Tự làm hệ thống châm phân tự động cho bể thủy sinh và bể biển

Nhiều người chơi bể thủy sinh và bể biển châm phân, vi lượng hay chất bổ sung mỗi ngày. Châm tay thì rất dễ lệch. Hôm bận thì quên, hôm thì châm sớm, hôm thì châm muộn. Cây và san hô thích sự đều đặn, nên một hệ thống châm tự động, mỗi ngày nhỏ đúng một lượng vào đúng một giờ, sẽ giải quyết chuyện này.

Mua bình châm và bơm định lượng làm sẵn có thể tốn cỡ 200 USD. Bộ tự làm dưới đây tốn chưa tới 30 USD mà vẫn chạy ổn. Bài hướng dẫn cách làm bình chứa, nối bơm, chỉnh tốc độ nhỏ giọt và tính thời gian bật timer cho đúng liều.

Cần chuẩn bị những gì

• Hộp nhựa có nắp kín, tốt nhất là loại chống đổ, dung tích khoảng 2 lít. Hộp to hay nhỏ tùy lượng dung dịch bạn muốn chứa. Không cần đồ đắt tiền, một chai nước đáy phẳng cũng dùng được.
• Hai van bi dây khí (airline ball valve). Loại này bán nhiều ở tiệm cá và trên mạng, giá khoảng 0,5 USD mỗi cái. Hai đầu van có ngạnh nên dây khí cắm vào không bị tuột.
• Dây khí loại thường.
• Một ít silicone để trét kín.
• Bơm định lượng loại bơm được chất lỏng, ví dụ Tom Aquatics Aqua-Lifter, giá trung bình khoảng 15 USD.
• Timer loại rẻ, miễn là cài bật tắt được theo từng phút, giá khoảng 5 USD.

Làm bình chứa dung dịch

1. Khoan một lỗ càng sát đáy hộp càng tốt. Lỗ nằm sát đáy thì bơm hút được gần hết dung dịch.
2. Lỗ khoan có đường kính bằng đường kính dây khí.
3. Cắt một đoạn dây khí ngắn, cắm vào một đầu của van bi thứ nhất.
4. Nhét đầu có đoạn dây khí vào lỗ trên hộp. Ngạnh của van làm đoạn dây phình ra một chút so với bình thường, nên nó ép chặt vào thành lỗ. Nhờ vậy chỗ nối khó rò và không bị xê dịch.
5. Trét một chút silicone quanh chân van cho kín hẳn. Để silicone khô rồi mới đổ dung dịch vào.

Nối bơm và đường ra bể

Aqua-Lifter nhìn giống máy sủi khí, nhưng nó bơm chất lỏng chứ không bơm khí. Lưu lượng của nó rất nhỏ, vừa đúng cho việc châm phân. Bơm nước thường hay máy sủi không thay được, nên đây là món bắt buộc phải có.

1. Nối van bi trên bình chứa vào đầu hút của bơm.
2. Cắm một đoạn dây khí ngắn vào đầu ra của bơm.
3. Gắn van bi thứ hai vào đoạn dây này.
4. Từ van bi thứ hai, nối tiếp một đoạn dây khí dẫn về bể.

Bơm hút dung dịch từ bình rồi đẩy ra bể. Hai van có hai việc khác nhau. Van ở bình chứa là van khóa. Khi cần tháo bơm ra khỏi bình, bạn khóa van này lại thì dung dịch không chảy ra ngoài. Van ở đầu ra dùng để chỉnh lưu lượng.

Chỉnh lưu lượng xuống mức nhỏ giọt

Mới bật bơm, dung dịch sẽ chảy thành dòng chứ không nhỏ giọt. Bạn vặn van bi ở đầu ra để bóp dần cho tới khi nó chỉ còn nhỏ từng giọt.

Chỉ bóp đầu ra, không bao giờ bóp đầu vào. Bơm nào bị bóp đường hút cũng sẽ hỏng rất nhanh. Van ở bình chứa chỉ để mở hết hoặc khóa hẳn khi tháo bơm, không dùng để chỉnh lưu lượng.

Tính liều theo số giọt và cài timer

Cách tính dựa trên một con số ước lượng là khoảng 20 giọt nước bằng 1 ml. Nếu nhỏ 1 giọt mỗi giây thì một phút được 60 giọt, tức khoảng 3 ml.

Không thể để bơm nhỏ giọt cả ngày, nên bạn cắm bơm qua timer và cho nó bật một lần mỗi ngày trong một khoảng thời gian cố định. Mức 5 phút mỗi ngày đủ cho phần lớn trường hợp, sau đó bạn chỉnh tốc độ giọt cho khớp liều.

Ví dụ bể cần 20 ml phân mỗi ngày. 20 ml tương đương khoảng 400 giọt. Nếu chỉnh van ở mức 2 giọt mỗi giây thì bơm cần chạy khoảng 200 giây, tức chừng 3 phút 20 giây. Bạn tự tính lại theo liều và tốc độ giọt của bể mình rồi cài timer cho khớp.

Kích thước giọt còn tùy dung dịch và đầu dây, nên con số 20 giọt/ml chỉ là ước lượng. Muốn chắc thì hứng nước ở đầu ra vào ống đong trong đúng thời gian timer chạy rồi đo lại.

Chạy thử và đặt đầu ra ở đâu

• Chạy thử bằng nước sạch trước khi cho phân thật vào. Có khi phải chỉnh vài lần, theo dõi vài ngày mới chắc tốc độ giọt ổn định.
• Đặt đầu dây ra gần đầu ra của lọc hoặc gần máy tạo luồng (powerhead). Dòng nước sẽ phân tán dung dịch đều khắp bể, không dồn vào một góc.
• Thỉnh thoảng kiểm tra lại van và chỗ trét silicone xem có rò không.

Bắt đầu từ đâu

1. Tính lượng phân hoặc chất bổ sung bể bạn cần mỗi ngày, đổi ra số ml.
2. Mua hai van bi, dây khí, bơm định lượng và một timer chỉnh được theo phút, rồi làm bình chứa từ hộp nhựa có sẵn.
3. Chạy thử bằng nước sạch, chỉnh van đầu ra và đo bằng ống đong cho tới khi đúng liều trong vài ngày liền.
4. Khi số đo đã ổn mới thay nước bằng phân thật và để hệ thống tự chạy.