì.

• CO2: drop checker phải luôn có màu xanh chanh. Anh thích để nó ở màu này vì khi đó chắc chắn CO2 đủ.
• Thay nước: mỗi tuần thay ít nhất 50% và hút sạch cặn bẩn dưới nền.
• Lọc: anh khuyên dùng lọc có công suất ít nhất gấp 10 lần thể tích bể mỗi giờ. Ví dụ bể 70 lít sau lưng anh chạy lọc ngoài 900 lít/giờ, tức gần 13 lần thể tích bể.
• Nhiệt độ: giữ nước không vượt quá khoảng 23°C.

Châm phân sao cho vừa

Cây phải đủ chất mới lớn khỏe, nhưng dư phân lại dễ sinh rêu. Cách của MJ Aquascaping khá đơn giản. Anh dùng nền giàu dinh dưỡng, rồi châm thêm một loại phân nước tổng hợp (all-in-one). Anh chỉ cần một chai phân duy nhất thay vì ba, bốn chai khác nhau.

Anh khuyên chia nhỏ liều phân ra châm mỗi ngày, không dồn cả tuần vào một lần. Anh cũng nhấn mạnh phải theo dõi cây. Cây vẫn lên đều và không có dấu hiệu thiếu chất thì nên giảm liều phân nước một chút. Theo anh, thiếu một chút vẫn tốt hơn là dư.

Những sai lầm hay gặp

• Thấy rêu là đổ thêm phân hoặc thêm sắt, trong khi cây không hề thiếu chất.
• Set bể bằng phân nền mới nhưng thay nước thưa, để amoni tích lại.
• Không đếm cá thường xuyên, để cá chết nằm khuất phân hủy trong bể.
• Dùng lọc yếu so với thể tích bể, hoặc để lọc bẩn lâu ngày làm dòng chảy giảm.
• Chỉ cạo rêu mà không kiểm tra CO2, dòng chảy và nhiệt độ.

Bắt đầu từ đâu

1. Kiểm tra drop checker trước tiên. Nếu nó chưa xanh chanh thì chỉnh CO2.
2. Gỡ rêu bằng bàn chải, cắt lá dính rêu, rồi thay khoảng 75% nước.
3. Xem lại lọc: công suất có đạt 10 lần thể tích bể không, đã bao lâu chưa rửa.
4. Sau đó duy trì thay 50% nước mỗi tuần, châm phân ít mà đều, và giữ nước trong khoảng 20–23°C.