Tự làm bộ lọc rêu (algae scrubber) chạy sủi khí, đèn LED đỏ xanh

Nitrate tích dần trong bể là chuyện ai nuôi cá cũng gặp. Thay nước là cách quen thuộc nhất để hạ nitrate. Còn một cách khác ít người dùng hơn là bộ lọc rêu (algae scrubber). Thay vì diệt rêu, bạn cho nó một chỗ riêng để mọc thật nhiều. Đám rêu này ăn nitrate và CO2, nhả oxy ra nước, và giành hết dinh dưỡng của rêu hại trong bể chính. Làm đúng thì nitrate trong bể có thể xuống gần bằng không, bể chính cũng sạch rêu hại hơn.

Bài này hướng dẫn tự làm một bộ lọc rêu nhỏ gọn, dày chưa tới 7,5 cm, chạy bằng máy sủi khí và đèn LED đúng dải màu rêu cần. Vật liệu dễ kiếm và rẻ. Bạn đặt nó trong sump hoặc gắn thẳng vào thành bể đều được.

Bộ lọc rêu hoạt động thế nào

Nguyên lý rất đơn giản. Một tấm lưới nhựa nhám được đặt trong hộp kín sáng, có đèn chiếu thẳng vào. Bên dưới tấm lưới là ống sủi khí. Khi bọt khí bốc lên, nó tạo lực hút phía sau, kéo nước trong bể chui vào qua lỗ ở đáy hộp rồi chảy dọc tấm lưới. Có ánh sáng và có nước chảy qua liên tục nên rêu mọc dày trên lưới. Nước đi qua đám rêu này thì bị rút bớt nitrate.

Bản cũ chỉ là một hộp nhựa cắt đôi, đá sủi, lưới đan len và đèn bàn. Cách đó chạy ổn cho bể nhỏ. Bản nâng cấp to gấp đôi diện tích lưới, dùng ống sủi khí dài và đèn LED chuyên dụng nên mạnh hơn mà vẫn gọn.

Cần chuẩn bị những gì

• Hai hộp nhựa cùng cỡ, đáy khoảng 30 x 25 cm. Hộp màu tối thì tốt hơn vì giữ ánh sáng bên trong.
• Ống sủi khí cứng có khoan sẵn lỗ, ví dụ Hagen Elite Air Bubbler. Có thể thay bằng đá sủi dài hoặc ống PVC nhỏ tự khoan lỗ.
• Tấm lưới nhựa đan len (loại dùng thêu, đan) mua ở tiệm đồ thủ công.
• Giấy nhám độ hạt 40.
• Dây rút nhựa.
• Băng keo nhôm phản quang.
• 4 bóng LED đỏ 660 nm và 2 bóng LED xanh hoàng gia (royal blue) 440 nm, loại không cần hàn.
• Bộ nguồn LED có núm chỉnh độ sáng, dây nối và đầu bịt.
• Keo tản nhiệt để dán LED.
• Giác hút để gắn hộp vào kính.
• Máy sủi khí và dây hơi hợp với cỡ bể, độ sâu nước.

Làm phần hộp lọc và tấm lưới

1. Cắt bỏ đáy hai hộp bằng dao rọc giấy. Hộp thứ nhất chừa vành khoảng 2,5 cm, hộp thứ hai chừa gấp đôi, khoảng 5 cm. Hộp vành nông làm hộp lọc, hộp vành sâu dùng để gắn đèn.
2. Nếu bộ lọc đặt trong bể chính, nên chọn hộp màu đen hoặc sơn đen cho đỡ lộ. Đặt trong sump thì màu gì cũng được, miễn tối màu để giữ sáng.
3. Cắt ống sủi khí dài bằng đáy hộp. Khoan một lỗ nhỏ trên hộp để luồn đầu ống hơi vào. Lỗ khoan nhỏ hơn đường kính ống một chút để ống ăn chặt, không xê dịch.
4. Cắt tấm lưới nhỏ hơn lòng hộp một chút.
5. Lấy giấy nhám 40 chà thật kỹ hai mặt lưới, chà tới khi sờ thấy lông lông. Bước này quan trọng nhất. Lưới càng nhám thì rêu càng dễ bám, lưới trơn thì rêu khó bám và dễ tróc.
6. Khoét vài lỗ ở mép dưới tấm lưới rồi dùng dây rút cố định ống sủi khí vào chân lưới.

