Tự ráp đèn LED công suất cao cho bể cá, không cần hàn

Mua một bộ đèn LED nhiều màu, chỉnh được độ sáng cho bể cá thì tốn tiền. Tự làm thì nhiều người ngại vì không biết hàn mạch, không rành điện. Có một cách ở giữa: dùng bộ LED không cần hàn (solderless). Các bóng có sẵn cổng cắm, dây nối chỉ việc cắm vào là xong.

Bài này hướng dẫn ráp một đèn LED công suất cao từ đầu đến cuối: chọn màu bóng, chuẩn bị linh kiện, nối dây, gắn vào driver, dán lên tản nhiệt và treo lên bể. Đèn làm xong có thể pha màu theo ý và chỉnh độ sáng từng màu, giống các mẫu đèn bán sẵn.

Chọn màu LED thế nào

Mỗi loại LED trắng cho một dải màu khác nhau, tức là nhiệt độ màu (Kelvin) khác nhau. Mẫu đèn này dùng bốn màu, mỗi màu 10 bóng, tổng cộng 40 bóng:

• Trắng lạnh (cool white): phủ khá rộng dải màu, ánh sáng trong.
• Trắng trung tính (neutral white): gần giống trắng lạnh nhưng có thêm chút xanh lá và đỏ.
• Trắng ấm (warm white): ngả vàng, hơi xanh lá.
• Xanh hoàng gia (royal blue): tập trung gần như hoàn toàn vào màu xanh dương.

Cả ba loại trắng đều mạnh ở vàng, cam, đỏ, xanh lá nhưng thiếu xanh dương. Thêm royal blue vào là bù đúng chỗ thiếu đó. Gộp bốn màu lại, đèn phủ được một dải màu rộng. Khi có dimmer riêng cho từng màu, bạn muốn đèn ngả tông nào cũng được.

Bóng dùng ở đây là LED Cree loại 5 W mỗi bóng. Với 40 bóng, đèn đủ mạnh cho bể trồng cây và cả bể san hô, tùy kích thước bể. Nhưng không phải ai cũng cần đèn mạnh như vậy. Nếu chỉ muốn nhìn cá rõ và có hiệu ứng ánh nước lung linh thì lấy ít bóng hơn. Số bóng nên chọn theo kích thước bể và số tiền bạn muốn bỏ ra.

Cần chuẩn bị những linh kiện gì

• Bóng LED không cần hàn: các màu trông giống hệt nhau khi chưa bật, nên phải dán nhãn màu cho từng bóng để khỏi lẫn.
• Tản nhiệt (heat sink): mặt trên phẳng để dán bóng, mặt dưới có các lá tản nhiệt. Nó kéo nhiệt ra khỏi bóng, nhờ vậy LED chạy mát và bền, có thể tới 50.000 giờ.
• Driver kèm dimmer: cấp điện cho bóng, có núm vặn để tăng giảm độ sáng bằng cách hạn chế dòng điện vào bóng. Mỗi màu một driver, tức là bốn bộ.
• Dây nối LED với LED, dây jumper và nút chặn cuối (end plug). Dây nối thường có các cỡ khoảng 2,5 cm, 7,5 cm và có thể có loại 12,5 cm, nên kiểm tra khi mua. Mẫu này dùng dây 7,5 cm.
• Keo tản nhiệt hai thành phần: vừa dán bóng vào tản nhiệt vừa truyền nhiệt tốt. Keo thường không làm được việc truyền nhiệt này. Hai tuýp dán được khoảng 50 bóng.
• Bộ treo đèn: để treo đèn từ trần nhà hoặc trong nắp tủ.
• Nắp chắn (lens cover): không bắt buộc, có tác dụng che nước bắn.

Trong video

• Xem video từ ▶ 5:57 Các bảng bóng LED không cần hàn, đã dán miếng keo tản nhiệt.
• Xem video từ ▶ 7:17 Driver LED có dây nguồn, dùng để cấp điện cho bóng.

Danh sách này không cố định. Bạn có thể đổi màu bóng, đổi loại dimmer, hoặc chọn driver cho phép gắn bộ điều khiển riêng nếu muốn hẹn giờ, chỉnh tự động.

Nối các bóng thành dải

Trước khi ráp, nên kiểm tra từng bóng xem còn sáng không. Bóng có thể đã được kiểm tra trước khi giao nhưng vẫn có khả năng hỏng do vận chuyển. Dụng cụ thử rất đơn giản: hai sợi dây nối vào nguồn hai pin AA, chạm vào bóng là biết.

1. Xếp các bóng cùng một chiều, hai cổng cắm hình vuông hướng lên trên.
2. Cắm dây jumper vào phía cực dương của bóng đầu tiên. Đầu cắm chỉ vào được một chiều, cắm đủ sâu sẽ nghe tiếng tách nhỏ.
3. Nối bóng tiếp theo bằng dây LED với LED. Giữ đúng quy tắc: dây đỏ (dương) ở trên, dây đen (âm) ở dưới.
4. Lặp lại cho đến hết số bóng của màu đó.
5. Ở bóng cuối, cắm nút chặn để khép mạch.

