Tự làm bộ châm nước bay hơi (ATO) cho bể cá bằng chai nhựa

Bể nào cũng mất nước vì bay hơi, chỉ nhiều hay ít. Bể nước mặn cần giữ mực nước đều để độ mặn không thay đổi, nên dân chơi nước mặn hay dùng bộ châm nước tự động (auto top off, gọi tắt là ATO). Bể nước ngọt cũng bay hơi như vậy. Có nước bù vào giữa hai lần thay nước thì bạn bớt được một việc, và mực nước ổn định thì lọc, sưởi và các thiết bị khác trong bể chạy đúng.

ATO bán sẵn thường dùng công tắc phao để bật tắt một máy bơm châm nước. Bài này hướng dẫn làm một bộ đơn giản hơn nhiều, gần như không tốn tiền, chỉ bằng hai chai nhựa. Bộ này không thay được ATO thật. Nó hợp để dùng tạm vài hôm khi bạn đi vắng, hoặc lúc bộ ATO chính đang hỏng hay đang thay.

Cần chuẩn bị những gì

• Hai chai nước nhựa, giữ lại nắp của một chai.
• Băng keo loại dán chắc.
• Dao rọc giấy hoặc kéo để cắt chai.
• Một sợi dây thun.

Mấy thứ này nhà nào cũng có sẵn. Nếu chưa có chai rỗng thì uống hết vài chai nước là đủ dùng.

Làm giá đỡ chai thế nào

Chai thứ nhất dùng để làm giá đỡ gác lên góc sau của bể. Chai thứ hai cùng nắp của nó để riêng, lát nữa dùng làm bình chứa nước.

1. Cắt bỏ phần đáy và phần cổ của chai thứ nhất, giữ lại một ống nhựa dài khoảng 7,5 cm.
2. Áp ống nhựa vào góc sau của bể sao cho lưng ống chạm sát góc. Đánh dấu chỗ hai tấm kính chạm vào ống.
3. Tại hai chỗ đã đánh dấu, cắt hai khe rộng bằng độ dày của kính. Cắt từ mép dưới lên, dừng lại khi còn cách mép trên khoảng 2,5 cm.
4. Gài ống vào góc bể theo hai khe vừa cắt. Ống phải ôm khít vào kính.
5. Phần ống nằm phía trong bể thì cắt bỏ, nhưng đừng cắt hết. Chừa lại một đoạn khoảng 2,5 cm.
6. Quấn băng keo quanh giá để gia cố. Nhựa chai mỏng, không có băng keo thì giá rất mềm và dễ rách.
7. Dán thêm băng keo để cố định phần vạt phía sau của giá vào mặt ngoài kính. Nhờ có lớp keo này, giá đứng vững hơn nhiều khi bạn đặt chai nước lên.

Dây thun dùng để làm gì

Đặt chai thứ hai vào giá, chai vẫn còn lắc qua lắc lại. Quấn một sợi dây thun quanh thân chai, phía trên giá đỡ. Sợi dây thun làm ba việc:

• Giữ chai không xoay, không lắc trong giá.
• Giữ chai đứng thẳng.
• Quyết định chai thụt xuống sâu bao nhiêu. Dây thun tựa lên mép giá, nên chai chỉ tụt xuống tới chỗ có dây thun. Muốn miệng chai xuống sâu hơn thì dịch dây thun ra xa nắp, về phía đáy chai. Muốn miệng chai cao lên thì dịch dây thun lại gần nắp.

Nhờ dây thun, bạn chỉnh được bộ này cho vừa mực nước của bể mình mà không cần cắt lại giá.

Lắp chai và cho chạy

1. Đổ đầy nước vào chai thứ hai rồi vặn nắp lại. Nước dùng để châm nên là nước đã khử clo, giống nước bạn vẫn dùng khi thay nước.
2. Úp ngược chai, đặt vào giá đỡ.
3. Chỉnh dây thun sao cho nắp chai nằm ngang mặt nước, thấp hơn mặt nước một chút.
4. Mở nắp ra. Nước trong chai sẽ đứng yên, không chảy xuống bể.

Vì sao nước không chảy hết ra ngoài

Chai úp ngược và kín ở đáy, nên áp suất của nước bên trong chai thấp hơn áp suất không khí bên ngoài. Miệng chai còn ngập dưới nước thì không khí không lọt vào được, và nước trong chai không chảy ra. Đây cũng là nguyên lý của loại máng nước úp ngược chai cho gà, cho chim uống.

Khi nước trong bể bay hơi, mặt nước tụt xuống thấp hơn miệng chai. Không khí lọt vào chai, và nước chảy ra cho tới khi mặt nước trong bể dâng lên bịt kín miệng chai lại. Lượng nước chảy ra chỉ vừa bù phần đã bay hơi. Cứ như vậy, mực nước trong bể luôn nằm quanh miệng chai.

Một chai dùng được bao lâu

Không có con số chung. Bể bay hơi nhanh hay chậm thì chai cạn nhanh hay chậm theo. Một chai nước chỉ chứa được ít nước, nên bộ này chỉ hợp với bể nhỏ. Bể lớn bay hơi nhiều thì một chai sẽ không đủ lâu.

Khi nào không nên dùng

Bộ này chỉ chạy được khi mặt nước gần như phẳng lặng. Nếu lọc thác, đầu sủi hay bơm tạo sóng làm mặt nước dao động mạnh, miệng chai sẽ liên tục hở ra rồi ngập lại. Mỗi lần hở là nước chảy thêm một ít, và chai sẽ cạn rất nhanh.

Vì vậy cách này hợp với bể thủy sinh có mặt nước êm, hoặc bể có lọc tràn (sump). Với bể có lọc tràn, nhiều khả năng bạn sẽ đặt chai ở một khoang mặt nước tĩnh, nhưng cần xem kỹ khoang đó có thật sự ít xao động không.

Bắt đầu từ đâu

• Nhìn mặt nước bể của bạn trước. Mặt nước đang gợn sóng mạnh thì bộ này không hợp, nên tìm cách khác.
• Để dành hai chai nước rỗng còn nguyên nắp và chuẩn bị sẵn băng keo dán chắc.
• Lúc làm giá, nhớ dán băng keo gia cố và cố định vạt sau vào kính. Thiếu bước này thì giá quá mềm, không đỡ nổi chai nước.
• Chỉnh dây thun cho miệng chai nằm thấp hơn mặt nước một chút rồi mới mở nắp.