Xử lý bể thủy sinh bị rêu hại nặng bằng phương pháp cơ học

Bể set được vài tháng, đang đẹp thì rêu hại kéo đến. Rêu tóc quấn cây, rêu bám kín kính, rêu cảnh lẫn đầy sợi rêu hại. Nhiều người tới đây thì chọn lật bể cho nhanh. Nhưng nếu muốn giữ lại bố cục và cây, bạn vẫn cứu được bể, chỉ là tốn công và phải kiên nhẫn.

Bài này đi qua các bước: nhận diện rêu hại, tìm nguyên nhân, rồi xử lý cơ học để dọn phần lớn rêu ra khỏi bể. Xử lý bằng sinh vật ăn rêu và bằng hóa chất là bước tiếp theo, làm sau khi đã dọn xong phần cơ học.

Bể của bạn đang gặp loại rêu hại nào

Biết mặt kẻ thù thì mới chọn cách xử lý cho đúng. Những loại hay gặp nhất trong bể thủy sinh gồm:

Trong video

• Xem video từ ▶ 2:03 Rêu hại màu đen bám trên lũa và rêu cảnh trong bể thủy sinh.

• Tảo nâu, tảo silic (diatoms): lớp màu nâu phủ trên lá, đá, kính. Loại này rất phổ biến ở bể mới set.
• Rêu tóc (hair algae): sợi dài, mảnh, quấn vào cây và rêu cảnh. Rêu tóc thường bùng lên khi bể dư dinh dưỡng.
• Rêu chùm đen (black beard algae, BBA): chùm sợi đen hoặc xám bám chặt trên mép lá, lũa. Đây là loại rất cứng đầu.
• Rêu lông tơ (fuzz algae): lớp lông ngắn bám trên kính và bề mặt cứng.
• Rêu đốm xanh (green spot algae, GSA): các chấm xanh cứng bám trên kính.
• Rêu sừng hươu (staghorn algae): sợi phân nhánh như gạc hươu, rất khó dứt.

Một điều cần hiểu trước: rêu hại cũng là thực vật. Muốn diệt tận gốc thì gần như chắc chắn cây trong bể, rêu cảnh, dương xỉ, cây cắt cắm, cũng chết theo. Vì vậy không có cách nào xử lý triệt để chỉ trong một lần. Bạn phải loại bỏ dần và hạn chế dần. Đây cũng là lý do phòng rêu bao giờ cũng dễ hơn chữa.

Vì sao rêu hại bùng phát

Trước khi ra tay, hãy rà lại các nguyên nhân. Thủ phạm thường nằm ở một trong mấy chỗ sau:

• Ánh sáng: bật đèn quá lâu để ép cây lên nhanh. Ví dụ bật 10–12 tiếng mỗi ngày là đủ để rêu hại hưởng lợi trước cây.
• Dinh dưỡng: châm phân theo cảm tính, không đo, không tính liều. Phân thừa thì cây không ăn hết, rêu hại ăn.
• Thay nước: bỏ bể cả tháng không thay nước khiến chất thải, xác lá thối và phân cá tích lại.
• Lọc: lọc yếu so với bể lớn hoặc bể nuôi nhiều cá cũng làm hệ vi sinh mất cân bằng.
• Chất lượng nước nguồn: nước máy hay nước giếng có vấn đề cũng có thể là gốc rễ.

Cách khoanh vùng nhanh là test nước. Nếu pH quanh 7.0, NH3/NH4 bằng 0, TDS khoảng 120–130 và lọc dư công suất thì nhiều khả năng nước và lọc không phải là vấn đề. Lúc đó lỗi nằm ở lịch chăm bể: đèn quá dài, châm phân bừa và lười thay nước. Bể đã chạy 3 tháng lẽ ra phải ổn định, nên rêu bùng ở giai đoạn này gần như luôn là do người chăm. Sai ở đâu thì sửa ở đó.