Làm phần đèn

1. Lót băng keo nhôm phản quang vào lòng hộp vành sâu. Lớp nhôm vừa phản chiếu ánh sáng dồn vào lưới, vừa làm tấm tản nhiệt cho LED.
2. Dán LED lên lớp nhôm bằng keo tản nhiệt. Xếp thành vòng, bóng xanh ở giữa, bóng đỏ bao quanh.
3. Khoan lỗ ở đáy hộp đèn để luồn dây nguồn vào, nối với LED.
4. Gắn giác hút lên cả hai hộp.

Trong video

• Xem video từ ▶ 6:12 Hộp đèn đã lót băng keo nhôm phản quang, LED gắn bên trong.
• Xem video từ ▶ 6:57 Dùng máy khoan khoan lỗ ở đáy hộp đèn để luồn dây nguồn.

Lý do chọn đỏ 660 nm và xanh 440 nm là vì rêu dùng ánh sáng ở hai dải này nhiều nhất. Đèn bàn thường thì vẫn cho rêu mọc, nhưng phí điện vào những dải màu rêu ít dùng. Bộ nguồn có núm chỉnh giúp bạn tăng giảm độ sáng mà không phải thay bóng.

Lắp đặt và chạy máy

Hộp lọc gắn bên trong kính, hộp đèn gắn ở mặt ngoài kính đối diện. Đèn phải nằm ngoài nước, không bỏ vào trong bể. Toàn bộ cụm dày chưa tới 7,5 cm nên rất ít chiếm chỗ.

Trong video

• Xem video từ ▶ 8:31 Hộp lọc gắn trong kính, hộp đèn tím gắn mặt ngoài kính đối diện.
• Xem video từ ▶ 9:31 Hộp đèn mỏng được gắn ở mặt ngoài kính bể.

Về máy sủi, bạn chỉ cần máy đủ mạnh để đẩy khí ra đều tất cả các lỗ trên ống. Cứ chọn máy sủi đúng cỡ bể là đủ để bắt đầu, nhiều khả năng còn dư. Bể càng sâu thì máy càng phải khỏe hơn vì áp lực nước lớn hơn.

Một điểm hay của kiểu chạy bằng khí là khi cúp điện, bạn chỉ cần cắm máy sủi chạy pin là bộ lọc vẫn có nước chảy qua, rêu không bị chết khô.

Bật đèn bao lâu và chỉnh thế nào

• Đèn chỉ cần sáng khoảng 6–8 tiếng mỗi ngày. Nên cắm qua ổ hẹn giờ cho đều.
• Nếu bộ lọc gắn ở bể trưng bày, có thể cho đèn chạy ban đêm để ánh đỏ xanh không chói mắt ban ngày. Hoặc giấu cụm lọc sau đá và cây.
• Mỗi bể một khác nên phải thử. Tăng giảm độ sáng và thời gian chiếu rồi theo dõi nitrate và tốc độ rêu lên trên lưới.

Chăm sóc tấm lưới rêu

Rêu trên lưới sẽ dày dần. Tới lúc nào đó bạn phải cạo bớt để lấy chất dinh dưỡng ra khỏi hệ thống, vì rêu đã hút nitrate vào người. Chỉ cạo một phần, chừa lại một lớp rêu bám để nó mọc lại nhanh. Cạo sạch trơn thì phải chờ rêu bám lại từ đầu, trong thời gian đó bộ lọc gần như không làm việc.

Bắt đầu từ đâu

1. Đo kích thước chỗ định đặt (sump hoặc thành bể) rồi chọn hai hộp nhựa tối màu vừa chỗ đó.
2. Chà nhám tấm lưới thật kỹ tới khi xơ lông. Đừng làm qua loa bước này.
3. Lắp đèn đỏ 660 nm và xanh 440 nm có núm chỉnh, cắm hẹn giờ 6–8 tiếng.
4. Đo nitrate trước khi chạy và đo lại hằng tuần để biết cần chỉnh đèn mạnh hay yếu hơn.