Điều quan trọng nhất là mọi bóng phải quay cùng một chiều, hai ô vuông cùng hướng. Mỗi màu ráp thành một dải riêng.

Gắn dải LED vào driver và bật thử

1. Dùng tua vít 4 cạnh tháo hai con vít trên driver để lộ các cổng cắm dây.
2. Đầu kia của dây jumper có hai đầu dây hở. Cắm dây đỏ vào cổng dương ở góc trên bên phải, dây đen vào cổng âm phía dưới.
3. Siết vít lại, đóng nắp.
4. Vặn núm dimmer hết cỡ sang trái để không có điện vào bóng.
5. Cắm điện, rồi vặn núm từ từ để bóng sáng dần lên.

Bóng 5 W nhưng khi chạy qua driver này mỗi bóng chỉ nhận khoảng 3 W. Mức đó vẫn rất sáng. Làm xong một màu thì ráp ba màu còn lại vào driver riêng của chúng, bật lần lượt từng màu rồi bật tất cả để chắc mọi bóng đều chạy.

Bố trí và dán LED lên tản nhiệt

Đặt tản nhiệt với lá tản nhiệt quay xuống, mặt phẳng quay lên. Trước khi dán, nghĩ kỹ cách xếp bóng. Có hai kiểu:

Trong video

• Xem video từ ▶ 19:12 Dán LED lên mặt phẳng của tản nhiệt, có thấu kính tròn bên cạnh.
• Xem video từ ▶ 19:31 Cận cảnh các bóng LED đã dán và đi dây trên tản nhiệt.

Đèn treo càng xa mặt nước thì kiểu xếp theo hàng càng ít lộ. Mẫu đèn này dùng hai tấm tản nhiệt, mỗi tấm 20 bóng, gồm bốn hàng, mỗi hàng 5 bóng cùng màu.

1. Tháo nắp hai tuýp keo, bóp lượng bằng nhau của phần A và phần B (tỷ lệ 1:1) ra một đĩa nhỏ.
2. Khuấy đều bằng que trộn đi kèm để kích hoạt keo.
3. Chấm một chút keo vào mặt sau mỗi bóng, đặt vào vị trí và ấn chặt.
4. Keo đông sau khoảng 5 đến 10 phút, nhưng nên chờ 24 giờ cho keo khô hẳn.
5. Trong lúc chờ, lay nhẹ từng bóng để chắc nó đã bám chặt.
6. Trượt nắp chắn vào khe trên tản nhiệt nếu có dùng.

Treo đèn lên bể

Bộ treo kiểu chữ Y giữ đèn cân bằng vì hai nhánh chữ Y có chiều dài cố định sẵn. Cách lắp như sau:

1. Nới vít trên giá chữ Y, luồn vào khe giữa các lá tản nhiệt rồi siết lại.
2. Dây treo có một đầu thẳng và một đầu có chốt. Luồn đầu thẳng qua miếng bắt trần sao cho chốt nằm bên trong để chặn dây.
3. Bắt vít miếng đó vào nắp tủ hoặc trần nhà.
4. Luồn đầu thẳng còn lại vào đỉnh chữ Y. Bên trong có lò xo cho dây đi vào nhưng không tuột ra.
5. Kéo dây đến độ cao mong muốn rồi cắt phần thừa.

Pha màu khi đèn đã lên bể

Bật đèn lên bể, điều dễ thấy đầu tiên là hiệu ứng ánh nước lung linh đặc trưng của LED. Vặn từng dimmer lên xuống, hoặc tắt hẳn vài màu, là có ngay một tông khác. Chỉ bật xanh ở mức thấp cho cảm giác như ánh trăng, nhưng cá có vẻ không thích lắm. Khi vặn xanh lên mạnh thì nhìn kém đẹp hơn, dù cá trong phòng nuôi lại có vẻ rất thích màu này. Bật hết các màu rồi hạ xanh xuống một chút cho màu sắc dễ chịu nhất.

Trong video

• Xem video từ ▶ 24:09 Bể chỉ bật đèn xanh dương, cá bơi trong ánh sáng xanh đậm.
• Xem video từ ▶ 24:49 Bể lên tông hồng tím khi pha màu đèn LED, cá tụ xuống đáy.

Nhờ dimmer, cùng một đèn có thể dùng cho bể trồng cây hoặc hạ độ sáng xuống cho bể chỉ nuôi cá.

Bắt đầu từ đâu

• Xác định bể của bạn cần đèn để làm gì: chỉ ngắm cá, trồng cây hay nuôi san hô. Từ đó chọn số bóng theo kích thước bể và ngân sách.
• Chọn màu: ít nhất một hai loại trắng cộng thêm royal blue để bù phần xanh dương.
• Mua đủ một driver có dimmer cho mỗi màu, tản nhiệt và keo tản nhiệt hai thành phần.
• Thử từng bóng bằng pin AA trước khi ráp, rồi mới nối dây và dán lên tản nhiệt.