Ba hướng xử lý rêu hại

Với bể nhiễm nặng, nên kết hợp cả ba cách:

Trong video

• Xem video từ ▶ 6:00 Dùng kẹp gắp rêu hại trong bể thủy sinh, xử lý cơ học.
• Xem video từ ▶ 6:05 Cận cảnh cây thủy sinh trong bể có lẫn rêu hại.

Xử lý cơ học luôn làm trước. Dọn được càng nhiều rêu bằng tay thì sau đó càng ít phải dùng hóa chất.

Dọn rêu bằng tay thế nào cho hiệu quả

Mục tiêu là lấy ra càng nhiều rêu càng tốt: rêu bám trên lá, rêu trôi lơ lửng trong nước và rêu bám kính.

1. Dùng panh, vợt hoặc nĩa để cuốn và gắp rêu tóc ra. Với đám rêu lớn, dùng tay không cũng được.
2. Vớt hết phần rêu đứt trôi nổi để chúng không bám lại chỗ khác.
3. Cọ kính bằng nam châm cọ bể hoặc que cạo rêu inox để lấy sạch rêu đốm xanh và rêu lông tơ.
4. Hút đáy để lấy rêu chìm, cặn bẩn và phân cá.

Công đoạn này có thể mất vài tiếng đồng hồ. Đừng nản, vì đây là bước mang lại hiệu quả thấy rõ nhất.

Thay nước khi bể đang nhiễm rêu

Thay nước cũng là một bước xử lý cơ học, và là bước rất quan trọng. Mỗi lần thay nước, bạn bỏ đi rêu hại trôi nổi, cặn bẩn, phân cá và xác động thực vật đang thối rữa. Đây chính là nguồn thức ăn của rêu.

• Nắm rõ nước nguồn ở nhà mình trước khi thay nhiều, để không làm sốc cây và cá.
• Thay nước nhiều và liên tục có thể làm cá tép yếu đi. Sau khi thay, nên châm dung dịch xử lý nước như Seachem Prime để khử clo và khử độc.

Sau khi gắp, cọ kính và thay nước, bạn có thể dọn được khoảng 60–70% lượng rêu hại. Nghe nhiều nhưng đây mới là phần dễ.

Cắt tỉa phần cây và rêu cảnh bị nhiễm nặng

Phần khó nhất là rêu hại đã lẫn vào rêu cảnh và quấn trong cây. Rêu tóc đặc biệt hay bám vào dương xỉ và cây cắt cắm. Không thể gỡ từng sợi, nên cách thực tế là cắt bỏ.

• Cắt các mảng rêu cảnh đã lẫn quá nhiều rêu hại.
• Tỉa bỏ lá bị rêu bám dày, vì những lá này khó cứu được.
• Lá già cũng nên tỉa luôn, vì rêu hại hay bám vào lá già trước.

Bạn có thể tỉa cùng lúc với lúc vớt rêu cho đỡ mất công. Việc cắt tỉa nên xong trước khi bắt đầu dùng hóa chất.

Bảo vệ cá và điều chỉnh đèn trong thời gian điều trị

• Bắt bớt cá ra: thay nước liên tục cộng với hóa chất dễ gây hao cá, nhất là các loài yếu và nhạy cảm. Nếu có bể phụ, nên chuyển bớt cá sang đó trong thời gian xử lý.
• Giảm đèn: chỉ bật khoảng 4–5 tiếng mỗi ngày rồi theo dõi.
• Phủ bể: khi bắt đầu dùng hóa chất, có thể kết hợp tắt đèn và phủ chăn kín bể khoảng 2 ngày.

Bắt đầu từ đâu

1. Test nước (pH, NH3/NH4, TDS) và kiểm tra lọc để loại trừ nguyên nhân từ nước và lọc.
2. Giảm đèn ngay xuống 4–5 tiếng mỗi ngày và ngừng châm phân theo cảm tính.
3. Dành một buổi để gắp, vớt, cọ kính, hút đáy rồi thay nước, nhớ châm thuốc khử clo.
4. Cắt bỏ cây và rêu cảnh nhiễm nặng, chuyển bớt cá ra ngoài trước khi tính đến bước sinh học và hóa chất.